സൂത ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ । സാശ്രുകണ്ഠോഽതിദുഃഖാര്തോ ബഭൂവ ജനമേജയഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്രമിതമായ തേജസ്സുള്ള വ്യാസന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ജനമേജയൻ കണ്ണുനിറയുന്ന ദു:ഖത്തിൽ ആകിയവനായി.
ധിഗിദം ജീവിതം മേഽദ്യ പിതാ മേ നരകേ സ്ഥിതഃ । തത്കരോമി യഥൈവാദ്യ സ്വര്ഗം യാത്യുത്തരാസുതഃ
'ഇന്ന് എന്റെ ഈ ജീവതം നിന്ദ്യമാണ്, എന്റെ അച്ഛൻ നരകത്തിൽ ആണ്; ഉത്തരയുടെ മകനുപോലെ സ്വർഗത്തിൽ എത്താൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.'
വിഷ്ണുനാനുഷ്ഠാനവര്ണനമ് രാജോവാച ഹരിണാ തു കഥം യജ്ഞഃ കൃതഃ പൂര്വം പിതാമഹ । ജഗത്കാരണരൂപേണ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
രാജാവു ചോദിച്ചു: ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആയ മഹാശക്തനായ ഹരിചന്ദ്രൻ, പുരാതനകാലത്ത് യജ്ഞം എങ്ങനെ നടത്തി, പിതാമഹനേ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
കേ സഹായാസ്തു തത്രാസന്ബ്രാഹ്മണാഃ കേ മഹാമതേ । ഋത്വിജോ വേദതത്ത്വജ്ഞാസ്തന്മേ ബ്രൂഹി പരന്തപ
അവിടെ ഹരിക്ക് സഹായികളായി ആരൊക്കെയായിരുന്നു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ? യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? വേദത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന യജ്ഞികന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? ഇതെല്ലാം ദയവായി എനിക്കു പറയൂ, ശത്രുനാശകനേ.
പശ്ചാത്കരോമ്യഹം യജ്ഞം വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ । ശ്രുത്വാ വിഷ്ണുകൃതം യാഗമമ്ബികായാഃ സമാഹിതഃ
വിഷ്ണു അമ്മികായ്ക്ക് വേണ്ടി നടത്തിയ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടശേഷം, ഞാൻയും നിർദ്ദേശപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തും.
വ്യാസ ഉവാച രാജഞ്ഛൃണു മഹാഭാഗ വിസ്തരം പരമാദ്ഭുതമ് । യഥാ ഭഗവതാ യജ്ഞഃ കൃതശ്ച വിധിപൂര്വകഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനായ രാജാവേ, ഭഗവാൻ വിധിപ്രകാരം എങ്ങനെ യജ്ഞം നടത്തി എന്ന അത്ഭുതകരമായ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
വിസര്ജിതാ യദാ ദേവ്യാ ദത്ത്വാ ശക്തീശ്ച താസ്ത്രയഃ । കാജേശാഃ പുരുഷാ ജാതാ വിമാനവരമാസ്ഥിതാഃ
ദേവി തന്റെ ശക്തികൾ മൂന്നു വിട്ടുനൽകിയപ്പോൾ, കര്മങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ച് മനോഹരമായ ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ വന്നു.
പ്രാപ്താ മഹാര്ണവം ഘോരം ത്രയസ്തേ വിബുധോത്തമാഃ । ചക്രുഃ സ്ഥാനാനി വാസാര്ഥം സമുത്പാദ്യ ധരാം സ്ഥിതാഃ
ആ മൂന്നു ദേവന്മാർ ഭയാനകമായ മഹാസമുദ്രത്തിലെത്തി, ഭൂമി സൃഷ്ടിച്ച് അവിടെയായി താമസിക്കാൻ സ്ഥാനം ഒരുക്കി.
ആധാരശക്തിരചലാ മുക്താ ദേവ്യാ സ്വയം തതഃ । തദാധാരാ സ്ഥിതാ ജാതാ ധരാ മേദഃസമന്വിതാ
അപ്പോള് ദേവി സ്വയം അചഞ്ചലമായ ആധാരശക്തി വിട്ടുവിട്ടു; അതു മേദസ്സോടെ നിലനിന്ന ആധാരമായി ഭൂമിയായി.
