ബ്രഹ്മൈവാഹം ന സംസാരീ സദാ മുക്തഃ സനാതനഃ । ദേഹേന മമ സമ്ബന്ധഃ കര്മണാ പ്രതിപാദിതഃ
'ഞാൻ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളില്ലാത്തവൻ, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനും ശാശ്വതനുമാണ്; എന്റെ ശരീരബന്ധം കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.'
താനി സര്വാണി മുക്താനി ശുഭാനി ചേതരാണി ച । മനുഷ്യദേഹയോഗേന സുഖദുഃഖാനുസാധനാത്
സുഖവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കാൻ മനുഷ്യശരീരം ഉപാധിയായതിനാൽ, എല്ലാ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള കാര്യങ്ങൾ അതിനാൽ വിട്ടുമാറുന്നു.
വിമുക്തോഽതിഭയാദ്ഘോരാദസ്മാത്സംസാരസങ്കടാത് । ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനസ്തു സ്നാനദാനവിവര്ജിതഃ
ഈ ഭയാനകമായ സാംസാരിക ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാൽ, സ്നാനവും ദാനവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും,
മരണം ചേദവാപ്നോതി സ മുച്ച്യേജ്ജന്മദുഃഖതഃ । ഏഷാ കാഷ്ഠാ പരാ പ്രോക്താ യോഗിനാമപി ദുര്ലഭാ
ഇങ്ങനെ മരണം ലഭിച്ചാൽ, ജന്മദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; ഇതാണ് പരമാവസ്ഥ, യോഗികൾക്കുപോലും അത്യന്തം ദുർലഭം.
പിതാ തേ നൃപശാര്ദൂല ശ്രുത്വാ ശാപം ദ്വിജോദിതമ് । ദേഹേ മമത്വം കൃതവാന്ന നിര്വേദമവാപ്തവാന്
രാജാവേ, നിന്റെ അച്ഛൻ, മഹർഷിയുടെ ശാപം കേട്ടശേഷം, ശരീരത്തിൽ മമതയോടെയാണ് ഇരുന്നത്, വിരക്തി നേടാൻ അവനാകിയില്ല.
നീരോഗോ മമ ദേഹോഽയം രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ് । കഥം ജീവാമ്യഹം കാമം മന്ത്രജ്ഞാനാനയന്തു വൈ
'എന്റെ ശരീരം രോഗമില്ലാതെ ഉണ്ട്, രാജ്യം ശത്രുമുക്തമാണ്; ഞാൻ ഇഷ്ടപൂർവ്വം എങ്ങനെ മരിക്കും? മന്ത്രജ്ഞന്മാരെ വിളിക്കാനാണ്.'
ഔഷധം മണിമന്ത്രം ച യന്ത്രം പരമകം തഥാ । ആരോഹണം തഥാ സൌധേ കൃതവാന്നൃപതിസ്തദാ
അപ്പോൾ രാജാവ് ഔഷധം, മണി, മന്ത്രം, യന്ത്രം എന്നിവയും, കൊട്ടാരത്തിൽ കയറിയതും ചെയ്തു.
ന സ്നാനം ന കൃതം ദാനം ന ദേവ്യാഃ സ്മരണം കൃതമ് । ന ഭൂമൌ ശയനം ചൈവ ദൈവം മത്വാ പരം തഥാ
അവൻ സ്നാനം ചെയ്തില്ല, ദാനം നൽകിയില്ല, ദേവിയെ ഓർത്തില്ല, ഭൂമിയിൽ കിടന്നുമില്ല; ദൈവം ഏറ്റവും വലിയതാണെന്ന് കരുതി.
മഗ്നോ മോഹാര്ണവേ ഘോരേ മൃതഃ സൌധേഽഹിനാ ഹതഃ । കൃത്വാ പാപം കലേര്യോഗാത്താപസസ്യാവമാനജമ്
ഭയങ്കരമായ മായാമോഹത്തിൽ മുങ്ങി, കലിയുഗത്തിന്റെ ദോഷത്താൽ, തപസ്സുകാരനെ അവമാനിച്ചതിനാൽ പാപം ചെയ്തു, അവൻ കൊട്ടാരത്തിൽ പാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചു.
അവശ്യമേവ നരകം ഏതൈരാചരണൈര്ഭവേത് । തസ്മാത്തം പിതരം പാപാത്സമുദ്ധര നൃപോത്തമ
ഇങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ഒരാൾക്ക് നിർബന്ധമായും നരകത്തിൽ പോകേണ്ടി വരും; അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, പാപത്തിൽ നിന്ന് അച്ഛനെ രക്ഷിക്കണം.
