തഥാ ത്വം കുരു രാജേന്ദ്ര വിധിം തേ പ്രബ്രവീമ്യഹമ് । ബ്രാഹ്മണാഃ സന്തി രാജേന്ദ്ര വിധിജ്ഞാ വേദവിത്തമാഃ
അങ്ങനെ നീ ചെയ്യണം, രാജാധിരാജാ; ഞാൻ നിനക്കു വിധി വിവരിക്കും. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇവിടെ ഉണ്ട്, അവർ നിയമങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്.
ദേവീബീജവിധാനജ്ഞാ മന്ത്രമാര്ഗവിചക്ഷണാഃ । യാജകാസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി യജമാനസ്ത്വമേവ ഹി
ദേവിയുടെ ബീജസ്ഥാപനത്തിൽ നിപുണരും മന്ത്രമാർഗ്ഗത്തിൽ വിദഗ്ധരുമായവർ യജ്ഞത്തിൽ പുരോഹിതരാവും; നീയാകട്ടെ യജമാനൻ.
കൃത്വാ യജ്ഞം വിധാനേന ദത്ത്വാ പുണ്य़ം മഖാര്ജിതമ് । സമുദ്ധര മഹാരാജ പിതരം ദുര്ഗതിങ്ഗതമ്
നിയമപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തി, അതിൽനിന്ന് ലഭിച്ച പുണ്യം നൽകി, മഹാരാജാവേ, ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ട പിതാവിനെ രക്ഷിക്കണം.
വിപ്രാവമാനജം പാപം ദുര്ഘടം നരകപ്രദമ് । തഥൈവ ശാപജോ ദോഷഃ പ്രാപ്തഃ പിത്രാ തവാനഘ
ബ്രാഹ്മണരെ അവമാനിച്ചതിൽ നിന്നുള്ള, ദുഷ്ക്കരമായും നരകത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്ന പാപവും, ശാപത്തിൽ നിന്നുള്ള ദോഷവും നിന്റെ പിതാവിന് ലഭിച്ചു, പാപരഹിതനായവനേ.
തഥാ ദുര്മരണം പ്രാപ്തം സര്പദംശേന ഭൂഭുജാ । അന്തരാലേ തഥാ മൃത്യൂര്ന ഭൂമൌ കുശസംസ്തരേ
അങ്ങനെ, രാജാവിന് പാമ്പ് കടിച്ചുണ്ടായ ഭയങ്കരമായ മരണവും, ഭൂമിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ ദർഭാസനത്തിൽ ആയിരുന്നില്ല.
ന സങ്ഗ്രാമേ ന ഗങ്ഗായാം സ്നാനദാനാദിവര്ജിതമ് । മരണം തേ പിതുസ്തത്ര സൌധേ ജാതം കുരൂദ്വഹ
അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിലും, ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോഴും, ദാനം നൽകുമ്പോഴും മരിച്ചില്ല; കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ചടങ്ങുകൾ ഒന്നുമില്ലാതെ അവൻ അന്നവിടെ കൊട്ടാരത്തിൽ മരിച്ചുവെന്നു.
കൃപണാനി ച സര്വാണി നരകസ്യ നൃപോത്തമ । തത്രൈകം കാരണം തസ്യ ന ജാതം ചാതിദുര്ലഭമ്
രാജാവേ, നരകത്തിലെ എല്ലാ കഷ്ടങ്ങളും ഒരേ ഒരു കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; എന്നാൽ ആ അത്യന്തം അപൂർവമായ കാര്യം അവനു സംഭവിച്ചില്ല.
യത്ര യത്ര സ്ഥിതഃപ്രാണോ ജ്ഞാത്വാ കാലം സമാഗതമ് । സാധനാനാമഭാവേഽപി ഹ്യവശശ്ചാതിസങ്കടേ
എവിടെയായാലും, ജീവൻ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മരണസമയം എത്തി എന്നറിഞ്ഞാൽ, ഉപാധികൾ ഇല്ലാതെയും വലിയ കഷ്ടതയിലുമാണ്, ഒരാൾക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത്.
യദാ നിര്വേദമായാതി മനസാ നിര്മലേന വൈ । പഞ്ചഭൂതാത്മകോ ദേഹോ മമ കിഞ്ചാത്ര ദുഃഖദമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, 'ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശരീരത്തിൽ എനിക്ക് എന്താണ് ദു:ഖം?' എന്നോരു വിരക്തി മനസ്സിൽ വരുമ്പോൾ,
പതത്വദ്യ യഥാകാമം മുക്തോഽഹം നിര്ഗുണോഽവ്യയഃ । നാശാത്മകാനി തത്ത്വാനി തത്ര കാ പരിദേവനാ
'ഇന്ന് ശരീരം ഇഷ്ടംപോലെ വീണുപോകട്ടെ, ഞാൻ മോചിതനാണ്, ഗുണരഹിതനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്; നശിക്കുന്നവയാണ് ഈ tatt്വങ്ങൾ, അതിൽ എന്തിനാണ് വിലാപം?'