മധുകൈടഭയോര്മേദഃ സംയോഗാന്മേദിനീ സ്മൃതാ । ധാരണാച്ച ധരാ പ്രോക്താ പൃഥ്വീ വിസ്താരയോഗതഃ
മധുവും കൈടഭനും ചേർന്ന മേദസ്സിൽ നിന്നാണ് ഭൂമി ഉണ്ടായത്; അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'മേദിനി' എന്നും, എല്ലാം താങ്ങുന്നവളായതിനാൽ 'ധര' എന്നും, വിശാലതകൊണ്ടു 'പൃഥ്വി' എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
മഹീ ചാപി മഹീയസ്ത്വാദ്ധൃതാ സാ ശേഷമസ്തകേ । ഗിരയശ്ച കൃതാഃ സര്വേ ധാരണാര്ഥ പ്രവിസ്തരാഃ
ആ മഹാഭൂമി വലിയതായതിനാൽ ശേഷനിന്റെ തലയിലാണ് താങ്ങിയിരിക്കുന്നത്; എല്ലാ പർവതങ്ങളും താങ്ങിനില്ക്കാൻ വിശാലമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
ലോഹകീലം യഥാ കാഷ്ഠേ തഥാ തേ ഗിരയഃ കൃതാഃ । മഹീധരോ മഹാരാജ പ്രോച്യതേ വിബുധൈര്ജനൈഃ
കട്ടിലിൽ ഇരുമ്പ് കയറ്റുന്നതുപോലെ, പർവതങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ഉറപ്പിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് മഹാപർവതത്തെ ജ്ഞാനികളും ജനങ്ങളും 'മഹീധരൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ജാതരൂപമയോ മേരുര്ബഹുയോജനവിസ്തരഃ । കൃതോ മണിമയൈഃ ശൃങ്ഗൈഃ ശോഭിതഃ പരമാദ്ഭുതഃ
മേരുപർവതം പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായതും, അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചതും, രത്നശൃംഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അത്ഭുതമായതുമാണ്.
മരീചിര്നാരദോഽത്രിശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । ദക്ഷോ വസിഷ്ഠ ഇത്യേതേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രഥിതാഃ സുതാഃ
മരീചി, നാരദൻ, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, ദക്ഷൻ, വസിഷ്ഠൻ ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസിദ്ധനായ പുത്രന്മാർ.
മരീചേഃ കശ്യപോ ജാതോ ദക്ഷകന്യാസ്ത്രയോദശ । താഭ്യോ ദേവാശ്ച ദൈത്യാശ്ച സമുത്പന്നാ ഹ്യനേകശഃ
മരീചിയിൽ നിന്ന് കശ്യപൻ ജനിച്ചു; ദക്ഷന്റെ പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരിൽ നിന്ന് അനേകം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ജനിച്ചു.
തതസ്തു കാശ്യപീ സൃഷ്ടിഃ പ്രവൃത്താ ചാതിവിസ്തരാ । മനുഷ്യപശുസര്പാദിജാതിഭേദൈരനേകധാ
അതിനുശേഷം കശ്യപനിൽ നിന്ന് മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പാമ്പുകൾ തുടങ്ങി അനേകം ജാതികളായി വിശാലമായ സൃഷ്ടി ഉണ്ടായി.
ബ്രഹ്മണശ്ചാര്ധദേഹാത്തു മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോഽഭവത് । ശതരൂപാ തഥാ നാരീ സഞ്ജാതാ വാമഭാഗതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതിയിൽ നിന്ന് സ്വായംഭുവമനു ജനിച്ചു; ഇടതു ഭാഗത്തുനിന്ന് ശതരൂപ എന്ന സ്ത്രീയും ജനിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ സുതൌ തസ്യാ ബഭൂവതുഃ । തിസ്ത്രഃ കന്യാ വരാരോഹാ ഹ്യഭവന്നതിസുന്ദരീഃ
അവർക്കു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു: പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും. മൂന്നു അതിസുന്ദരിയായ പുത്രിമാരും ഉണ്ടായി.
ഏവം സൃഷ്ടിം സമുത്പാദ്യ ഭഗവാന്കമലോദ്ഭവഃ । ചകാര ബ്രഹ്മലോകഞ്ച മേരുശൃങ്ഗേ മനോഹരമ്
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി നടത്തിക്കഴിഞ്ഞ്, കമലത്തിൽ ജനിച്ച ഭഗവാൻ മേരുപർവതത്തിന്റെ മുകളിലെ മനോഹരമായ ബ്രഹ്മലോകം സൃഷ്ടിച്ചു.
വൈകുണ്ഠം ഭഗവാന്വിഷ്ണൂ രമാരമണമുത്തമമ് । ക്രീഡാസ്ഥാനം സുരമ്യഞ്ച സര്വലോകോപരിസ്ഥിതമ്
ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ലക്ഷ്മിക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, അത്യന്തം മനോഹരമായ വൈകുണ്ഠം സൃഷ്ടിച്ചു.
