ശ്രുത്വാ വാണീം പരമവിശദാം വ്യോമജാം ശ്രോത്രരമ്യാം സര്വേഷാം വൈ പ്രകൃതിവിഷയേ ഭക്തിഭാവശ്ച ജാതഃ । ചക്രുഃ സര്വേ ദ്വിജമുനിഗണാഃ പൂജനം ഭക്തിയുക്താ- സ്തസ്യാഃ കാമം നിഖിലഫലദം ചാഗമോക്തം മുനീന്ദ്രാഃ
ആ ആകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള അത്യന്തം ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ വാണി കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാവർക്കും ആദിപ്രകൃതിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഉദിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും മുനിമാരും ഭക്തിയോടെ, ആ അമ്മയെ ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ ആരാധിച്ചു; അവൾ എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും നൽകുന്നവളാണ്.
യുധാജിദ്വീരസേനയോര്യുദ്ധാര്ഥം സജ്ജീഭവനമ് ജനമേജയ ഉവാച ശ്രുതോ വൈ ഹരിണാ ക്ലൃപ്തോ യജ്ഞോ വിസ്തരതോ ദ്വിജ । മഹിമാനം തഥാമ്ബായാ വദ വിസ്തരതോ മമ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: ദ്വിജന്മാരേ, ഹരിയാൽ നടന്ന യജ്ഞവും അമ്മയുടെ മഹത്വവും ഞാൻ വിശദമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ദയവായി അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങളും എനിക്ക് പറയൂ.
ശ്രുത്വാ ദേവ്യാശ്ചരിത്രം വൈ കുര്വേ മഖമനുത്തമമ് । പ്രസാദാത്തവ വിപ്രേന്ദ്ര ഭവിഷ്യാമി ച പാവനഃ
ദേവിയുടെ കഥകൾ ഞാൻ കേട്ടശേഷം, ഞാൻ ഒരു ഉത്തമമായ യജ്ഞം നടത്തും; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനും ശുദ്ധനാകും.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ് । ഇതിഹാസം പുരാണഞ്ച കഥയാമി സുവിസ്തരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ദേവിയുടെ ഉത്തമമായ കഥകൾ വിശദമായി പറയാം; പുരാണവും ഇതിഹാസവും ഞാൻ മുഴുവൻ വിശദമായി വിവരിക്കും.
കോസലേഷു നൃപശ്രേഷ്ഠഃ സൂര്യവംശസമുദ്ഭവഃ । പുഷ്യപുത്രോ മഹാതേജാ ധ്രുവസന്ധിരിതി സ്മൃതഃ
കോശലദേശത്ത്, സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച, പുഷ്യന്റെ പുത്രനായ ധ്രുവസന്ധി എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ധര്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച വര്ണാശ്രമഹിതേ രതഃ । അയോധ്യായാം സമൃദ്ധായാം രാജ്യം ചക്രേ ശുചിവ്രതഃ
ധാർമ്മികനും സത്യവാനുമായ ആ രാജാവ്, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ താല്പര്യത്തോടെ, ശുദ്ധവ്രതം പാലിച്ച് സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാശ്ചാന്യേ തഥാ ദ്വിജാഃ । സ്വാം സ്വാം വൃത്തിം സമാസ്ഥായ തദ്രാജ്യേ ധര്മതോഽഭവന്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ, മറ്റു ദ്വിജന്മാർ എന്നിവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ താന്താന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്ത് ധർമ്മപൂർവ്വം ജീവിച്ചു.
ന ചൌരാഃ പിശുനാ ധൂര്താസ്തസ്യ രാജ്യേ ച കുത്രചിത് । ദമ്ഭാഃ കൃതഘ്നാ മൂര്ഖാശ്ച വസന്തി കില മാനവാഃ
അവന്റെ രാജ്യത്ത് എവിടെയും കള്ളന്മാരോ, അപവാദികളോ, വഞ്ചകരോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അവിടെ ദുശ്ശീലന്മാരോ, കൃതഘ്നന്മാരോ, മണ്ടന്മാരോ മനുഷ്യരിൽ താമസിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം വൈ വര്തമാനസ്യ നൃപസ്യ കുരുസത്തമ । ദ്വേ പത്ന്യൌ രൂപസമ്പന്നേ ഹ്യാസതുഃ കാമഭോഗദേ
ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, അവനു രണ്ട് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇരുവരും സുന്ദരികളും ആനന്ദം നൽകുന്നവരുമായിരുന്നു.
മനോരമാ ധര്മപത്നീ സുരൂപാഽതിവിചക്ഷണാ । ലീലാവതീ ദ്വിതീയാ ച സാഽപി രൂപഗുണാന്വിതാ
മനോരമാ എന്ന പ്രധാനഭാര്യ സുന്ദരിയും അത്യന്തം ബുദ്ധിമതിയുമായിരുന്നു; ലീലാവതിയാണ് രണ്ടാംഭാര്യ, അവളും സൌന്ദര്യവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവളായിരുന്നു.
