വിജഹാര സപത്നീഭ്യാം ഗൃഹേഷൂപവനേഷു ച । ക്രീഡാഗിരൌ ദീര്ഘികാസു സൌധേഷു വിവിധേഷു ച
അവൻ ഇരുവഭാര്യകളോടും കൂടെ ഭവനങ്ങളിലും തോട്ടങ്ങളിലും വിനോദപർവതങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലുമെല്ലാം വിവിധ മണ്ഡപങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
മനോരമാ ശുഭേ കാലേ സുഷുവേ പുത്രമുത്തമമ് । സുദര്ശനാഭിധം പുത്രം രാജലക്ഷണസംയുതമ്
ശുഭമായ സമയത്ത് മനോരമാ ഒരു ഉത്തമപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; രാജലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ പുത്രനു സുദർശനൻ എന്നു പേർ വെച്ചു.
ലീലാവത്യപി തത്പത്നീ മാസേനൈകേന ഭാമിനീ । സുഷുവേ സുന്ദരം പുത്രം ശുഭേ പക്ഷേ ദിനേ തഥാ
ലീലാവതിയും, ആ ഭാര്യയും, ഒരു മാസത്തിനകം, ശുഭമായ പകൽ ഒരു സുന്ദരനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
ചകാര നൃപതിസ്തത്ര ജാതകര്മാദികം ദ്വയോഃ । ദദൌ ദാനാനി വിപ്രേഭ്യഃ പുത്രജന്മപ്രമോദിതഃ
രാജാവ് ആ ഇരുപുത്രന്മാര്ക്കും ജനനക്രമാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി, പുത്രജനനത്തിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം ദാനം നൽകി.
പ്രീതിം തയോഃ സമാം രാജാ ചകാര സുതയോര്നൃപ । നൃപശ്ചകാര സൌഹാര്ദേഷ്വന്തരം ന കദാചന
രാജാവ് തന്റെ രണ്ടു മക്കളോടും ഒരുപോലെ സ്നേഹം കാണിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ ഒരിക്കലും അവരിൽ വ്യത്യാസം കാണിച്ചില്ല.
ചൂഡാകര്മ തയോശ്ചക്രേ വിധിനാ നൃപസത്തമഃ । യഥാവിഭവമേവാസൌ പ്രീതിയുക്തഃ പരന്തപഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, സ്നേഹപൂർവ്വം, ആചാരപ്രകാരം, ഇരുവർക്കും ചൂഡാകർമ്മം നടത്തി.
കൃതചൂഡൌ സുതൌ കാമം ജഹ്രതുര്നൃപതേര്മനഃ । ക്രീഡമാനാവുഭൌ കാന്തൌ ലോകാനാമനുരഞ്ജകൌ
ചൂഡാകർമ്മം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ രണ്ടു മനോഹരമായ മക്കൾ ഒരുമിച്ച് കളിച്ചു രാജാവിന്റെ മനസ്സും ജനങ്ങളുടെ മനസ്സും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
തയോഃ സുദര്ശനോ ജ്യേഷ്ഠോ ലീലാവത്യാഃ സുതഃ ശുഭഃ । ശത്രുജിത്സംജ്ഞകഃ കാമം ചാടുവാക്യോ ബഭൂവ ഹ
അവരിൽ മൂത്തവൻ ലീലാവതിയുടെ പുത്രനായ സുദർശനൻ ആയിരുന്നു; ശത്രുജിത് എന്ന പേരിലും, മധുരഭാഷയിലും പ്രശസ്തനായി.
നൃപതേഃ പ്രീതിജനകോ മഞ്ജുവാക്ചാരുദര്ശനഃ । പ്രജാനാം വല്ലഭഃ സോഽഭൂത്തഥാ മന്ത്രിജനസ്യ വൈ
അവൻ രാജാവിന്റെ പ്രിയനായി, മൃദുവായ ഭാഷയും മനോഹരമായ രൂപവും കൊണ്ടു ജനങ്ങൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും പ്രിയനായിത്തീർന്നു.
തഥാ തസ്മിന്നൃപഃ പ്രീതിഞ്ചകാര ഗുണയോഗതഃ । മന്ദഭാഗ്യാന്മന്ദഭാവോ ന തഥാ വൈ സുദര്ശനേ
അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ കാരണം രാജാവ് അവനോടു കൂടുതൽ സ്നേഹം കാണിച്ചു; എന്നാൽ ഭാഗ്യവും സ്വഭാവവും കുറവായിരുന്ന മന്ദഭാഗനോടു അങ്ങനെ ഉണ്ടായില്ല.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു ധ്രുവസന്ധിര്നൃപോത്തമഃ । ജഗാമ വനമധ്യേഽസൌ മൃഗയാഭിരതഃ സദാ
ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നപ്പോൾ, ധ്രുവസന്ധി രാജാവ് എപ്പോഴും വേട്ടയാടാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, കാടിലേക്ക് പോയി.
