ആര്തസ്യ രക്ഷണേ പുണ്യം യജ്ഞാധികമുദാഹൃതമ് । ഭയതസ്തസ്യ ദീനസ്യ വിശേഷഫലദം സ്മൃതമ്
ബാധിതരെ രക്ഷിക്കുന്നത് യജ്ഞത്തേക്കാൾ വലിയ പുണ്യമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ഭയത്താൽ വിറയുന്ന ദരിദ്രരെ രക്ഷിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ഫലം അത്യുന്നതമാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ഋഷിരുവാച നിര്ഭയാ വസ കല്യാണി പുത്രം പാലയ സുവ്രതേ । ന തേ ഭയം വിശാലാക്ഷി കര്തവ്യം ശത്രുസമ്ഭവമ്
മുനിവരൻ പറഞ്ഞു: ഭയമില്ലാതെ ഇവിടെ താമസിക്കൂ, ഭദ്രയേ; നിന്റെ മകനെ സംരക്ഷിക്കൂ, സദാചാരവതിയായവളേ. വിശാലനയനിയായവളേ, ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ഭയം നിനക്കൊന്നും വേണ്ട.
പാലയസ്വ സുതം കാന്തം രാജാ തേഽയം ഭവിഷ്യതി । നാത്ര ദുഃഖം തഥാ ശോകഃ കദാചിത്സമ്ഭവിഷ്യതി
നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെ സംരക്ഷിക്കൂ; അവൻ രാജാവാകും. ഇവിടെ നിനക്കു ദുഃഖമോ ശോക്കമോ ഒരിക്കലും സംഭവിക്കില്ല.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്താ മുനിനാ രാജ്ഞീ സ്വസ്ഥാ സാ സമ്ബഭൂവ ഹ । ഉടജേ മുനിനാ ദത്തേ വീതശോകാ തദാവസത്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മുനിവരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ രാജ്ഞി മനസ്സു ശാന്തയായി; മുനിവരൻ നൽകിയ കുടിലിൽ ദുഃഖമില്ലാതെ അവൾ താമസിച്ചു.
സൈരന്ധ്രീസഹിതാ തത്ര വിദല്ലേന ച സംയുതാ । സുദര്ശനം പാലയാനാ ന്യവസത്സാ മനോരമാ
സൈരന്ധ്രിമാരോടും വിദ്യല്ലനോടും കൂടെ മനോരമ അവിടെ സുദർശനനെ സംരക്ഷിച്ച് താമസിച്ചു.
യുധാജിദ്ഭാരദ്വാജയോഃ സംവാദവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച യുധാജിത്ത്വഥ സങ്ഗ്രാമാദ്ഗത്വാഽയോധ്യാം മഹാബലഃ । മനോരമാം ച പപ്രച്ഛ സുദര്ശനജിഘാംസയാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: യുദ്ധത്തിൽ വിജയിച്ച യുധാജിത് അയോധ്യയിലേക്ക് മടങ്ങി, മനോരമയെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു; സുദർശനനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചായിരുന്നു.
സേവകാന് പ്രേഷയാമാസ ക്വ ഗതേതി മുഹുര്വദന് । ശുഭേ ദിനേഽഥ ദൌഹിത്രം സ്ഥാപയാമാസ ചാസനേ
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ദാസന്മാരെ അയച്ചു അവൾ എവിടേക്കാണ് പോയതെന്ന് ചോദിച്ചു; നല്ല ദിവസം അവൻ തന്റെ മകനായ മകനെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
മന്ത്രിഭിശ്ച വസിഷ്ഠേന മന്ത്രൈരാഥര്വണൈഃ ശുഭൈഃ । അഭിഷിക്തശ്ച സമ്പൂര്ണൈഃ കലശൈര്ജലപൂരിതൈഃ
മന്ത്രിമാരോടും വസിഷ്ഠനോടും കൂടി, ശുഭമായ അതർവണമന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി, വെള്ളം നിറച്ച കലശങ്ങൾ കൊണ്ട് അഭിഷേകം നടത്തി.
ഭേരീശങ്ഖനിനാദൈശ്ച തൂര്യാണാം ചാഥ നിഃസ്വനൈഃ । ഉത്സവസ്തു നഗര്യാ വൈ സമ്ബഭൂവ കുരൂദ്വഹ
ചെണ്ടയും ശംഖവും മറ്റു വാദ്യങ്ങളുടെയും മുഴക്കത്തോടെ നഗരത്തിൽ ഉത്സവം നടന്നു.
വിപ്രാണാം വേദപാഠൈശ്ച ബന്ദിനാം സ്തുതിഭിസ്തഥാ । അയോധ്യാ മുദിതേവാസീജ്ജയശബ്ദൈഃ സുമങ്ഗലൈഃ
വിപ്രന്മാർ വേദങ്ങൾ ചൊല്ലി, ഭണ്ഡന്മാർ സ്തുതി പാടി, ജയശബ്ദവും ശുഭാശംസകളും നിറഞ്ഞു അയോധ്യ സന്തോഷിച്ചു.
ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനാകീര്ണാ സ്തുതിവാദിത്രനിഃസ്വനാ । നവേ തസ്മിന്മഹീപാലേ പൂര്ബഭൌ നൂതനേവ സാ
സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ, സംഗീതവും സ്തുതിയും മുഴങ്ങുന്ന നഗരത്തിൽ പുതിയ രാജാവിനെത്തുടർന്ന് നഗരം പുതുമയോടെ തിളങ്ങി.
കേചിത്സാധുജനാ യേ വൈ ചക്രുഃ ശോകം ഗൃഹേ സ്ഥിതാഃ । സുദര്ശനം വിചിന്ത്യാദ്യ ക്വ ഗതോഽസൌ നൃപാത്മജഃ
എങ്കിലും ചില സദ്ജനങ്ങൾ വീടുകളിൽ ഇരുന്നു ദുഃഖിച്ചു; ഇന്നെവിടെയാണ് സുദർശനൻ എന്ന രാജകുമാരൻ പോയതെന്ന് അവർ വിചാരിച്ചു.
മനോരമാതിസാധ്വീ സാ ക്വ ഗതാ സുതസംയുതാ । പിതാഽസ്യാ നിഹതഃ സംഖ്യേ രാജ്യലോഭേന വൈരിണാ
അത്യന്തം സദ്ഗുണമുള്ള മനോരമയും അവളുടെ മകനും എവിടേക്കാണ് പോയത്? അവളുടെ അച്ഛൻ രാജ്യം നേടാനുള്ള താല്പര്യത്തിൽ ശത്രുവിനാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനാസ്തേ സാധവഃ സമബുദ്ധയഃ । അതിഷ്ഠന്ദുഃഖിതാസ്തത്ര ശത്രുജിദ്വശവര്തിനഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, ധാർമ്മികരും സമബുദ്ധിയുള്ളവരുമായ ആ പുരുഷന്മാർ ശത്രുജിതിന്റെ അധികാരത്തിൽ ദു:ഖിതരായി അവിടെ തുടരുകയായിരുന്നു.
യുധാജിദപി ദൌഹിത്രം സ്ഥാപയിത്വാ വിധാനതഃ । രാജ്യഞ്ച മന്ത്രിസാത്കൃത്വാ ചലിതഃ സ്വാം പുരീം പ്രതി
യുധാജിത് തന്റെ മകനായ മകനെ നിയമപ്രകാരം രാജാവാക്കി, മന്ത്രിമാരുടെ കൈയിൽ രാജ്യം ഏൽപ്പിച്ച ശേഷം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രുത്വാ സുദര്ശനം തത്ര മുനീനാമാശ്രമേ സ്ഥിതമ് । ഹന്തുകാമോ ജഗാമാശു ചിത്രകൂടം സ പര്വതമ്
സുദർശൻ മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുന്നതായി കേട്ടയുടൻ, അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് യുധാജിത് വേഗത്തിൽ ചിത്രകൂടപർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
നിഷാദാധിപതിം ശൂരം പുരസ്കൃത്യ ബലാഭിധമ് । ദുര്ദര്ശാഖ്യമഗാദാശു ശൃങ്ഗവേരപുരാധിപമ്
ശക്തനായ നിഷാദരാജാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം യുധാജിത് വേഗത്തിൽ ദുർദർശ എന്ന ശ്രംഗവേരപുരാധിപനോട് സമീപിച്ചു.
ശ്രുത്വാ മനോരമാ തത്ര ബഭൂവാതിസുദുഃഖിതാ । ആഗച്ഛന്തം ബാലപുത്രാ ഭയാര്താ സൈന്യസംയുതമ്
ഇത് മനോരമ കേട്ടപ്പോൾ, ബാലപുത്രനു ഭയംകൊണ്ടും സൈന്യം അടുത്തുവരുന്നതു കണ്ടും അവൾ അത്യന്തം ദു:ഖിതയായി.
തമുവാചാതിശോകാര്താ മുനിം സാശ്രുവിലോചനാ । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി യുധാജിത്സമുപസ്ഥിതഃ
വലിയ ദു:ഖത്തിൽ കണ്ണുനീരോടെ മനോരമ ആ മഹർഷിയെ ചോദിച്ചു: 'ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എവിടേക്ക് പോകണം? യുധാജിത് എത്തിയിരിക്കുന്നു.'
പിതാ മേ നിഹതോഽനേന ദൌഹിത്രോ ഭൂപതിഃ കൃതഃ । സുതം മേ ഹന്തുകാമോഽത്ര സമായാതി ബലാന്വിതഃ
'എന്റെ അച്ഛനെ ഇയാൾ കൊന്നു, തന്റെ മകനായ മകനെ രാജാവാക്കി. ഇപ്പോൾ എന്റെ മകനെ കൊല്ലാൻ സൈന്യത്തോടൊപ്പം ഇവിടേക്ക് വരികയാണു.'