വിജഹാര സപത്നീഭ്യാം ഗൃഹേഷൂപവനേഷു ച । ക്രീഡാഗിരൌ ദീര്ഘികാസു സൌധേഷു വിവിധേഷു ച
അവൻ ഇരുവഭാര്യകളോടും കൂടെ ഭവനങ്ങളിലും തോട്ടങ്ങളിലും വിനോദപർവതങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലുമെല്ലാം വിവിധ മണ്ഡപങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
മനോരമാ ശുഭേ കാലേ സുഷുവേ പുത്രമുത്തമമ് । സുദര്ശനാഭിധം പുത്രം രാജലക്ഷണസംയുതമ്
ശുഭമായ സമയത്ത് മനോരമാ ഒരു ഉത്തമപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; രാജലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ പുത്രനു സുദർശനൻ എന്നു പേർ വെച്ചു.
ലീലാവത്യപി തത്പത്നീ മാസേനൈകേന ഭാമിനീ । സുഷുവേ സുന്ദരം പുത്രം ശുഭേ പക്ഷേ ദിനേ തഥാ
ലീലാവതിയും, ആ ഭാര്യയും, ഒരു മാസത്തിനകം, ശുഭമായ പകൽ ഒരു സുന്ദരനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
ചകാര നൃപതിസ്തത്ര ജാതകര്മാദികം ദ്വയോഃ । ദദൌ ദാനാനി വിപ്രേഭ്യഃ പുത്രജന്മപ്രമോദിതഃ
രാജാവ് ആ ഇരുപുത്രന്മാര്ക്കും ജനനക്രമാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി, പുത്രജനനത്തിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം ദാനം നൽകി.
പ്രീതിം തയോഃ സമാം രാജാ ചകാര സുതയോര്നൃപ । നൃപശ്ചകാര സൌഹാര്ദേഷ്വന്തരം ന കദാചന
രാജാവ് തന്റെ രണ്ടു മക്കളോടും ഒരുപോലെ സ്നേഹം കാണിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ ഒരിക്കലും അവരിൽ വ്യത്യാസം കാണിച്ചില്ല.
ചൂഡാകര്മ തയോശ്ചക്രേ വിധിനാ നൃപസത്തമഃ । യഥാവിഭവമേവാസൌ പ്രീതിയുക്തഃ പരന്തപഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, സ്നേഹപൂർവ്വം, ആചാരപ്രകാരം, ഇരുവർക്കും ചൂഡാകർമ്മം നടത്തി.
കൃതചൂഡൌ സുതൌ കാമം ജഹ്രതുര്നൃപതേര്മനഃ । ക്രീഡമാനാവുഭൌ കാന്തൌ ലോകാനാമനുരഞ്ജകൌ
ചൂഡാകർമ്മം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ രണ്ടു മനോഹരമായ മക്കൾ ഒരുമിച്ച് കളിച്ചു രാജാവിന്റെ മനസ്സും ജനങ്ങളുടെ മനസ്സും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
തയോഃ സുദര്ശനോ ജ്യേഷ്ഠോ ലീലാവത്യാഃ സുതഃ ശുഭഃ । ശത്രുജിത്സംജ്ഞകഃ കാമം ചാടുവാക്യോ ബഭൂവ ഹ
അവരിൽ മൂത്തവൻ ലീലാവതിയുടെ പുത്രനായ സുദർശനൻ ആയിരുന്നു; ശത്രുജിത് എന്ന പേരിലും, മധുരഭാഷയിലും പ്രശസ്തനായി.
നൃപതേഃ പ്രീതിജനകോ മഞ്ജുവാക്ചാരുദര്ശനഃ । പ്രജാനാം വല്ലഭഃ സോഽഭൂത്തഥാ മന്ത്രിജനസ്യ വൈ
അവൻ രാജാവിന്റെ പ്രിയനായി, മൃദുവായ ഭാഷയും മനോഹരമായ രൂപവും കൊണ്ടു ജനങ്ങൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും പ്രിയനായിത്തീർന്നു.
തഥാ തസ്മിന്നൃപഃ പ്രീതിഞ്ചകാര ഗുണയോഗതഃ । മന്ദഭാഗ്യാന്മന്ദഭാവോ ന തഥാ വൈ സുദര്ശനേ
അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ കാരണം രാജാവ് അവനോടു കൂടുതൽ സ്നേഹം കാണിച്ചു; എന്നാൽ ഭാഗ്യവും സ്വഭാവവും കുറവായിരുന്ന മന്ദഭാഗനോടു അങ്ങനെ ഉണ്ടായില്ല.
ഏവം ഗച്ഛതി കാലേ തു ധ്രുവസന്ധിര്നൃപോത്തമഃ । ജഗാമ വനമധ്യേഽസൌ മൃഗയാഭിരതഃ സദാ
ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നപ്പോൾ, ധ്രുവസന്ധി രാജാവ് എപ്പോഴും വേട്ടയാടാൻ ഇഷ്ടപ്പെട്ടവൻ, കാടിലേക്ക് പോയി.
