നിഹതഃ സ പപാതോര്വ്യാം ഛിന്നമൂര്ധാ മഹീപതിഃ । പ്രഭഗ്നം തദ്ബലം സര്വം നിര്ഗതം ച ചതുര്ദിശമ്
വധിക്കപ്പെട്ട രാജാവ് തലവെട്ടി നിലത്ത് വീണു. അവന്റെ സൈന്യം മുഴുവൻ തകർന്ന് നാലു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
മനോരമാ ഹതം ശ്രുത്വാ പിതരം രണമൂര്ധനി । ഭയത്രസ്താഥ സഞ്ജാതാ പിതുര്വൈരമനുസ്മരന്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത മനോരമ കേട്ടപ്പോൾ, അവൾ ഭയത്താൽ വിറെച്ചു. പിതാവിന്റെ ശത്രുതയെ ഓർത്ത് ഭയപ്പെട്ടു.
ഹനിഷ്യതി യുധാജിദ്വൈ പുത്രം മമ ദുരാശയഃ । രാജ്യലോഭേന പാപാത്മാ സേതി ചിന്താപരാഭവത്
രാജ്യലോഭം കൊണ്ടു ദുഷ്ടഹൃദയനായ യുദ്ധാജിത് എന്റെ മകനെയും കൊല്ലും എന്ന ചിന്തയിൽ അവൾ മുഴുവനും ആശങ്കയിലായി.
കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി പിതാ മേ നിഹതോ രണേ । ഭര്താ ചാപി മൃതോഽദ്യൈവ പുത്രോഽയം മമ ബാലകഃ
ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടെ പോകണം? എന്റെ അച്ഛൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഭർത്താവും ഇന്നലെ മരിച്ചു, ഈ മകൻ എനിക്ക് ഇനിയും ബാലനാണ്.
ലോഭോഽതീവ ച പാപിഷ്ഠസ്തേന കോ ന വശീകൃതഃ । കിം ന കുര്യാത്തദാവിഷ്ടഃ പാപം പാര്ഥിവസത്തമഃ
ലോഭം വളരെ ദുഷ്ടമാണ് — അതിൽ ആരാണ് കുടുങ്ങാത്തത്? അതിൽ ആൾ പിടിയിലായാൽ നല്ല രാജാവും എന്ത് കെടുതിയും ചെയ്യാതിരിക്കില്ല.
പിതരം മാതരം ഭ്രാതൄന്ഗുരൂന്സ്വജനബാന്ധവാന് । ഹന്തി ലോഭസമാവിഷ്ടോ ജനോ നാത്ര വിചാരണാ
ലോഭം പിടിച്ചവൻ അച്ഛനെയും അമ്മയെയും സഹോദരന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും ബന്ധുക്കളെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും പോലും കൊല്ലും — ഇതിൽ ആലോചനയൊന്നുമില്ല.
അഭക്ഷ്യഭക്ഷണം ലോഭാദഗമ്യാഗമനം തഥാ । കരോതി കില തൃഷ്ണാര്തോ ധര്മത്യാഗം തഥാ പുനഃ
ആസക്തിയാൽ പിടിയിലായവൻ ഭക്ഷിക്കരുതാത്തതു പോലും കഴിക്കും, പോകരുതാത്തിടത്തേക്കു പോകും, വീണ്ടും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കും.
ന സഹായോഽസ്തി മേ കശ്ചിന്നഗരേഽത്ര മഹാബലഃ । യദാധാരേ സ്ഥിതാ ചാഹം പാലയാമി സുതം ശുഭമ്
ഈ നഗരത്തിൽ എനിക്ക് ശക്തനായൊരു കൂട്ടുകാരനും ഇല്ല. ഞാൻ ഇവിടെ തുടരുമ്പോൾ എന്റെ നല്ല മകനെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കണം.
ഹതേ പുത്രേ നൃപേണാദ്യ കിം കരിഷ്യാമ്യഹം പുനഃ । ന മേ ത്രാതാഽസ്തി ഭുവനേ യേന വൈ സുസ്ഥിതാ ഹ്യഹമ്
രാജാവ് എന്റെ മകനെ ഇന്നെങ്ങിൽ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ, പിന്നെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും? എനിക്ക് ലോകത്ത് ആരും രക്ഷകനില്ല, ഞാൻ സുരക്ഷിതയാവാൻ.
സാപി വൈരയുതാ കാമം സപത്നീ സര്വദാ ഭവേത് । ലീലാവതീ ന മേ പുത്രേ ഭവിഷ്യതി ദയാവതീ
ലീലാവതി എപ്പോഴും ശത്രുതയോടെ എന്റെ സപത്നിയായിരിക്കും; അവൾ എന്റെ മകനെക്കുറിച്ച് കരുണ കാണിക്കില്ല.