ബ്രഹ്മൈവാഹം ന സംസാരീ സദാ മുക്തഃ സനാതനഃ । ദേഹേന മമ സമ്ബന്ധഃ കര്മണാ പ്രതിപാദിതഃ
'ഞാൻ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളില്ലാത്തവൻ, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനും ശാശ്വതനുമാണ്; എന്റെ ശരീരബന്ധം കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.'
താനി സര്വാണി മുക്താനി ശുഭാനി ചേതരാണി ച । മനുഷ്യദേഹയോഗേന സുഖദുഃഖാനുസാധനാത്
സുഖവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കാൻ മനുഷ്യശരീരം ഉപാധിയായതിനാൽ, എല്ലാ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള കാര്യങ്ങൾ അതിനാൽ വിട്ടുമാറുന്നു.
വിമുക്തോഽതിഭയാദ്ഘോരാദസ്മാത്സംസാരസങ്കടാത് । ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനസ്തു സ്നാനദാനവിവര്ജിതഃ
ഈ ഭയാനകമായ സാംസാരിക ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാൽ, സ്നാനവും ദാനവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും,
മരണം ചേദവാപ്നോതി സ മുച്ച്യേജ്ജന്മദുഃഖതഃ । ഏഷാ കാഷ്ഠാ പരാ പ്രോക്താ യോഗിനാമപി ദുര്ലഭാ
ഇങ്ങനെ മരണം ലഭിച്ചാൽ, ജന്മദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; ഇതാണ് പരമാവസ്ഥ, യോഗികൾക്കുപോലും അത്യന്തം ദുർലഭം.
പിതാ തേ നൃപശാര്ദൂല ശ്രുത്വാ ശാപം ദ്വിജോദിതമ് । ദേഹേ മമത്വം കൃതവാന്ന നിര്വേദമവാപ്തവാന്
രാജാവേ, നിന്റെ അച്ഛൻ, മഹർഷിയുടെ ശാപം കേട്ടശേഷം, ശരീരത്തിൽ മമതയോടെയാണ് ഇരുന്നത്, വിരക്തി നേടാൻ അവനാകിയില്ല.
നീരോഗോ മമ ദേഹോഽയം രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ് । കഥം ജീവാമ്യഹം കാമം മന്ത്രജ്ഞാനാനയന്തു വൈ
'എന്റെ ശരീരം രോഗമില്ലാതെ ഉണ്ട്, രാജ്യം ശത്രുമുക്തമാണ്; ഞാൻ ഇഷ്ടപൂർവ്വം എങ്ങനെ മരിക്കും? മന്ത്രജ്ഞന്മാരെ വിളിക്കാനാണ്.'
ഔഷധം മണിമന്ത്രം ച യന്ത്രം പരമകം തഥാ । ആരോഹണം തഥാ സൌധേ കൃതവാന്നൃപതിസ്തദാ
അപ്പോൾ രാജാവ് ഔഷധം, മണി, മന്ത്രം, യന്ത്രം എന്നിവയും, കൊട്ടാരത്തിൽ കയറിയതും ചെയ്തു.
ന സ്നാനം ന കൃതം ദാനം ന ദേവ്യാഃ സ്മരണം കൃതമ് । ന ഭൂമൌ ശയനം ചൈവ ദൈവം മത്വാ പരം തഥാ
അവൻ സ്നാനം ചെയ്തില്ല, ദാനം നൽകിയില്ല, ദേവിയെ ഓർത്തില്ല, ഭൂമിയിൽ കിടന്നുമില്ല; ദൈവം ഏറ്റവും വലിയതാണെന്ന് കരുതി.
മഗ്നോ മോഹാര്ണവേ ഘോരേ മൃതഃ സൌധേഽഹിനാ ഹതഃ । കൃത്വാ പാപം കലേര്യോഗാത്താപസസ്യാവമാനജമ്
ഭയങ്കരമായ മായാമോഹത്തിൽ മുങ്ങി, കലിയുഗത്തിന്റെ ദോഷത്താൽ, തപസ്സുകാരനെ അവമാനിച്ചതിനാൽ പാപം ചെയ്തു, അവൻ കൊട്ടാരത്തിൽ പാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചു.
അവശ്യമേവ നരകം ഏതൈരാചരണൈര്ഭവേത് । തസ്മാത്തം പിതരം പാപാത്സമുദ്ധര നൃപോത്തമ
ഇങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ഒരാൾക്ക് നിർബന്ധമായും നരകത്തിൽ പോകേണ്ടി വരും; അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, പാപത്തിൽ നിന്ന് അച്ഛനെ രക്ഷിക്കണം.
സൂത ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ । സാശ്രുകണ്ഠോഽതിദുഃഖാര്തോ ബഭൂവ ജനമേജയഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്രമിതമായ തേജസ്സുള്ള വ്യാസന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ജനമേജയൻ കണ്ണുനിറയുന്ന ദു:ഖത്തിൽ ആകിയവനായി.
