പൂജനീയാഃ പ്രയത്നേന മാനനീയാശ്ച സര്വഥാ । നൂനം താ ഭാരതേ ഖണ്ഡേ ശക്തയഃ സര്വകാമദാഃ
അവരെ പരിശ്രമപൂർവ്വം പൂജിക്കണം, എല്ലായ്പ്പോഴും ആദരിക്കണം; ഭാരതഭൂമിയിൽ ഈ ശക്തികൾ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റും.
ഭവിഷ്യന്തി മനുഷ്യാണാം പൂജിതാഃ പ്രതിമാസു ച । താസാം തവ ച ദേവേശ കീര്തിഃ സ്യാന്ദഖിലേഷ്വപി
മനുഷ്യർ അവരെ, പ്രതിമകളിലും പോലും, ആരാധിക്കും; ദേവേശാ, നിന്റെതും അവരുടെതുമായ കീർത്തി എല്ലായിടത്തും വ്യാപിക്കും.
ദ്വീപേഷു സപ്തസ്വപി ച വിഖ്യാതാ ഭുവി മണ്ഡലേ । താശ്ച ത്വാം വൈ മഹാഭാഗ മാനവാ ഭുവി മണ്ഡലേ
ഏഴു ദ്വീപുകളിലും ഭൂമണ്ഡലത്തിലും അവർ പ്രശസ്തരാകും; മഹാഭാഗവേ, ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ നിന്നെയും ആരാധിക്കും.
അര്ചയിഷ്യന്തി വാഞ്ഛാര്ഥം സകാമാഃ സതതം ഹരേ । അര്ചാസു ചോപഹാരൈശ്ച നാനാഭാവസമന്വിതാഃ
ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ, അവർ എപ്പോഴും നിന്നെ ആരാധിക്കും, ഹരേ; പ്രതിമകളിലും, വിവിധ ഭാവങ്ങളോടെയും, ഉപഹാരങ്ങളോടെയും.
പൂജയിഷ്യന്തി വേദോക്തൈര്മന്ത്രൈര്നാമജപൈസ്തഥാ । മഹിമാ തവ ഭൂര്ലോകേ സ്വര്ഗേ ച മധുസൂദന
വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന മന്ത്രങ്ങളാലും നാമജപങ്ങളാലും അവർ നിന്നെ ആരാധിക്കും; മധുസൂദനാ, നിന്റെ മഹിമ ഭൂമിയിലും സ്വർഗ്ഗത്തിലും നിലനിൽക്കും.
പൂജനാദ്ദേവദേവേശ വൃദ്ധിമേഷ്യതി മാനവൈഃ । വ്യാസ ഉവാച ഇതി ദത്ത്വാ വരാന്വാണീ വിരരാമ ഖസമ്ഭവാ
ദേവദേവേശാ, പൂജയിലൂടെ മനുഷ്യർക്ക് വളർച്ചയും ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കും; വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വരങ്ങൾ നൽകി ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ദേവി സംസാരിക്കുന്നത് നിർത്തി.
ഭഗവാനപി പ്രീതാത്മാ ഹ്യഭവച്ഛ്രവണാദിവ । സമാപ്യ വിധിവദ്യജ്ഞം ഭഗവാന്ഹരിരീശ്വരഃ
ഭഗവാൻ ഹരിയ്ക്ക് മനസ്സിൽ അതിയായ സന്തോഷം നിറഞ്ഞു, ആനന്ദകരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടതുപോലെ. നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി, ഈശ്വരനായ ഹരി സന്തുഷ്ടനായി.
വിസര്ജയിത്വാ താന്ദേവാന്ബ്രഹ്മപുത്രാന്മുനീനഥ । ജഗാമാനുചരൈഃ സാര്ധം വൈകുണ്ഠം ഗരുഡധ്വജഃ
അപ്പുറം, ബ്രഹ്മാപുത്രന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും മുനിമാരെയും വിടവാങ്ങിച്ച്, തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
സ്വാനി സ്വാനി ച ധിഷ്ണ്യാനി പുനഃ സര്വേ സുരാസ്തതഃ । മുനയോ വിസ്മിതാ വാര്താം കുര്വന്തസ്തേ പരസ്പരമ്
അതിനുശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും മുനിമാരും തങ്ങളുടെ താന്താന്റെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി, അത്ഭുതത്തോടെ ഈ സംഭവങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
യയുഃ പ്രമുദിതാഃ കാമം സ്വാശ്രമാന്പാവനാനഥ
അവരൊക്കെയും മനസ്സിൽ സന്തോഷത്തോടെ തങ്ങളുടെ വിശുദ്ധമായ ആശ്രമങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശ്രുത്വാ വാണീം പരമവിശദാം വ്യോമജാം ശ്രോത്രരമ്യാം സര്വേഷാം വൈ പ്രകൃതിവിഷയേ ഭക്തിഭാവശ്ച ജാതഃ । ചക്രുഃ സര്വേ ദ്വിജമുനിഗണാഃ പൂജനം ഭക്തിയുക്താ- സ്തസ്യാഃ കാമം നിഖിലഫലദം ചാഗമോക്തം മുനീന്ദ്രാഃ
ആ ആകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള അത്യന്തം ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ വാണി കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാവർക്കും ആദിപ്രകൃതിയിലേക്കുള്ള ഭക്തി ഉദിച്ചു. അപ്പോൾ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും മുനിമാരും ഭക്തിയോടെ, ആ അമ്മയെ ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ ആരാധിച്ചു; അവൾ എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും നൽകുന്നവളാണ്.
