ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാ സ്തുതിവാദിത്രനിഃസ്വനാ । നവേ തസ്മിന്മഹീപാലേ പൂര്ബഭൌ നൂതനേവ സാ
സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ, സംഗീതവും സ്തുതിയും മുഴങ്ങുന്ന നഗരത്തിൽ പുതിയ രാജാവിനെത്തുടർന്ന് നഗരം പുതുമയോടെ തിളങ്ങി.
കേചിത്സാധുജനാ യേ വൈ ചക്രുഃ ശോകം ഗൃഹേ സ്ഥിതാഃ । സുദര്ശനം വിചിന്ത്യാദ്യ ക്വ ഗതോഽസൌ നൃപാത്മജഃ
എങ്കിലും ചില സദ്ജനങ്ങൾ വീടുകളിൽ ഇരുന്നു ദുഃഖിച്ചു; ഇന്നെവിടെയാണ് സുദർശനൻ എന്ന രാജകുമാരൻ പോയതെന്ന് അവർ വിചാരിച്ചു.
മനോരമാതിസാധ്വീ സാ ക്വ ഗതാ സുതസംയുതാ । പിതാഽസ്യാ നിഹതഃ സംഖ്യേ രാജ്യലോഭേന വൈരിണാ
അത്യന്തം സദ്ഗുണമുള്ള മനോരമയും അവളുടെ മകനും എവിടേക്കാണ് പോയത്? അവളുടെ അച്ഛൻ രാജ്യം നേടാനുള്ള താല്പര്യത്തിൽ ശത്രുവിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനാസ്തേ സാധവഃ സമബുദ്ധയഃ । അതിഷ്ഠന്ദുഃഖിതാസ്തത്ര ശത്രുജിദ്വശവര്തിനഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ധാർമ്മികരും സമബുദ്ധിയുള്ളവരുമായ ആ പുരുഷന്മാർ ശത്രുജിതിന്റെ അധികാരത്തിൽ ദു:ഖിതരായി അവിടെ തുടരുകയായിരുന്നു.
യുധാജിദപി ദൌഹിത്രം സ്ഥാപയിത്വാ വിധാനതഃ । രാജ്യഞ്ച മന്ത്രിസാത്കൃത്വാ ചലിതഃ സ്വാം പുരീം പ്രതി
യുധാജിത് തന്റെ മകനായ മകനെ നിയമപ്രകാരം രാജാവാക്കി, മന്ത്രിമാരുടെ കൈയിൽ രാജ്യം ഏൽപ്പിച്ച ശേഷം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രുത്വാ സുദര്ശനം തത്ര മുനീനാമാശ്രമേ സ്ഥിതമ് । ഹന്തുകാമോ ജഗാമാശു ചിത്രകൂടം സ പര്വതമ്
സുദർശൻ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നതായി കേട്ടയുടൻ, അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് യുധാജിത് വേഗത്തിൽ ചിത്രകൂടപർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
നിഷാദാധിപതിം ശൂരം പുരസ്കൃത്യ ബലാഭിധമ് । ദുര്ദര്ശാഖ്യമഗാദാശു ശൃങ്ഗവേരപുരാധിപമ്
ശക്തനായ നിഷാദരാജാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുധാജിത് വേഗത്തിൽ ദുർദർശ എന്ന ശ്രംഗവേരപുരാധിപനോട് സമീപിച്ചു.
ശ്രുത്വാ മനോരമാ തത്ര ബഭൂവാതിസുദുഃഖിതാ । ആഗച്ഛന്തം ബാലപുത്രാ ഭയാര്താ സൈന്യസംയുതമ്
ഇത് മനോരമ കേട്ടപ്പോൾ, ബാലപുത്രനു ഭയംകൊണ്ടും സൈന്യം അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടും അവൾ അത്യന്തം ദു:ഖിതയായി.
തമുവാചാതിശോകാര്താ മുനിം സാശ്രുവിലോചനാ । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി യുധാജിത്സമുപസ്ഥിതഃ
വലിയ ദു:ഖത്തിൽ കണ്ണുനീരോടെ മനോരമ ആ മഹർഷിയെ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകണം? യുധാജിത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
പിതാ മേ നിഹതോഽനേന ദൌഹിത്രോ ഭൂപതിഃ കൃതഃ । സുതം മേ ഹന്തുകാമോഽത്ര സമായാതി ബലാന്വിതഃ
'എന്റെ അച്ഛനെ ഇയാൾ കൊന്നു, തന്റെ മകനായ മകനെ രാജാവാക്കി. ഇപ്പോൾ എന്റെ മകനെ കൊല്ലാൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഇവിടേക്ക് വരികയാണു.'
പുരാ ശ്രുതം മയാ സ്വാമിന്പാണ്ഡവാ വൈ വനേ സ്ഥിതാഃ । മുനീനാമാശ്രമേ പുണ്യേ പാഞ്ചാല്യാ സഹിതാസ്തദാ
'സ്വാമിയെ, പാണ്ടവർ വനവാസകാലത്ത് പാഞ്ചാല്യോടൊപ്പം മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നതായി ഞാൻ മുമ്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.'