ശിവോഽപി പരമം സ്ഥാനം കൈലാസാഖ്യം ചകാര ഹ । സമാസാദ്യ ഭൂതഗണം വിജഹാര യഥാരുചി
ശിവനും തന്റെ പരമമായ വാസസ്ഥലമായ കൈലാസം സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ ഭൂതഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഇഷ്ടം പോലെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
സ്വര്ഗസ്ത്രിവിഷ്ടപോ മേരുശിഖരോപരി കല്പിതഃ । തച്ച സ്ഥാനം സുരേന്ദ്രസ്യ നാനാരത്നവിരാജിതമ്
സ്വർഗ്ഗം, ത്രിവിഷ്ടപം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്, മേരു പർവതത്തിന്റെ മുകളിലായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അതു അനേകം രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദേവേന്ദ്രന്റെ വാസസ്ഥലമായി.
സമുദ്രമഥനാത്പ്രാപ്തഃ പാരിജാതസ്തരുത്തമഃ । ചതുര്ദന്തസ്തഥാ നാഗഃ കാമധേനുശ്ച കാമദാ
സമുദ്രം മഥിച്ചപ്പോൾ ഉത്തമമായ പാർിജാത വൃക്ഷവും, നാലു ദന്തമുള്ള ആനയും, പാമ്പും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന കാമധേനു പശുവും ജനിച്ചു.
ഉച്ചൈഃശ്രവാസ്തഥാശ്വോ വൈ രമ്ഭാദ്യപ്സരസസ്തഥാ । ഇന്ദ്രേണോപാത്തമഖിലം ജാതം വൈ സ്വര്ഗഭൂഷണമ്
ഉച്ചൈശ്രവാസ് എന്ന ദിവ്യകുതിരയും, രംഭാ അടക്കമുള്ള അപ്സരസുകളും പിറന്നു. ഇവയെല്ലാം ഇന്ദ്രൻ ഏറ്റെടുത്തു സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ അലങ്കാരങ്ങളായി.
ധന്വന്തരിശ്ചന്ദ്രമാശ്ച സാഗരാച്ച സമുദ്ബഭൌ । സ്വര്ഗസ്ഥിതൌ വിരാജേതേ ദേവൌ ബഹുഗണൈര്വൃതൌ
ധന്വന്തരി, ചന്ദ്രൻ എന്നിവരും സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു. ഇവർ ഇരുവരും അനേകം അനുചരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു.
ഏവം സൃഷ്ടിഃ സമുത്പന്നാ ത്രിവിധാ നൃപസത്തമ । ദേവതിര്യങ്മനുഷ്യാദിഭേദൈര്വിവിധകല്പിതാ
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, ദേവന്മാർ, മൃഗങ്ങൾ, മനുഷ്യർ തുടങ്ങി പല രൂപങ്ങളിലായി മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള സൃഷ്ടി ഉണ്ടായി.
അണ്ഡജാഃ സ്വേദജാശ്ചൈവ ചോദ്ഭിജ്ജാശ്ച ജരായുജാഃ । ചതുര്ഭേദൈഃ സമുത്പന്നാ ജീവാഃ കര്മയുതാഃ കില
അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന്, ചോർച്ചയിൽ നിന്ന്, മുളയിൽ നിന്ന്, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് എന്നിങ്ങനെ നാലു വിധത്തിൽ കർമം ഉള്ള ജീവികൾ ജനിച്ചു.
ഏവം സൃഷ്ടിം സമാസാദ്യ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ । വിഹാരം സ്വേഷു സ്ഥാനേഷു ചക്രുഃ സര്വേ യഥേപ്സിതമ്
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ഇഷ്ടം പോലെ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
ഏവം പ്രവര്തിതേ സര്ഗേ ഭഗവാന്പ്രഭുരച്യുതഃ । മഹാലക്ഷ്മ്യാ സമം തത്ര ചിക്രീഡ ഭുവനേ സ്വകേ
സൃഷ്ടി ഇങ്ങനെ ആരംഭിച്ചപ്പോൾ, മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം മഹത്വമുള്ള, അചഞ്ചലനായ ഭഗവാൻ തന്റെ ലോകത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ വസിച്ചു.
ഏകസ്മിന്സമയേ വിഷ്ണുര്വൈകുണ്ഠേ സംസ്ഥിതഃ പുരാ । സുധാസിന്ധുസ്ഥിതം ദ്വീപം സസ്മാര മണിമണ്ഡിതമ്
ഒരു സമയത്ത്, വൈകുണ്ഠത്തിൽ പാർക്കുന്ന വിഷ്ണു, അമൃതസമുദ്രത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ദ്വീപ് ഓർമ്മിച്ചു.