നിഘ്നന്മൃഗാന് രുരൂന്കമ്ബൂന്സൂകരാന്ഗവയാഞ്ഛശാന് । മഹിഷാഞ്ഛരഭാന്ഖഡ്ഗാംശ്ചിക്രീഡ നൃപതിര്വനേ
അവിടെ രാജാവ് കാട്ടിൽ കുരങ്ങുകൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, പന്നികൾ, കാട്ടുപശുക്കൾ, മുയൽ, കാട്ടുമഹിഷി, ശരഭം, ഖഡ്ഗം എന്നിവയെ വേട്ടയാടി ആസ്വദിച്ചു.
ക്രീഡമാനേ നൃപേ തത്ര വനേ ഘോരേഽതിദാരുണേ । ഉദതിഷ്ഠന്നികുഞ്ജാത്തു സിംഹഃ പരമകോപനഃ
അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഭയാനകവും ഭീഷണമായും ആയ കാട്ടിൽ രാജാവ് വേട്ടയാടുമ്പോൾ, ഒരു അത്യന്തം കോപമുള്ള സിംഹം കാട്ടിനുള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
രാജ്ഞാ ശിലീമുഖേനാദൌ വിദ്ധഃ ക്രോധവശം ഗതഃ । ദൃഷ്ട്വാഗ്രേ നൃപതിം സിംഹോ നനാദ മേഘനിഃസ്വനഃ
ആദ്യം രാജാവിന്റെ അമ്പിൽ തൊടപ്പെട്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തിയ സിംഹം മുന്നിൽ രാജാവിനെ കണ്ടു, ഇടിമുഴക്കത്തോടു സമമായ ശബ്ദത്തിൽ കത്തിയ്ക്കാര്യം ചെയ്തു.
കൃത്വാ ചോര്ധ്വം സ ലാങ്ഗൂലം പ്രസാരിതബൃഹത്സടഃ । ഹന്തും നൃപതിമാകാശാദുത്പപാതാതികോപനഃ
വാലുയർത്തി, വലിയ കേശം വീതി പരത്തി, അതികോപത്തോടെ ആ സിംഹം ആകാശത്ത് നിന്ന് ചാടി രാജാവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചു.
നൃപതിസ്തരസാ വീക്ഷ്യ ദധാരാസിം കരേ തദാ । വാമേ ചര്മ സമാദായ സ്ഥിതഃ സിംഹ ഇവാപരഃ
അത് കണ്ട രാജാവ് ഉടൻ വാൾ കൈയിൽ എടുത്തു, ഇടതുകൈയിൽ കവചം പിടിച്ച്, മറ്റൊരു സിംഹംപോലെ ഉറച്ചുനിന്നു.
സേവകാസ്തസ്യ യേ സര്വേ തേഽപി ബാണാന്പൃഥക്പൃഥക് । അമുഞ്ചന്കുപിതാഃ കാമം സിംഹോപരി രുഷാന്വിതാഃ
അവന്റെ എല്ലാ സേവകരും അതീവ കോപത്തോടെ, ഓരോരുത്തരും വേറേ വേറേ അമ്പുകൾ എടുത്തു സിംഹത്തിന്മേൽ പ്രഹരിച്ചു.
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീത്സമ്പ്രഹാരശ്ച ദാരുണഃ । ഉത്പപാത തതഃ സിംഹോ നൃപസ്യോപരി ദാരുണഃ
വലിയ ആഹ്ലാദവും ഭയാനകമായ യുദ്ധവും അവിടെ ഉണ്ടായി; പിന്നെ ആ ഭയങ്കരമായ സിംഹം രാജാവിന്മേൽ ചാടി.
തം പതന്തം സമാലോക്യ ഖഡ്ഗേനാഭ്യഹനന്നൃപഃ । സോഽപി ക്രൂരൈര്നഖാഗ്രൈശ്ച തത്രാഗത്യ വിദാരിതഃ
സിംഹം ചാടുന്നതു കണ്ട രാജാവ് വാളുകൊണ്ട് അതിനെ അടിച്ചു; പക്ഷേ, സിംഹം അടുത്തെത്തി തന്റെ കഠിനമായ നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് രാജാവിനെ കീറി.
സ നഖൈരാഹതോ രാജാ പപാത ച മമാര വൈ । ചുക്രുശുഃ സൈനികാസ്തേ തു നിര്ജഘ്നുര്വിശിഖൈസ്തദാ
സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങളിൽ അടിയേറ്റ് രാജാവ് വീണു മരിച്ചുപോയി; സൈനികർ വിലപിച്ചു, പിന്നെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് സിംഹത്തെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
മൃതഃ സിംഹോഽപി തത്രൈവ ഭൂപതിശ്ച തഥാ മൃതഃ । സൈനികൈര്മന്ത്രിമുഖ്യാശ്ച തത്രാഗത്യ നിവേദിതാഃ
അവിടെ സിംഹവും രാജാവും ഇരുവരും മരിച്ചുപോയി; മന്ത്രിമാരും സൈനികരും അവിടെ എത്തി ഈ വിവരം അറിയിച്ചു.