പുരാ ശ്രുതം മയാ സ്വാമിന്പാണ്ഡവാ വൈ വനേ സ്ഥിതാഃ । മുനീനാമാശ്രമേ പുണ്യേ പാഞ്ചാല്യാ സഹിതാസ്തദാ
'സ്വാമിയെ, പാണ്ടവർ വനവാസകാലത്ത് പാഞ്ചാല്യോടൊപ്പം മഹർഷിമാരുടെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നതായി ഞാൻ മുമ്പ് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.'
ഗതാസ്തേ മൃഗയാം പാര്ഥാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച ഏവ തേ । ദ്രൌപദീ സംസ്ഥിതാ തത്ര മുനീനാമാശ്രമേ ശുഭേ
'അന്ന് പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചു മക്കളും വേട്ടയ്ക്കായി പോയപ്പോൾ, ദ്രൗപദി ആ മഹർഷിമാരുടെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.'
ധൌമ്യോഽത്രിര്ഗാലവഃ പൈലോ ജാവാലിര്ഗൌതമോ ഭൃഗുഃ । ച്യവനശ്ചാത്രിഗോത്രശ്ച കണ്വശ്ചൈവ ജതുഃ ക്രതുഃ
'അവിടെ ധൗമ്യൻ, അത്രി, ഗാലവൻ, പൈലൻ, ജാവാലി, ഗൗതമൻ, ഭൃഗു, ച്യവനൻ, അത്രിയുടെ വംശജൻ, കണ്വൻ, ജതു, ക്രതു എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.'
വീതിഹോത്രഃ സുമന്തുശ്ച യജ്ഞദത്തോഽഥ വത്സലഃ । രാശാസനഃ കഹോഡശ്ച യവക്രീര്യജ്ഞകൃത്ക്രതുഃ
'വീതിഹോത്രൻ, സുമന്തു, യജ്ഞദത്തൻ, വത്സലൻ, രാശാസനൻ, കഹോടൻ, യവക്രീ, യജ്ഞകൃത്ക്രതു എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.'
ഏതേ ചാന്യേ ച മുനയോ ഭാരദ്വാജാദയഃ ശുഭാഃ । വേദപാഠയുതാഃ സര്വേ സംസ്ഥിതാശ്ചാശ്രമേ സ്ഥിതാഃ
'ഇവരും ഭാരദ്വാജൻ തുടങ്ങിയ മറ്റു ശുഭമായ മഹർഷിമാരും, എല്ലാവരും വേദപാരായണരായി ആ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നു.'
ദാസീഭിഃ സഹിതാ തത്ര യാജ്ഞസേനീ സ്ഥിതാ മുനേ । ആശ്രമേ ചാരുസര്വാങ്ഗീ നിര്ഭയാ മുനിസംവൃതേ
'അവിടെ യാജ്ഞസേനിയുടെ ദാസിമാരോടൊപ്പം, അവളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാം സുന്ദരമായ അവൾ, മഹർഷിമാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഭയമില്ലാതെ ആശ്രമത്തിൽ പാർത്തിരുന്നു.'
പാര്ഥാ മൃഗാനുഗാസ്താവത്പ്രയാതാശ്ച വനാദ്വനമ് । ധനുര്ബാണധരാ വീരാഃ പഞ്ച വൈ ശത്രുതാപനാഃ
'അപ്പോൾ തന്നെ, അമ്പും വില്ലും കൈവശമുള്ള പാണ്ഡവർ, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ആ അഞ്ചു വീരന്മാർ, വനത്തിൽ നിന്ന് വനത്തിലേക്ക് വേട്ടയാടാൻ പോയിരുന്നു.'
താവത്സിന്ധുപതിഃ ശ്രീമാന്മാര്ഗസ്ഥോ ബലസംയുതഃ । ആഗതശ്ചാശ്രമാഭ്യാശേ ശ്രുത്വാ തു നിഗമന്ധ്വനിമ്
'അന്നേരം, മഹത്വമുള്ള സിന്ധുരാജാവ് സൈന്യത്തോടൊപ്പം, വേദപാരായണത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ആശ്രമത്തിന് സമീപം എത്തി.'
ശ്രുത്വാ വേദധ്വനിം രാജാ മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ഉത്തതാര രഥാത്തൂര്ണം ദര്ശനാകാങ്ക്ഷയാ നൃപഃ
'വേദപാരായണത്തിൽ ലീനരായ മഹർഷിമാരുടെ ശബ്ദം രാജാവ് കേട്ടപ്പോൾ, അവൻ ഉടനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, മഹർഷിമാരെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.'
യദാ നിരഗമത്തത്ര ഭൃത്യദ്വയസമന്വിതഃ । വേദപാഠയുതാന്വീക്ഷ്യ മുനീനുദ്യമസംസ്ഥിതഃ
'അവൻ രണ്ടു ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ, വേദപാരായണത്തിൽ ലീനരായ മഹർഷിമാരെ ഉത്സാഹത്തോടെ കാണാൻ അവൻ നിന്നു.'