സൂത ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ । സാശ്രുകണ്ഠോഽതിദുഃഖാര്തോ ബഭൂവ ജനമേജയഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്രമിതമായ തേജസ്സുള്ള വ്യാസന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ജനമേജയൻ കണ്ണുനിറയുന്ന ദു:ഖത്തിൽ ആകിയവനായി.
ധിഗിദം ജീവിതം മേഽദ്യ പിതാ മേ നരകേ സ്ഥിതഃ । തത്കരോമി യഥൈവാദ്യ സ്വര്ഗം യാത്യുത്തരാസുതഃ
'ഇന്ന് എന്റെ ഈ ജീവതം നിന്ദ്യമാണ്, എന്റെ അച്ഛൻ നരകത്തിൽ ആണ്; ഉത്തരയുടെ മകനുപോലെ സ്വർഗത്തിൽ എത്താൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.'
വിഷ്ണുനാനുഷ്ഠാനവര്ണനമ് രാജോവാച ഹരിണാ തു കഥം യജ്ഞഃ കൃതഃ പൂര്വം പിതാമഹ । ജഗത്കാരണരൂപേണ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
രാജാവു ചോദിച്ചു: ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആയ മഹാശക്തനായ ഹരിചന്ദ്രൻ, പുരാതനകാലത്ത് യജ്ഞം എങ്ങനെ നടത്തി, പിതാമഹനേ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
കേ സഹായാസ്തു തത്രാസന്ബ്രാഹ്മണാഃ കേ മഹാമതേ । ഋത്വിജോ വേദതത്ത്വജ്ഞാസ്തന്മേ ബ്രൂഹി പരന്തപ
അവിടെ ഹരിക്ക് സഹായികളായി ആരൊക്കെയായിരുന്നു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ? യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? വേദത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന യജ്ഞികന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? ഇതെല്ലാം ദയവായി എനിക്കു പറയൂ, ശത്രുനാശകനേ.
പശ്ചാത്കരോമ്യഹം യജ്ഞം വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ । ശ്രുത്വാ വിഷ്ണുകൃതം യാഗമമ്ബികായാഃ സമാഹിതഃ
വിഷ്ണു അമ്മികായ്ക്ക് വേണ്ടി നടത്തിയ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടശേഷം, ഞാൻയും നിർദ്ദേശപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തും.
വ്യാസ ഉവാച രാജഞ്ഛൃണു മഹാഭാഗ വിസ്തരം പരമാദ്ഭുതമ് । യഥാ ഭഗവതാ യജ്ഞഃ കൃതശ്ച വിധിപൂര്വകഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനായ രാജാവേ, ഭഗവാൻ വിധിപ്രകാരം എങ്ങനെ യജ്ഞം നടത്തി എന്ന അത്ഭുതകരമായ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
വിസര്ജിതാ യദാ ദേവ്യാ ദത്ത്വാ ശക്തീശ്ച താസ്ത്രയഃ । കാജേശാഃ പുരുഷാ ജാതാ വിമാനവരമാസ്ഥിതാഃ
ദേവി തന്റെ ശക്തികൾ മൂന്നു വിട്ടുനൽകിയപ്പോൾ, കര്മങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ച് മനോഹരമായ ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ വന്നു.
പ്രാപ്താ മഹാര്ണവം ഘോരം ത്രയസ്തേ വിബുധോത്തമാഃ । ചക്രുഃ സ്ഥാനാനി വാസാര്ഥം സമുത്പാദ്യ ധരാം സ്ഥിതാഃ
ആ മൂന്നു ദേവന്മാർ ഭയാനകമായ മഹാസമുദ്രത്തിലെത്തി, ഭൂമി സൃഷ്ടിച്ച് അവിടെയായി താമസിക്കാൻ സ്ഥാനം ഒരുക്കി.
ആധാരശക്തിരചലാ മുക്താ ദേവ്യാ സ്വയം തതഃ । തദാധാരാ സ്ഥിതാ ജാതാ ധരാ മേദഃസമന്വിതാ
അപ്പോള് ദേവി സ്വയം അചഞ്ചലമായ ആധാരശക്തി വിട്ടുവിട്ടു; അതു മേദസ്സോടെ നിലനിന്ന ആധാരമായി ഭൂമിയായി.
മധുകൈടഭയോര്മേദഃ സംയോഗാന്മേദിനീ സ്മൃതാ । ധാരണാച്ച ധരാ പ്രോക്താ പൃഥ്വീ വിസ്താരയോഗതഃ
മധുവും കൈടഭനും ചേർന്ന മേദസ്സിൽ നിന്നാണ് ഭൂമി ഉണ്ടായത്; അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'മേദിനി' എന്നും, എല്ലാം താങ്ങുന്നവളായതിനാൽ 'ധര' എന്നും, വിശാലതകൊണ്ടു 'പൃഥ്വി' എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
മഹീ ചാപി മഹീയസ്ത്വാദ്ധൃതാ സാ ശേഷമസ്തകേ । ഗിരയശ്ച കൃതാഃ സര്വേ ധാരണാര്ഥ പ്രവിസ്തരാഃ
ആ മഹാഭൂമി വലിയതായതിനാൽ ശേഷനിന്റെ തലയിലാണ് താങ്ങിയിരിക്കുന്നത്; എല്ലാ പർവതങ്ങളും താങ്ങിനില്ക്കാൻ വിശാലമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു.