ഗതാസ്തേ മൃഗയാം പാര്ഥാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച ഏവ തേ । ദ്രൌപദീ സംസ്ഥിതാ തത്ര മുനീനാമാശ്രമേ ശുഭേ
'അന്ന് പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചു മക്കളും വേട്ടയ്ക്കായി പോയപ്പോൾ, ദ്രൗപദി ആ മഹർഷിമാരുടെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.'
ധൌമ്യോഽത്രിര്ഗാലവഃ പൈലോ ജാവാലിര്ഗൌതമോ ഭൃഗുഃ । ച്യവനശ്ചാത്രിഗോത്രശ്ച കണ്വശ്ചൈവ ജതുഃ ക്രതുഃ
'അവിടെ ധൗമ്യൻ, അത്രി, ഗാലവൻ, പൈലൻ, ജാവാലി, ഗൗതമൻ, ഭൃഗു, ച്യവനൻ, അത്രിയുടെ വംശജൻ, കണ്വൻ, ജതു, ക്രതു എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.'
വീതിഹോത്രഃ സുമന്തുശ്ച യജ്ഞദത്തോഽഥ വത്സലഃ । രാശാസനഃ കഹോഡശ്ച യവക്രീര്യജ്ഞകൃത്ക്രതുഃ
'വീതിഹോത്രൻ, സുമന്തു, യജ്ഞദത്തൻ, വത്സലൻ, രാശാസനൻ, കഹോടൻ, യവക്രീ, യജ്ഞകൃത്ക്രതു എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.'
ഏതേ ചാന്യേ ച മുനയോ ഭാരദ്വാജാദയഃ ശുഭാഃ । വേദപാഠയുതാഃ സര്വേ സംസ്ഥിതാശ്ചാശ്രമേ സ്ഥിതാഃ
'ഇവരും ഭാരദ്വാജൻ തുടങ്ങിയ മറ്റു ശുഭമായ മഹർഷിമാരും, എല്ലാവരും വേദപാരായണരായി ആ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നു.'
ദാസീഭിഃ സഹിതാ തത്ര യാജ്ഞസേനീ സ്ഥിതാ മുനേ । ആശ്രമേ ചാരുസര്വാങ്ഗീ നിര്ഭയാ മുനിസംവൃതേ
'അവിടെ യാജ്ഞസേനിയുടെ ദാസിമാരോടൊപ്പം, അവളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം സുന്ദരമായ അവൾ, മഹർഷിമാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഭയമില്ലാതെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നു.'
പാര്ഥാ മൃഗാനുഗാസ്താവത്പ്രയാതാശ്ച വനാദ്വനമ് । ധനുര്ബാണധരാ വീരാഃ പഞ്ച വൈ ശത്രുതാപനാഃ
'അപ്പോൾ തന്നെ, അമ്പും വില്ലും കൈവശമുള്ള പാണ്ഡവർ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ആ അഞ്ചു വീരന്മാർ, വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് വേട്ടയാടാൻ പോയിരുന്നു.'
താവത്സിന്ധുപതിഃ ശ്രീമാന്മാര്ഗസ്ഥോ ബലസംയുതഃ । ആഗതശ്ചാശ്രമാഭ്യാശേ ശ്രുത്വാ തു നിഗമന്ധ്വനിമ്
'അന്നേരം, മഹത്വമുള്ള സിന്ധുരാജാവ് സൈന്യത്തോടൊപ്പം, വേദപാരായണത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ആശ്രമത്തിന് സമീപം എത്തി.'
ശ്രുത്വാ വേദധ്വനിം രാജാ മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ഉത്തതാര രഥാത്തൂര്ണം ദര്ശനാകാങ്ക്ഷയാ നൃപഃ
'വേദപാരായണത്തിൽ ലീനരായ മഹർഷിമാരുടെ ശബ്ദം രാജാവ് കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ ഉടനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, മഹർഷിമാരെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.'
യദാ നിരഗമത്തത്ര ഭൃത്യദ്വയസമന്വിതഃ । വേദപാഠയുതാന്വീക്ഷ്യ മുനീനുദ്യമസംസ്ഥിതഃ
'അവൻ രണ്ടു ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ, വേദപാരായണത്തിൽ ലീനരായ മഹർഷിമാരെ ഉത്സാഹത്തോടെ കാണാൻ അവൻ നിന്നു.'
കൃതാഞ്ജലിപുടഃ സ്വാമിന്സംസ്ഥിതോഽഥ ജയദ്രഥഃ । ആശ്രമേ മുനിഭിര്ജുഷ്ടേ ഭൂപതിഃ സംവിവേശ ഹ
കൈകൂപ്പി ആദരത്തോടെ ജയദ്രഥൻ ഗുരുവിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു. അതിനുശേഷം, മഹർഷിമാരാൽ നിറഞ്ഞിരുന്ന ആശ്രമത്തിൽ രാജാവ് അകത്തു കയറി.