പരലോകഗതം ഭൂപം ശ്രുത്വാ തേ മന്ത്രിസത്തമാഃ । സംസ്കാരം കാരയാമാസുര്ഗത്വാ തത്ര വനാന്തികേ
രാജാവ് പരലോകത്തേക്ക് പോയെന്നു കേട്ട മന്ത്രിമാർ കാട്ടിലേക്ക് ചെന്നു, അവന്റെ ശവസംസ്കാരം നടത്തി.
പരലോകക്രിയാം സര്വാം വസിഷ്ഠോ വിധിപൂര്വകമ് । കാരയാമാസ തത്രൈവ പരലോകസുഖാവഹമ്
വസിഷ്ഠൻ അവിടെ തന്നെ എല്ലാ പരലോകകർമ്മങ്ങളും നിയമാനുസൃതമായി നടത്തി, അതിലൂടെ പരലോകത്തിൽ സുഖം ലഭിക്കുമെന്നു ഉറപ്പാക്കി.
പ്രജാഃ പ്രകൃതയശ്ചൈവ വസിഷ്ഠശ്ച മഹാമുനിഃ । സുദര്ശനം നൃപം കര്തും മന്ത്രം ചക്രുഃ പരസ്പരമ്
ജനങ്ങളും മന്ത്രിമാരും മഹർഷി വസിഷ്ഠനും ചേർന്ന് പരസ്പരം ആലോചിച്ച് സുദർശനനെ രാജാവാക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു.
ധര്മപത്നീസുതഃ ശാന്തഃ പുരുഷശ്ച സുലക്ഷണഃ । അയം നൃപാസനാര്ഹശ്ച ഹ്യബ്രുവന്മന്ത്രിസത്തമാഃ
മുൻനിര മന്ത്രിമാർ പറഞ്ഞു: 'ധർമ്മപത്നിയുടെ മകനായ ഇദ്ദേഹം ശാന്തനും നല്ല ഗുണങ്ങളുള്ളവനും ആണല്ലോ; രാജസിംഹാസനത്തിന് അർഹനാണ്.'
വസിഷ്ഠോഽപി തഥൈവാഹ യോഗ്യോഽയം നൃപതേഃ സുതഃ । ബാലോഽപി ധര്മവാന് രാജാ നൃപാസനമിഹാര്ഹതി
വസിഷ്ഠനും അതുപോലെ പറഞ്ഞു: 'രാജാവിന്റെ ഈ മകൻ യോഗ്യനാണ്; ബാലനാണെങ്കിലും ധാർമ്മികനാണ്, രാജസിംഹാസനത്തിന് അർഹനാണ്.'
കൃതേ മന്ത്രേ മന്ത്രിവൃദ്ധൈര്യുധാജിന്നാമ പാര്ഥിവഃ । തത്രാജഗാമ തരസാ ശ്രുത്വാ തൂജ്ജയിനീപതിഃ
മന്ത്രിവൃദ്ധന്മാർ തീരുമാനം എടുത്തപ്പോൾ ഉജ്ജയിനിയുടെ രാജാവായ യുദ്ധാജിത് അതറിഞ്ഞ് അതിവേഗം അവിടെ എത്തി.
മൃതം ജാമാതരം ശ്രുത്വാ ലീലാവത്യാഃ പിതാ തദാ । തത്രാജഗാമ ത്വരിതോ ദൌഹിത്രപ്രിയകാമ്യയാ
ലീലാവതിയുടെ ഭർത്താവ് മരിച്ചതെന്ന വാർത്ത കേട്ട് അവളുടെ അച്ഛൻ, മകനായ മകനുവേണ്ടി ആഗ്രഹിച്ച്, അതിവേഗം അവിടെ എത്തി.
വീരസേനസ്തഥാഽഽയാതഃ സുദര്ശനഹിതേച്ഛയാ । കലിങ്ഗാധിപതിശ്ചൈവ മനോരമാപിതാ നൃപഃ
സുദർശനന്റെ ഭാവുക്യത്തിനായി വീരസേനനും, മനോരമയുടെ അച്ഛനായ കലിംഗരാജാവും അവിടെ എത്തി.
ഉഭൌ തൌ സൈന്യസംയുക്തൌ നൃപൌ സാധ്വസസംസ്ഥിതൌ । ചക്രതുര്മന്ത്രിമുഖ്യൈസ്തൈര്മന്ത്രം രാജ്യസ്യ കാരണാത്
ആ ഇരുവരും സൈന്യങ്ങളോടൊപ്പം ഭയത്തോടുകൂടി നിലകൊണ്ടു; രാജ്യം സംബന്ധിച്ച കാര്യത്തിൽ പ്രധാന മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചന നടത്തി.