യുധാജിതി സമായാതേ ന മേ നിഃസരണം ഭവേത് । ജ്ഞാത്വാ ബാലം സുതം സോഽദ്യ കാരാഗാരം നയിഷ്യതി
യുദ്ധാജിത് എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ എനിക്ക് രക്ഷപ്പെടാൻ വഴിയില്ല. എന്റെ മകൻ ബാലനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവൻ ഇന്നേ തന്നെ അവനെ ജയിലിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും.
ശ്രൂയതേ ഹി പുരേന്ദ്രേണ മാതുര്ഗര്ഭഗതഃ ശിശുഃ । കൃന്തിതഃ സപ്തധാ പശ്ചാത്കൃതാസ്തേ സപ്ത സപ്തധാ
നഗരത്തിലെ രാജാവു അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിലുള്ള കുഞ്ഞിനെ ഏഴായി മുറിച്ചു എന്നു കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പിന്നെ ആ ഏഴ് കുട്ടികളും വീണ്ടും ഏഴായി മാറി.
പ്രവിശ്യ ചോദരം മാതുഃ കരേ കൃത്വാല്പകം പവിമ് । ഏകോനപഞ്ചാശദപി തേഽഭവന്മരുതോ ദിവി
അവൻ അമ്മയുടെ ഗർഭത്തിൽ കടന്ന് കൈയിൽ ചെറിയൊരു ആയുധം ഉണ്ടാക്കി; അങ്ങനെ ആർക്കും അറുപത്തൊമ്പത് മരുതുകൾ സ്വർഗത്തിൽ ജനിച്ചു.
സപത്ന്യൈ ഗരലം ദത്തം സപത്ന്യാ നൃപഭാര്യയാ । ഗര്ഭനാശാര്ഥമുദ്ദിശ്യ പുരൈതദ്വൈ മയാ ശ്രുതമ്
രാജാവിന്റെ ഭാര്യയുടെ ഗർഭം നശിപ്പിക്കാൻ സപത്നി വിഷം നൽകി; ഇത് നഗരത്തിൽ സംഭവിച്ചതായി ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ജാതസ്തു ബാലകഃ പശ്ചാദ്ദേഹേ വിഷയുതഃ കില । തേനാസൌ സഗരോ നാമ വിഖ്യാതോ ഭുവി മണ്ഡലേ
പിന്നീട് ആ ബാലൻ വിഷം ഉള്ളിൽ കൊണ്ടു ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ സഗരൻ എന്ന പേരിൽ ലോകത്ത് പ്രശസ്തനായത്.
ജീവമാനോഽഥ ഭര്താ വൈ കൈകേയ്യാ നൃപഭാര്യയാ । രാമഃ പ്രവ്രാജിതോ ജ്യേഷ്ഠോ മൃതോ ദശരഥോ നൃപഃ
ഭർത്താവ് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ കൈകേയി രാജപത്നി രാമനെ, മൂത്തവനെ, വനവാസത്തിലേക്ക് അയച്ചു; ദശരഥൻ രാജാവ് മരിച്ചു.
മന്ത്രിണസ്ത്വവശാഃ കാമം യേ മേ പുത്രം സുദര്ശനമ് । രാജാനം കര്തുകാമാ വൈ യുധാജിദ്വശഗാശ്ച തേ
എന്റെ മന്ത്രിമാർക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല; Sudarshanan എന്ന എന്റെ മകനെ രാജാവാക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ യുദ്ധാജിത് എന്നവന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്.
ന മേ ഭ്രാതാ തഥാ ശൂരോ യോ മാം ബന്ധാത്പ്രമോചയേത് । മഹത്കഷ്ടഞ്ച സമ്പ്രാപ്തം മയാ വൈ ദൈവയോഗതഃ
എന്റെ സഹോദരൻ അത്ര ധൈര്യശാലിയല്ല, എന്നെ തടവിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല; ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഞാൻ വലിയ ദുരിതം അനുഭവിക്കുകയാണ്.
ഉദ്യമഃ സര്വഥാ കാര്യഃ സിദ്ധിര്ദൈവാദ്ധി ജായതേ । ഉപായം പുത്രരക്ഷാര്ഥം കരോമ്യദ്യ ത്വരാന്വിതാ
എങ്കിലും, വിജയമെന്നത് ദൈവത്തിന്റെ കൃപയാൽ ഉണ്ടാകുന്നതാണെങ്കിലും, ശ്രമം എപ്പോഴും വേണം; ഇന്ന് തന്നെ എന്റെ മകനെ രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ഉടൻ ഒരു മാർഗം കണ്ടെത്തും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സാ ബാലാ വിദല്ലം ചാതിമാനിനമ് । നിപുണം സര്വകാര്യേഷു ചിന്ത്യം മന്ത്രിവരോത്തമമ്
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, ആ യുവതി അത്യന്തം അഭിമാനവും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള, ഏറ്റവും നല്ല മന്ത്രിവരനായ വിദല്ലനെ വിളിച്ചു.