നിഘ്നന്മൃഗാന് രുരൂന്കമ്ബൂന്സൂകരാന്ഗവയാഞ്ഛശാന് । മഹിഷാഞ്ഛരഭാന്ഖഡ്ഗാംശ്ചിക്രീഡ നൃപതിര്വനേ
അവിടെ രാജാവ് കാട്ടിൽ കുരങ്ങുകൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, പന്നികൾ, കാട്ടുപശുക്കൾ, മുയൽ, കാട്ടുമഹിഷി, ശരഭം, ഖഡ്ഗം എന്നിവയെ വേട്ടയാടി ആസ്വദിച്ചു.
ക്രീഡമാനേ നൃപേ തത്ര വനേ ഘോരേഽതിദാരുണേ । ഉദതിഷ്ഠന്നികുഞ്ജാത്തു സിംഹഃ പരമകോപനഃ
അങ്ങനെയിരിക്കെ, ഭയാനകവും ഭീഷണമായും ആയ കാട്ടിൽ രാജാവ് വേട്ടയാടുമ്പോൾ, ഒരു അത്യന്തം കോപമുള്ള സിംഹം കാട്ടിനുള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
രാജ്ഞാ ശിലീമുഖേനാദൌ വിദ്ധഃ ക്രോധവശം ഗതഃ । ദൃഷ്ട്വാഗ്രേ നൃപതിം സിംഹോ നനാദ മേഘനിഃസ്വനഃ
ആദ്യം രാജാവിന്റെ അമ്പിൽ തൊടപ്പെട്ട്, ക്രോധത്തിൽ കത്തിയ സിംഹം മുന്നിൽ രാജാവിനെ കണ്ടു, ഇടിമുഴക്കത്തോടു സമമായ ശബ്ദത്തിൽ കത്തിയ്ക്കാര്യം ചെയ്തു.
കൃത്വാ ചോര്ധ്വം സ ലാങ്ഗൂലം പ്രസാരിതബൃഹത്സടഃ । ഹന്തും നൃപതിമാകാശാദുത്പപാതാതികോപനഃ
വാലുയർത്തി, വലിയ കേശം വീതി പരത്തി, അതികോപത്തോടെ ആ സിംഹം ആകാശത്ത് നിന്ന് ചാടി രാജാവിനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചു.
നൃപതിസ്തരസാ വീക്ഷ്യ ദധാരാസിം കരേ തദാ । വാമേ ചര്മ സമാദായ സ്ഥിതഃ സിംഹ ഇവാപരഃ
അത് കണ്ട രാജാവ് ഉടൻ വാൾ കൈയിൽ എടുത്തു, ഇടതുകൈയിൽ കവചം പിടിച്ച്, മറ്റൊരു സിംഹംപോലെ ഉറച്ചുനിന്നു.
സേവകാസ്തസ്യ യേ സര്വേ തേഽപി ബാണാന്പൃഥക്പൃഥക് । അമുഞ്ചന്കുപിതാഃ കാമം സിംഹോപരി രുഷാന്വിതാഃ
അവന്റെ എല്ലാ സേവകരും അതീവ കോപത്തോടെ, ഓരോരുത്തരും വേറേ വേറേ അമ്പുകൾ എടുത്തു സിംഹത്തിന്മേൽ പ്രഹരിച്ചു.
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീത്സമ്പ്രഹാരശ്ച ദാരുണഃ । ഉത്പപാത തതഃ സിംഹോ നൃപസ്യോപരി ദാരുണഃ
വലിയ ആഹ്ലാദവും ഭയാനകമായ യുദ്ധവും അവിടെ ഉണ്ടായി; പിന്നെ ആ ഭയങ്കരമായ സിംഹം രാജാവിന്മേൽ ചാടി.
തം പതന്തം സമാലോക്യ ഖഡ്ഗേനാഭ്യഹനന്നൃപഃ । സോഽപി ക്രൂരൈര്നഖാഗ്രൈശ്ച തത്രാഗത്യ വിദാരിതഃ
സിംഹം ചാടുന്നതു കണ്ട രാജാവ് വാളുകൊണ്ട് അതിനെ അടിച്ചു; പക്ഷേ, സിംഹം അടുത്തെത്തി തന്റെ കഠിനമായ നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് രാജാവിനെ കീറി.
സ നഖൈരാഹതോ രാജാ പപാത ച മമാര വൈ । ചുക്രുശുഃ സൈനികാസ്തേ തു നിര്ജഘ്നുര്വിശിഖൈസ്തദാ
സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങളിൽ അടിയേറ്റ് രാജാവ് വീണു മരിച്ചുപോയി; സൈനികർ വിലപിച്ചു, പിന്നെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് സിംഹത്തെ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.