ലോഹകീലം യഥാ കാഷ്ഠേ തഥാ തേ ഗിരയഃ കൃതാഃ । മഹീധരോ മഹാരാജ പ്രോച്യതേ വിബുധൈര്ജനൈഃ
കട്ടിലിൽ ഇരുമ്പ് കയറ്റുന്നതുപോലെ, പർവതങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ഉറപ്പിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് മഹാപർവതത്തെ ജ്ഞാനികളും ജനങ്ങളും 'മഹീധരൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ജാതരൂപമയോ മേരുര്ബഹുയോജനവിസ്തരഃ । കൃതോ മണിമയൈഃ ശൃങ്ഗൈഃ ശോഭിതഃ പരമാദ്ഭുതഃ
മേരുപർവതം പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായതും, അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ചതും, രത്നശൃംഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അത്ഭുതമായതുമാണ്.
മരീചിര്നാരദോഽത്രിശ്ച പുലസ്ത്യഃ പുലഹഃ ക്രതുഃ । ദക്ഷോ വസിഷ്ഠ ഇത്യേതേ ബ്രഹ്മണഃ പ്രഥിതാഃ സുതാഃ
മരീചി, നാരദൻ, അത്രി, പുലസ്ത്യൻ, പുലഹൻ, ക്രതു, ദക്ഷൻ, വസിഷ്ഠൻ ഇവരാണ് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസിദ്ധനായ പുത്രന്മാർ.
മരീചേഃ കശ്യപോ ജാതോ ദക്ഷകന്യാസ്ത്രയോദശ । താഭ്യോ ദേവാശ്ച ദൈത്യാശ്ച സമുത്പന്നാ ഹ്യനേകശഃ
മരീചിയിൽ നിന്ന് കശ്യപൻ ജനിച്ചു; ദക്ഷന്റെ പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരിൽ നിന്ന് അനേകം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ജനിച്ചു.
തതസ്തു കാശ്യപീ സൃഷ്ടിഃ പ്രവൃത്താ ചാതിവിസ്തരാ । മനുഷ്യപശുസര്പാദിജാതിഭേദൈരനേകധാ
അതിനുശേഷം കശ്യപനിൽ നിന്ന് മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, പാമ്പുകൾ തുടങ്ങി അനേകം ജാതികളായി വിശാലമായ സൃഷ്ടി ഉണ്ടായി.
ബ്രഹ്മണശ്ചാര്ധദേഹാത്തു മനുഃ സ്വായമ്ഭുവോഽഭവത് । ശതരൂപാ തഥാ നാരീ സഞ്ജാതാ വാമഭാഗതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പകുതിയിൽ നിന്ന് സ്വായംഭുവമനു ജനിച്ചു; ഇടതു ഭാഗത്തുനിന്ന് ശതരൂപ എന്ന സ്ത്രീയും ജനിച്ചു.
പ്രിയവ്രതോത്താനപാദൌ സുതൌ തസ്യാ ബഭൂവതുഃ । തിസ്ത്രഃ കന്യാ വരാരോഹാ ഹ്യഭവന്നതിസുന്ദരീഃ
അവർക്കു രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു: പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും. മൂന്നു അതിസുന്ദരിയായ പുത്രിമാരും ഉണ്ടായി.
ഏവം സൃഷ്ടിം സമുത്പാദ്യ ഭഗവാന്കമലോദ്ഭവഃ । ചകാര ബ്രഹ്മലോകഞ്ച മേരുശൃങ്ഗേ മനോഹരമ്
ഇങ്ങനെ സൃഷ്ടി നടത്തിക്കഴിഞ്ഞ്, കമലത്തിൽ ജനിച്ച ഭഗവാൻ മേരുപർവതത്തിന്റെ മുകളിലെ മനോഹരമായ ബ്രഹ്മലോകം സൃഷ്ടിച്ചു.
വൈകുണ്ഠം ഭഗവാന്വിഷ്ണൂ രമാരമണമുത്തമമ് । ക്രീഡാസ്ഥാനം സുരമ്യഞ്ച സര്വലോകോപരിസ്ഥിതമ്
ഭഗവാൻ വിഷ്ണു ലക്ഷ്മിക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്ന, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും മുകളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന, അത്യന്തം മനോഹരമായ വൈകുണ്ഠം സൃഷ്ടിച്ചു.