പ്രധാന ഉവാച സാഹസം ന ഹി കര്തവ്യം ശ്രുതം രാജന് മുനേര്വചഃ । വിശ്വാമിത്രസ്യ ദൃഷ്ടാന്തഃ കഥിതസ്തേന മാരിഷ
മുഖ്യൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഉന്മേഷത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതല്ല. നിങ്ങൾ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. വിശ്വാമിത്രന്റെ ഉദാഹരണം അവൻ പറഞ്ഞതല്ലേ, മഹാനുഭാവാ.
പുരാ ഗാധിസുതഃ ശ്രീമാന്വിശ്വാമിത്രോഽതിവിശ്രുതഃ । വിചരന്സ നൃപശ്രേഷ്ഠോ വസിഷ്ഠാശ്രമമഭ്യഗാത്
പണ്ടു ഗാധിയുടെ പുത്രനായ പ്രശസ്തനായ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ, സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി.
നമസ്കൃത്യ ച തം രാജാ വിശ്വാമിത്രഃ പ്രതാപവാന് । ഉപവിഷ്ടോ നൃപശ്രേഷ്ഠോ മുനിനാ ദത്തവിഷ്ടരഃ
അവനെ നമസ്കരിച്ചു, ശക്തനായ രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, മുനിയുടെ സ്നേഹത്തോടെ ഇരിക്കാൻ അനുവദിച്ചു.
നിമന്ത്രിതോ വസിഷ്ഠേന ഭോജനായ മഹാത്മനാ । സസൈന്യശ്ച സ്ഥിതോ രാജാ ഗാധിപുത്രോ മഹായശാഃ
മഹാത്മാവായ വസിഷ്ഠൻ ഭക്ഷണത്തിന് ക്ഷണിച്ചതിനാൽ, ഗാധിയുടെ പുത്രനും പ്രശസ്തനായ രാജാവും തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം അവിടെ നിന്നു.
നന്ദിന്യാഽഽസാദിതം സര്വം ഭക്ഷ്യഭോജ്യാദികം ച യത് । ഭുക്ത്വാ രാജാ സസൈന്യശ്ച വാഞ്ഛിതം തത്ര ഭോജനമ്
നന്ദിനി എല്ലാ വിഭവങ്ങളും വിഭവങ്ങളുമൊക്കെ ഒരുക്കി. രാജാവും സൈന്യവും ആഗ്രഹിച്ച ഭക്ഷണം അവിടെ ആസ്വദിച്ചു.
പ്രതാപം തഞ്ച നന്ദിന്യാഃ പരിജ്ഞായ സ പാര്ഥിവഃ । യയാചേ നന്ദിനീം രാജാ വസിഷ്ഠം മുനിസത്തമമ്
നന്ദിനിയുടെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി രാജാവ് വസിഷ്ഠനോടു ചെന്നു, ആ പശുവായ നന്ദിനിയെ ചോദിച്ചു.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച മുനേ ധേനുസഹസ്രം തേ ഘടോധ്നീനാം ദദാമ്യഹമ് । നന്ദിനീം ദേഹി മേ ധേനും പ്രാര്ഥയാമി പരന്തപ
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: മുനിയേ, ഞാൻ നിനക്കായിരം നല്ല പാൽകറക്കുന്ന പശുക്കൾ തരാം. ദയവായി നന്ദിനിയെ എനിക്കു തരിക, ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച ഹോമധേനുരിയം രാജന്ന ദദാമി കഥഞ്ചന । സഹസ്രഞ്ചാപി ധേനൂനാം തവേദം തവ തിഷ്ഠതു
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇതെന്റെ യാഗപശുവാണ്. ഞാൻ എങ്ങനെയും അവളെ തരില്ല. ആയിരം പശുക്കൾ പോലും നിനക്കൊപ്പമിരിക്കട്ടെ, പക്ഷേ നന്ദിനി എനിക്കൊപ്പമാണ്.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച അയുതം വാഥ ലക്ഷ്യം വാ ദദാമി മനസേപ്സിതമ് । ദ്ദേഹി മേ നന്ദിനീം സാധോ ഗ്രഹീഷ്യാമി ബലാദഥ
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: പത്തു ആയിരം അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ലക്ഷം എത്ര വേണമെങ്കിലും ഞാൻ തരാം. സന്മനസ്ക്കളായവനേ, നന്ദിനിയെ എനിക്കു തരിക, അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ബലമായി പിടിച്ചെടുക്കും.
വസിഷ്ഠ ഉവാച കാമം ഗൃഹാണ നൃപതേ ബലാദദ്യ യഥാരുചി । നാഹം ദദാമി തേ രാജന്സ്വേച്ഛയാ നന്ദിനീം ഗൃഹാത്
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ ഇന്ന് ബലമായി എടുത്തുകൊള്ളൂ. പക്ഷേ, ഞാൻ എന്റെ വീട്ടിൽ നിന്നു നന്ദിനിയെ സ്വച്ഛന്ദമായി തരില്ല.