തത്രോപവിഷ്ടം രാജാനം ദ്രഷ്ടുകാമാഃ സ്ത്രിയസ്തദാ । ആയയുര്മുനിഭാര്യാശ്ച കോഽയമിത്യബ്രുവന്നൃപമ്
അവിടെ ഇരുന്ന രാജാവിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് സ്ത്രീകളും മഹർഷിമാരുടെ ഭാര്യമാരും അടുത്തുവന്നു. 'ഇവൻ ആരാണ്?' എന്ന് അവർ രാജാവിനോടു ചോദിച്ചു.
താസാം മധ്യേ വരാരോഹാ യാജ്ഞസേനീ സമാഗതാ । ജയദ്രഥേന ദൃഷ്ടാ സാ രൂപേണ ശ്രീരിവാപരാ
അവരുടെ ഇടയിൽ അദ്ഭുതസൗന്ദര്യമുള്ള യാജ്ഞസേനിയും എത്തി. ജയദ്രഥൻ അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, അവളുടെ ഭംഗിയിൽ മറ്റൊരു ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയായിരുന്നു.
താം വിലോക്യാസിതാപാങ്ഗീം ദേവകന്യാമിവാപരാമ് । പപ്രച്ഛ നൃപതിര്ധൌമ്യം കേയം ശ്യാമാ വരാനനാ
കറുത്ത കണ്ണുകളും ദൈവകുമാരിയെപ്പോലെയുള്ള ഭാവവും കണ്ട ജയദ്രഥൻ, 'ഈ കറുത്ത മുഖവും മനോഹരമായ മുഖവുമുള്ള സ്ത്രീ ആരാണ്?' എന്ന് ധൗമ്യനോടു ചോദിച്ചു.
ഭാര്യാ കസ്യ സുതാ കസ്യ നാമ്നാ കാ വരവര്ണിനീ । രൂപലാവണ്യസംയുക്താ ശചീവ വസുധാങ്ഗതാ
ഈ മനോഹരവദനവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞവൾ ആരുടെ ഭാര്യയാണ്, ആരുടെ മകളാണ്, അവളുടെ പേര് എന്താണ്? മനുഷ്യരിൽ ശചിയെപ്പോലെ അവൾ ഭംഗിയിലും കൃപയിലും സമ്പന്നയാണല്ലോ.
ബര്ബൂലവനമധ്യസ്ഥാ ലവങ്ഗലതികാ യഥാ । രാക്ഷസീവൃന്ദഗാ നൂനം രമ്ഭേവാഭാതി ഭാമിനീ
പൂവൻകുരുമുളകിന്റെ തണ്ടുപോലെ വനത്തിനടിയിൽ നിൽക്കുന്ന ഈ ഭാമ, രാക്ഷസസ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ രംഭയെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സത്യം വദ മഹാഭാഗ കസ്യേയം വല്ലഭാബലാ । രാജപത്നീവ ചാഭാതി നൈഷാ മുനിവധൂര്ദ്വിജ
സത്യമായി പറയൂ, ഭാഗ്യവാനേ, ഈ യുവതിയാരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്? അവൾ ഒരു രാജപത്നിയെപ്പോലെയാണ്, മഹർഷിയുടെ ഭാര്യയല്ലല്ലോ, ദ്വിജൻ.
ധൌമ്യ ഉവാച പാണ്ഡവാനാം പ്രിയാ ഭാര്യാ ദ്രൌപദീ ശുഭലക്ഷണാ । പാഞ്ചാലീ സിന്ധുരാജേന്ദ്ര വസത്യത്ര വരാശ്രമേ
ധൗമ്യൻ പറഞ്ഞു: പാണ്ഡവന്മാരുടെ പ്രിയഭാര്യയും ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ളവളുമാണ് ഈ ദ്രൗപദി, സിന്ധുരാജാവേ. പാഞ്ചാലി ഈ മഹാശ്രമത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ജയദ്രഥ ഉവാച ക്വ ഗതാഃ പാണ്ഡവാഃ പഞ്ച ശൂരാഃ സമ്പ്രതി വിശ്രുതാഃ । വസന്ത്യത്ര വനേ വീരാ വീതശോകാ മഹാബലാഃ
ജയദ്രഥൻ പറഞ്ഞു: പ്രശസ്തരായ ആഞ്ചു പാണ്ഡവന്മാർ ഇപ്പോൾ എവിടെയാണ്? ആ മഹാബലശാലികൾ ഈ വനത്തിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ താമസിക്കുന്നുണ്ടോ?
ധൌമ്യ ഉവാച മൃഗയാര്ഥം ഗതാഃ പഞ്ച പാണ്ഡവാ രഥസംസ്ഥിതാഃ । ആഗമിഷ്യന്തി മധ്യാന്ഹേ മൃഗാനാദായ പാര്ഥിവാഃ
ധൗമ്യൻ പറഞ്ഞു: പാണ്ഡവന്മാർ അഞ്ചുപേരും രഥത്തിൽ കയറി മൃഗയത്തിനായി പോയിരിക്കുന്നു. പകൽവെളിച്ചത്തിൽ അവർ കാട്ടിൽ നിന്നു മൃഗങ്ങളുമായി തിരിച്ചു വരും, രാജാവേ.