യുധാജിദ്വീരസേനയോര്യുദ്ധാര്ഥം സജ്ജീഭവനമ് ജനമേജയ ഉവാച ശ്രുതോ വൈ ഹരിണാ ക്ലൃപ്തോ യജ്ഞോ വിസ്തരതോ ദ്വിജ । മഹിമാനം തഥാമ്ബായാ വദ വിസ്തരതോ മമ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: ദ്വിജന്മാരേ, ഹരിയാൽ നടന്ന യജ്ഞവും അമ്മയുടെ മഹത്വവും ഞാൻ വിശദമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ദയവായി അതിന്റെ മുഴുവൻ വിശദാംശങ്ങളും എനിക്ക് പറയൂ.
ശ്രുത്വാ ദേവ്യാശ്ചരിത്രം വൈ കുര്വേ മഖമനുത്തമമ് । പ്രസാദാത്തവ വിപ്രേന്ദ്ര ഭവിഷ്യാമി ച പാവനഃ
ദേവിയുടെ കഥകൾ ഞാൻ കേട്ടശേഷം, ഞാൻ ഒരു ഉത്തമമായ യജ്ഞം നടത്തും; നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാനും ശുദ്ധനാകും.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ് । ഇതിഹാസം പുരാണഞ്ച കഥയാമി സുവിസ്തരമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിങ്ങൾ കേൾക്കൂ, ഞാൻ ദേവിയുടെ ഉത്തമമായ കഥകൾ വിശദമായി പറയാം; പുരാണവും ഇതിഹാസവും ഞാൻ മുഴുവൻ വിശദമായി വിവരിക്കും.
കോസലേഷു നൃപശ്രേഷ്ഠഃ സൂര്യവംശസമുദ്ഭവഃ । പുഷ്യപുത്രോ മഹാതേജാ ധ്രുവസന്ധിരിതി സ്മൃതഃ
കോശലദേശത്ത്, സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച, പുഷ്യന്റെ പുത്രനായ ധ്രുവസന്ധി എന്ന മഹാതേജസ്സുള്ള രാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ധര്മാത്മാ സത്യസന്ധശ്ച വര്ണാശ്രമഹിതേ രതഃ । അയോധ്യായാം സമൃദ്ധായാം രാജ്യം ചക്രേ ശുചിവ്രതഃ
ധാർമ്മികനും സത്യവാനുമായ ആ രാജാവ്, വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ താല്പര്യത്തോടെ, ശുദ്ധവ്രതം പാലിച്ച് സമൃദ്ധമായ അയോധ്യയിൽ രാജ്യം ഭരിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാഃ ക്ഷത്രിയാ വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാശ്ചാന്യേ തഥാ ദ്വിജാഃ । സ്വാം സ്വാം വൃത്തിം സമാസ്ഥായ തദ്രാജ്യേ ധര്മതോഽഭവന്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ, ക്ഷത്രിയന്മാർ, വൈശ്യന്മാർ, ശൂദ്രന്മാർ, മറ്റു ദ്വിജന്മാർ എന്നിവരൊക്കെയും തങ്ങളുടെ താന്താന്റെ കർത്തവ്യങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, ആ രാജാവിന്റെ രാജ്യത്ത് ധർമ്മപൂർവ്വം ജീവിച്ചു.
ന ചൌരാഃ പിശുനാ ധൂര്താസ്തസ്യ രാജ്യേ ച കുത്രചിത് । ദമ്ഭാഃ കൃതഘ്നാ മൂര്ഖാശ്ച വസന്തി കില മാനവാഃ
അവന്റെ രാജ്യത്ത് എവിടെയും കള്ളന്മാരോ, അപവാദികളോ, വഞ്ചകരോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അവിടെ ദുശ്ശീലന്മാരോ, കൃതഘ്നന്മാരോ, മണ്ടന്മാരോ മനുഷ്യരിൽ താമസിച്ചിരുന്നില്ലെന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം വൈ വര്തമാനസ്യ നൃപസ്യ കുരുസത്തമ । ദ്വേ പത്ന്യൌ രൂപസമ്പന്നേ ഹ്യാസതുഃ കാമഭോഗദേ
ഇങ്ങനെ ആ രാജാവ് ഭരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, അവനു രണ്ട് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; ഇരുവരും സുന്ദരികളും ആനന്ദം നൽകുന്നവരുമായിരുന്നു.