തച്ഛ്രുത്വാ നൃപതിര്ഭൃത്യാനാദിദേശ മഹാബലാന് । നയധ്വം നന്ദിനീം ധേനും ബലദര്പസുസംസ്ഥിതാഃ
അത് കേട്ട രാജാവ് തന്റെ ശക്തമായ ഭൃത്യന്മാരോട് കല്പിച്ചു: 'നിങ്ങൾ ബലപ്രയോഗത്തോടെ നന്ദിനി പശുവിനെ കൊണ്ടുപോകൂ, നിങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ അഭിമാനമുള്ളവരേ.'
തേ ഭൃത്യാ ജഗൃഹുസ്താം തു ഹഠാദാക്രമ്യ യന്ത്രിതാമ് । വേപമാനാ മുനിം പ്രാഹ സുരഭിഃ സാശ്രുലോചനാ
അവ ഭൃത്യന്മാർ ബലമായി പിടിച്ചു, അവളെ നിയന്ത്രിച്ചു. വിറയുന്ന കണ്ണുകളോടെ, കണ്ണീരോടെ, സുരഭി മുനിയോട് പറഞ്ഞു.
മുനേ ത്യജസി മാം കസ്മാത്കര്ഷയന്തി സുയന്ത്രിതാമ് । മുനിസ്താം പ്രത്യുവാചേദം ത്യജേ നാഹം സുദുഗ്ധദേ
'മുനിയേ, അവർ എന്നെ ഇങ്ങനെ കഷ്ടമായി വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, നിങ്ങൾ എനിക്ക് പിന്തുണയില്ലാതെ വിട്ടുകളയുന്നുവോ?' മുനി അവളോട് പറഞ്ഞു: 'നല്ല പാൽ തരുന്നവളേ, ഞാൻ നിന്നെ വിട്ടുകളയുന്നില്ല.'
ബലാന്നയതി രാജാഽസൌ പൂജിതോഽദ്യ മയാ ശുഭേ । കിം കരോമി ന ചേച്ഛാമി ത്യക്തും ത്വാം മനസാ കില
ശുഭയുള്ളവളേ, ഇന്ന് ഞാൻ രാജാവിനെ ആദരിച്ചിട്ടും, അവൻ നിന്നെ ബലമായി കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? മനസ്സിൽ ഞാൻ നിന്നെ വിട്ടുകളയാൻ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല.
ഇത്യുക്താ മുനിനാ ധേനുഃ ക്രോധയുക്താ ബഭൂവ ഹ । ഹമ്ഭാരവം ചകാരാശു ക്രൂരശബ്ദം സുദാരുണമ്
മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട പശു അതിക്രോധത്തോടെ ഭയങ്കരമായ ഒരു ഉച്ചത്തിൽ കത്തിയിളകി, ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഉരുണ്ട ശബ്ദം പുറത്ത് വിട്ടു.
ഉദ്ഗതാസ്തത്ര ദേഹാത്തു ദൈത്യാ ഘോരതരാസ്തദാ । സായുധാസ്തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേതി ബ്രുവന്തഃ കവചാവൃതാഃ
അപ്പോൾ പശുവിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഭയാനകമായ ദാനവന്മാർ ആയുധധാരികളും കവചം ധരിച്ചവരുമായി പുറത്ത് വന്നു, 'നിൽക്കൂ, നിൽക്കൂ' എന്നു വിളിച്ചു.
സൈന്യം സര്വം ഹതം തൈസ്തു നന്ദിനീ പ്രതിമോചിതാ । ഏകാകീ നിര്ഗതോ രാജാ വിശ്വാമിത്രോഽതിദുഃഖിതഃ
അവർ ആ സൈന്യത്തെ മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; നന്ദിനി മോചിതയായി. രാജാവ് വിശ്വാമിത്രൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ ഒറ്റക്കേ പുറത്തുപോയി.
ഹന്ത പാപോഽതിദീനാത്മാ നിന്ദന് ക്ഷാത്രബലം മഹത് । ബ്രാഹ്മം ബലം ദുരാരാധ്യം മത്വാ തപസി സംസ്ഥിതഃ
അയ്യോ, ഞാൻ പാപിയാകുന്നു എന്നു തോന്നി, അതിയായ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി, ക്ഷത്രബലത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ബ്രാഹ്മണബലം പ്രാപിക്കാൻ എളുപ്പമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, തപസ്സിന് തീരുമാനിച്ചു.
തപ്ത്വാ ബഹൂനി വര്ഷാണി തപോ ഘോരം മഹാവനേ । ഋഷിത്വം പ്രാപ ഗാധേയസ്ത്യക്ത്വാ ക്ഷാത്രം വിധിം പുനഃ
വലിയ കാടിൽ വർഷങ്ങളോളം കഠിനമായ തപസ്സ് ചെയ്ത ശേഷം ഗാധിയുടെ മകൻ ക്ഷത്രധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ഋഷിത്വം നേടി.
തസ്മാത്ത്വമപി രാജേന്ദ്ര മാ കൃഥാ വൈരമദ്ഭുതമ് । കുലനാശകരം നൂനം താപസൈഃ സഹ സംയുഗമ്
അതുകൊണ്ട് രാജാധിരാജാ, നീയും അതിശയമായ വൈരം ഉണ്ടാക്കരുത്; തപസ്സുകാരോടുള്ള ശത്രുതയിൽ കുടുംബനാശം ഉറപ്പാണ്.