സമാഹൂയ തമേകാന്തേ പ്രോവാച ബഹുദുഃഖിതാ । ഗൃഹീത്വാ ബാലകം ഹസ്തേ രുദതീ ദീനമാനസാ
അവളെന്തോ വേദനയോടെ, ബാലനെ കൈയിൽ പിടിച്ച്, കണ്ണീരോടെ, മനസ്സിൽ ദു:ഖം നിറഞ്ഞ്, വിദല്ലനെ ഒറ്റയ്ക്കായി വിളിച്ചു സംസാരിച്ചു.
പിതാ മേ നിഹതഃ സംഖ്യേ പുത്രോഽയം ബാലകസ്തഥാ । യുധാജിദ്ബലവാന് രാജാ കിം വിധേയം വദസ്വ മേ
എന്റെ അച്ഛൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഈ കുഞ്ഞ് എന്റെ മകനാണ്; യുദ്ധാജിത് എന്ന രാജാവ് ശക്തനാണ്—ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
താമുവാച വിദല്ലോഽസൌ നാത്ര സ്ഥാതവ്യമേവ ച । ഗമിഷ്യാമോ വനേ കാമം വാരാണസ്യാഃ പുനഃ കില
വിദല്ലൻ അവളോട് പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ നമുക്ക് തുടരാൻ പാടില്ല; നമുക്ക് ഉടൻ തന്നെ വനത്തിലേക്ക്, വാരാണസിക്ക് സമീപം പോകാം.'
തത്ര മേ മാതുലഃ ശ്രീമാന്വര്തതേ ബലവത്തരഃ । സുബാഹുരിതി വിഖ്യാതോ രക്ഷിതാ സ ഭവിഷ്യതി
'അവിടെ എന്റെ അമ്മാവൻ സുബാഹു എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനാണ്; അവൻ വളരെ ശക്തനാണ്, നമുക്ക് അവൻ രക്ഷകനാകും.'
യുധാജിദ്ദര്ശനോത്കണ്ഠമനസാ നഗരാദ്ബഹിഃ । നിര്ഗത്യ രഥമാരുഹ്യ ഗന്തവ്യം നാത്ര സംശയഃ
'യുദ്ധാജിതിനെ കാണാൻ ആഗ്രഹം ഉള്ള മനസ്സോടെ, നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്ന്, രഥത്തിൽ കയറി, യാത്ര തുടങ്ങണം—ഇതിൽ സംശയമില്ല.'
ഇത്യുക്താ തേന സാ രാജ്ഞീ ഗത്വാ ലീലാവതീം പ്രതി । ഉവാച പിതരം ദ്രഷ്ടും ഗച്ഛാമ്യദ്യ സുലോചനേ
അവന്റെ ഉപദേശം കേട്ട്, രാജ്ഞി ലീലാവതിയോട് ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'കണ്ണിനും മനസ്സിനും സുഖം നൽകുന്നവളേ, ഇന്ന് ഞാൻ അച്ഛനെ കാണാൻ പോകുന്നു.'
ഇത്യുക്ത്വാ രഥമാരുഹ്യ സൈരന്ധ്രീസംയുതാ തദാ । വിദല്ലേന ച സംയുക്താ നിഃസൃതാ നഗരാദ്ബഹിഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവൾ രഥത്തിൽ കയറി, സൈരന്ധ്രിയെയും വിദല്ലനെയും കൂട്ടി നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ത്രസ്താ ഹ്യാര്താതികൃപണാ പിതുഃ ശോകസമാകുലാ । ദൃഷ്ട്വാ യുധാജിതം ഭൂപം പിതരം ഗതജീവിതമ്
ഭയത്താൽ വിറയച്ചു, അത്യന്തം ദു:ഖിതയും അച്ഛന്റെ വേർപാടിൽ സങ്കടവും നിറഞ്ഞ അവൾ, യുദ്ധാജിത് രാജാവിനെയും ജീവൻ നഷ്ടമായ അച്ഛനെയും കണ്ടു.
സംസ്കാര്യ ച ത്വരായുക്താ വേപമാനാ ഭയാകുലാ । ദിനദ്വയേന സമ്പ്രാപ്താ രാജ്ഞീ ഭാഗീരഥീതടമ്
വേഗത്തിൽ അച്ഛന്റെ സംസ്കാരം നടത്തി, ഭയത്താൽ വിറയച്ചു, രാജ്ഞി രണ്ട് ദിവസത്തിനുള്ളിൽ ഭാഗീരഥിയുടെ കരയിൽ എത്തി.
നിഷാദൈലുണ്ഠിതാ തത്ര ഗൃഹീതം സകലം വസു । രഥഞ്ചാപി ഗൃഹീത്വാ തേ നിര്ഗതാ ദസ്യവഃ ശഠാഃ
അവിടെ നിഷാദ കുലത്തിൽപ്പെട്ട കള്ളന്മാർ അവരുടെ എല്ലാ സ്വവും രഥവും പിടിച്ചെടുത്തു.