മനോരമാ ധര്മപത്നീ സുരൂപാഽതിവിചക്ഷണാ । ലീലാവതീ ദ്വിതീയാ ച സാഽപി രൂപഗുണാന്വിതാ
മനോരമാ എന്ന പ്രധാനഭാര്യ സുന്ദരിയും അത്യന്തം ബുദ്ധിമതിയുമായിരുന്നു; ലീലാവതിയാണ് രണ്ടാംഭാര്യ, അവളും സൌന്ദര്യവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവളായിരുന്നു.
വിജഹാര സപത്നീഭ്യാം ഗൃഹേഷൂപവനേഷു ച । ക്രീഡാഗിരൌ ദീര്ഘികാസു സൌധേഷു വിവിധേഷു ച
അവൻ ഇരുവഭാര്യകളോടും കൂടെ ഭവനങ്ങളിലും തോട്ടങ്ങളിലും വിനോദപർവതങ്ങളിലും കുളങ്ങളിലുമെല്ലാം വിവിധ മണ്ഡപങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
മനോരമാ ശുഭേ കാലേ സുഷുവേ പുത്രമുത്തമമ് । സുദര്ശനാഭിധം പുത്രം രാജലക്ഷണസംയുതമ്
ശുഭമായ സമയത്ത് മനോരമാ ഒരു ഉത്തമപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു; രാജലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ആ പുത്രനു സുദർശനൻ എന്നു പേർ വെച്ചു.
ലീലാവത്യപി തത്പത്നീ മാസേനൈകേന ഭാമിനീ । സുഷുവേ സുന്ദരം പുത്രം ശുഭേ പക്ഷേ ദിനേ തഥാ
ലീലാവതിയും, ആ ഭാര്യയും, ഒരു മാസത്തിനകം, ശുഭമായ പകൽ ഒരു സുന്ദരനായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.
ചകാര നൃപതിസ്തത്ര ജാതകര്മാദികം ദ്വയോഃ । ദദൌ ദാനാനി വിപ്രേഭ്യഃ പുത്രജന്മപ്രമോദിതഃ
രാജാവ് ആ ഇരുപുത്രന്മാര്ക്കും ജനനക്രമാദി ചടങ്ങുകൾ നടത്തി, പുത്രജനനത്തിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധാരാളം ദാനം നൽകി.
പ്രീതിം തയോഃ സമാം രാജാ ചകാര സുതയോര്നൃപ । നൃപശ്ചകാര സൌഹാര്ദേഷ്വന്തരം ന കദാചന
രാജാവ് തന്റെ രണ്ടു മക്കളോടും ഒരുപോലെ സ്നേഹം കാണിച്ചു; ഹൃദയത്തിൽ ഒരിക്കലും അവരിൽ വ്യത്യാസം കാണിച്ചില്ല.
ചൂഡാകര്മ തയോശ്ചക്രേ വിധിനാ നൃപസത്തമഃ । യഥാവിഭവമേവാസൌ പ്രീതിയുക്തഃ പരന്തപഃ
രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, സ്നേഹപൂർവ്വം, ആചാരപ്രകാരം, ഇരുവർക്കും ചൂഡാകർമ്മം നടത്തി.
കൃതചൂഡൌ സുതൌ കാമം ജഹ്രതുര്നൃപതേര്മനഃ । ക്രീഡമാനാവുഭൌ കാന്തൌ ലോകാനാമനുരഞ്ജകൌ
ചൂഡാകർമ്മം കഴിഞ്ഞ ശേഷം, ആ രണ്ടു മനോഹരമായ മക്കൾ ഒരുമിച്ച് കളിച്ചു രാജാവിന്റെ മനസ്സും ജനങ്ങളുടെ മനസ്സും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
തയോഃ സുദര്ശനോ ജ്യേഷ്ഠോ ലീലാവത്യാഃ സുതഃ ശുഭഃ । ശത്രുജിത്സംജ്ഞകഃ കാമം ചാടുവാക്യോ ബഭൂവ ഹ
അവരിൽ മൂത്തവൻ ലീലാവതിയുടെ പുത്രനായ സുദർശനൻ ആയിരുന്നു; ശത്രുജിത് എന്ന പേരിലും, മധുരഭാഷയിലും പ്രശസ്തനായി.
നൃപതേഃ പ്രീതിജനകോ മഞ്ജുവാക്ചാരുദര്ശനഃ । പ്രജാനാം വല്ലഭഃ സോഽഭൂത്തഥാ മന്ത്രിജനസ്യ വൈ
അവൻ രാജാവിന്റെ പ്രിയനായി, മൃദുവായ ഭാഷയും മനോഹരമായ രൂപവും കൊണ്ടു ജനങ്ങൾക്കും മന്ത്രിമാർക്കും പ്രിയനായിത്തീർന്നു.
തഥാ തസ്മിന്നൃപഃ പ്രീതിഞ്ചകാര ഗുണയോഗതഃ । മന്ദഭാഗ്യാന്മന്ദഭാവോ ന തഥാ വൈ സുദര്ശനേ
അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ കാരണം രാജാവ് അവനോടു കൂടുതൽ സ്നേഹം കാണിച്ചു; എന്നാൽ ഭാഗ്യവും സ്വഭാവവും കുറവായിരുന്ന മന്ദഭാഗനോടു അങ്ങനെ ഉണ്ടായില്ല.