മുനിവര്യം വ്രജാദ്യ ത്വം സമാശ്വാസ്യ തപോനിധിമ് । സുദര്ശനോഽപി രാജേന്ദ്ര തിഷ്ഠത്വത്ര യഥാസുഖമ്
നീ ഇപ്പോൾ മഹാമുനിയോടു ചെന്നു, ആ തപസ്സിന്റെ നിധിയെ ആശ്വസിപ്പിക്കണം; സുദർശനനും രാജാധിരാജാ, ഇവിടെ ഇഷ്ടംപോലെ താമസിക്കട്ടെ.
ബാലോഽയം നിര്ധനഃ കിം തേ കരിഷ്യതി നൃപാഹിതമ് । വൃഥാ തേ വൈരഭാവോഽയമനാഥേ ദുര്ബലേ ശിശൌ
ഈ ബാലൻ ദരിദ്രനാണ്; രാജാവേ, അവൻ നിന്നെ എന്ത് ദോഷം ചെയ്യും? ഈ അനാഥനും ദുർബലനും ആയ കുട്ടിക്കു നേരെ വൈരം പുലർത്തുന്നത് വെറുതെ.
ദയാ സര്വത്ര കര്തവ്യാ ദൈവാധീനമിദം ജഗത് । ഈര്ഷ്യയാ കിം നൃപശ്രേഷ്ഠ യദ്ഭാവ്യം തദ്ഭവിഷ്യതി
എവിടെയും കരുണ കാണിക്കണം; ഈ ലോകം ദൈവത്തിന്റെ അധീനമാണ്. രാജശ്രേഷ്ഠാ, അസൂയ有什么 പ്രയോജനം? destined ആകേണ്ടത് തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും.
വജ്രം തൃണായതേ രാജന് ദൈവയോഗാന്ന സംശയഃ । തൃണം വജ്രായതേ ക്വാപി സമയേ ദൈവയോഗതഃ
ദൈവത്തിന്റെ ഇടപെടലാൽ, രാജാവേ, വജ്രം പുല്ലുപോലെയാകും — സംശയമില്ല; ചിലപ്പോൾ പുല്ല് വജ്രംപോലെയും ആകും, അതും ദൈവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ.
ശശകോ ഹന്തി ശാര്ദൂലം മശകോ വൈ തഥാ ഗജമ് । സാഹസം മുഞ്ച മേധാവിന് കുരു മേ വചനം ഹിതമ്
ഒരുകാലത്ത് ഒരു മുയൽ കടുവയെ കൊല്ലും, ഒരു കൊച്ചുപുഴു ആനയെ പോലും കൊല്ലും; ധൈര്യത്തോടെയുള്ള അവിവേകം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ബുദ്ധിമാനേ, എന്റെ ഉപദേശം അനുസരിക്കൂ.
വ്യാസ ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ യുധാജിന്നൃപസത്തമഃ । പ്രണമ്യ തം മുനിം മൂര്ഘ്നാ ജഗാമ സ്വപുരം നൃപഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജശ്രേഷ്ഠനായ യുദ്ധാജിത് ആ മുനിയെ തലകുനിച്ച് വണങ്ങി, തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
മനോരമാഽപി സ്വസ്ഥാഽഭൂദാശ്രമേ തത്ര സംസ്ഥിതാ । പാലയാമാസ പുത്രം തം സുദര്ശനമൃതവ്രതമ്
മനോരമയും ആശ്രമത്തിൽ സുഖത്തോടെ താമസിച്ചു, വ്രതശീലനായ തന്റെ മകൻ സുദർശനനെ സംരക്ഷിച്ചു.
ദിനേ ദിനേ കുമാരോഽസൌ ജഗാമോപചയം തതഃ । മുനിബാലഗതഃ ക്രീഡന്നിര്ഭയഃ സര്വതഃ ശുഭഃ
പ്രതിദിനം ആ രാജകുമാരൻ വളർന്നു; മുനിപുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഭയമില്ലാതെ കളിച്ചു, എല്ലായ്പ്പോഴും മംഗളസ്വഭാവിയായിരുന്നു.
ഏകസ്മിന്സമയേ തത്ര വിദല്ലം സമുപാഗതമ് । ക്ലീബേതി മുനിപുത്രസ്തമാമന്ത്രയത്തദന്തികേ
ഒരു ദിവസം അവിടെ ഒരു പൂച്ച വന്നു; മുനിയുടെ മകൻ അതിനെ സമീപം വിളിച്ചു, 'ക്ലീബൻ' എന്നു പറഞ്ഞു.
സുദര്ശനസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ ദധാരൈകാക്ഷരം സ്ഫുടമ് । അനുസ്വാരയുതം തച്ച പ്രോവാചാപി പുനഃ പുനഃ
അത് കേട്ട സുദർശനൻ ആ ഏകക്ഷരം വ്യക്തമായി ഉച്ചരിച്ച്, അതിലെ നാസികാസ്വരം ചേർത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിച്ചു.