ധിഗിദം ജീവിതം മേഽദ്യ പിതാ മേ നരകേ സ്ഥിതഃ । തത്കരോമി യഥൈവാദ്യ സ്വര്ഗം യാത്യുത്തരാസുതഃ
'ഇന്ന് എന്റെ ഈ ജീവതം നിന്ദ്യമാണ്, എന്റെ അച്ഛൻ നരകത്തിൽ ആണ്; ഉത്തരയുടെ മകനുപോലെ സ്വർഗത്തിൽ എത്താൻ ഞാൻ ശ്രമിക്കും.'
വിഷ്ണുനാനുഷ്ഠാനവര്ണനമ് രാജോവാച ഹരിണാ തു കഥം യജ്ഞഃ കൃതഃ പൂര്വം പിതാമഹ । ജഗത്കാരണരൂപേണ വിഷ്ണുനാ പ്രഭവിഷ്ണുനാ
രാജാവു ചോദിച്ചു: ലോകത്തിന്റെ കാരണം ആയ മഹാശക്തനായ ഹരിചന്ദ്രൻ, പുരാതനകാലത്ത് യജ്ഞം എങ്ങനെ നടത്തി, പിതാമഹനേ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ.
കേ സഹായാസ്തു തത്രാസന്ബ്രാഹ്മണാഃ കേ മഹാമതേ । ഋത്വിജോ വേദതത്ത്വജ്ഞാസ്തന്മേ ബ്രൂഹി പരന്തപ
അവിടെ ഹരിക്ക് സഹായികളായി ആരൊക്കെയായിരുന്നു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ? യജ്ഞത്തിൽ പങ്കെടുത്ത ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? വേദത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയുന്ന യജ്ഞികന്മാർ ആരൊക്കെയായിരുന്നു? ഇതെല്ലാം ദയവായി എനിക്കു പറയൂ, ശത്രുനാശകനേ.
പശ്ചാത്കരോമ്യഹം യജ്ഞം വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ । ശ്രുത്വാ വിഷ്ണുകൃതം യാഗമമ്ബികായാഃ സമാഹിതഃ
വിഷ്ണു അമ്മികായ്ക്ക് വേണ്ടി നടത്തിയ യജ്ഞത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേട്ടശേഷം, ഞാൻയും നിർദ്ദേശപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തും.
വ്യാസ ഉവാച രാജഞ്ഛൃണു മഹാഭാഗ വിസ്തരം പരമാദ്ഭുതമ് । യഥാ ഭഗവതാ യജ്ഞഃ കൃതശ്ച വിധിപൂര്വകഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗനായ രാജാവേ, ഭഗവാൻ വിധിപ്രകാരം എങ്ങനെ യജ്ഞം നടത്തി എന്ന അത്ഭുതകരമായ കഥ ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
വിസര്ജിതാ യദാ ദേവ്യാ ദത്ത്വാ ശക്തീശ്ച താസ്ത്രയഃ । കാജേശാഃ പുരുഷാ ജാതാ വിമാനവരമാസ്ഥിതാഃ
ദേവി തന്റെ ശക്തികൾ മൂന്നു വിട്ടുനൽകിയപ്പോൾ, കര്മങ്ങളുടെ അധിപന്മാർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ച് മനോഹരമായ ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ വന്നു.
പ്രാപ്താ മഹാര്ണവം ഘോരം ത്രയസ്തേ വിബുധോത്തമാഃ । ചക്രുഃ സ്ഥാനാനി വാസാര്ഥം സമുത്പാദ്യ ധരാം സ്ഥിതാഃ
ആ മൂന്നു ദേവന്മാർ ഭയാനകമായ മഹാസമുദ്രത്തിലെത്തി, ഭൂമി സൃഷ്ടിച്ച് അവിടെയായി താമസിക്കാൻ സ്ഥാനം ഒരുക്കി.
ആധാരശക്തിരചലാ മുക്താ ദേവ്യാ സ്വയം തതഃ । തദാധാരാ സ്ഥിതാ ജാതാ ധരാ മേദഃസമന്വിതാ
അപ്പോള് ദേവി സ്വയം അചഞ്ചലമായ ആധാരശക്തി വിട്ടുവിട്ടു; അതു മേദസ്സോടെ നിലനിന്ന ആധാരമായി ഭൂമിയായി.
മധുകൈടഭയോര്മേദഃ സംയോഗാന്മേദിനീ സ്മൃതാ । ധാരണാച്ച ധരാ പ്രോക്താ പൃഥ്വീ വിസ്താരയോഗതഃ
മധുവും കൈടഭനും ചേർന്ന മേദസ്സിൽ നിന്നാണ് ഭൂമി ഉണ്ടായത്; അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ 'മേദിനി' എന്നും, എല്ലാം താങ്ങുന്നവളായതിനാൽ 'ധര' എന്നും, വിശാലതകൊണ്ടു 'പൃഥ്വി' എന്നും വിളിക്കുന്നത്.