യദാ പശ്യതി ഭൂതാത്മാ തദാ പശ്യതി താം ശിവാമ് । ദൃഷ്ട്വാ താം ബ്രഹ്മവിദ്ഭൂയാത്സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ്
ജീവികളിൽ ആത്മാവിനെ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ ആ ശിവയെ കാണുന്നു. അവളെ കണ്ടാൽ, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപിയായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി ആകുന്നു.
തദാ മായാദികം സര്വം ദഗ്ധം ഭവതി ഭൂമിപ । പ്രാരബ്ധം കര്മമാത്രം തു യാവദ്ദേഹം ച തിഷ്ഠതി
അപ്പോൾ, രാജാവേ, മായയോടു തുടങ്ങുന്ന എല്ലാം ദഹിക്കപ്പെടുന്നു. ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവരെ മാത്രം പ്രാരബ്ധകർമം ശേഷിക്കും.
ജീവന്മുക്തസ്തദാ ജാതോ മൃതോ മോക്ഷമവാപ്നുയാത് । കൃതകൃത്യോ ഭവേത്താത യോ ഭജേജ്ജഗദമ്ബികാമ്
അപ്പോൾ അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടുന്നു; മരിച്ചാൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു. ലോകമാതാവിനെ ഭജിക്കുന്നവൻ കൃതാർത്ഥനാകുന്നു.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ധ്യേയാ ശ്രീഭുവനേശ്വരീ । ശ്രോതവ്യാ ചൈവ മന്തവ്യാ ഗുരുവാക്യാനുസാരതഃ
അതിനാൽ, എല്ലാ പരിശ്രമത്തോടും കൂടി ശ്രീഭുവനേശ്വരിയെ ധ്യാനിക്കണം, കേൾക്കണം, ഗുരുവിന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് ആലോചിക്കണം.
രാജന്നേവം കൃതോ യജ്ഞോ മോക്ഷദോ നാത്ര സംശയഃ । അന്യേ യജ്ഞാഃ സകാമാസ്തു പ്രഭവന്തി ക്ഷയോന്മുഖാഃ
രാജാവേ, ഇങ്ങനെ യജ്ഞം ചെയ്താൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. മറ്റു യജ്ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹപൂർവമാണ്, അതിനാൽ അവ ക്ഷയിക്കും.
അഗ്നിഷ്ടോമേന വിധിവത്സ്വര്ഗകാമോ യജേദിതി । വേദാനുശാസനം ചൈതത്പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
സ്വർഗ്ഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വിധിപ്രകാരം അഗ്നിഷ്ടോമയജ്ഞം നടത്തണം എന്നാണ് വേദോപദേശം, ജ്ഞാനികൾ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.
ക്ഷീണേ പുണ്യേ മൃത്യുലോകം വിശന്തി ച യഥാമതി । തസ്മാത്തു മാനസഃ ശ്രേഷ്ഠോ യജ്ഞോഽപ്യക്ഷയ ഏവ സഃ
പുണ്യം ക്ഷയിച്ചാൽ, അവർ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം മരണലോകത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. അതിനാൽ മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്ന യജ്ഞം ശ്രേഷ്ഠവും അക്ഷയവുമാണ്.
ന രാജ്ഞാ സാധിതും യോഗ്യോ മഖോഽസൌ ജയമിച്ഛതാ । താമസസ്തു കൃതഃ പൂര്വം സര്പയജ്ഞസ്ത്വയാധുനാ
വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാവിന് ആ യജ്ഞം ചെയ്യാൻ യോഗ്യമല്ല. മുമ്പ് നീ നടത്തിയ സർപ്പയജ്ഞം താമസികമായിരുന്നു.
വൈരം നിര്വാഹിതം രാജംസ്തക്ഷകസ്യ ദുരാത്മനഃ । യത്കൃതേ നിഹതാഃ സര്പാസ്ത്വയാഽഗ്നൌ കോടിശഃ പരേ
ദുഷ്ടനായ തക്ഷകന്റെ വൈരം നീ നിറവേറ്റി, രാജാവേ; അവനുവേണ്ടി നീ അഗ്നിയിൽ കോടിക്കണക്കിന് മറ്റ് സർപ്പങ്ങളെ കൊല്ലിച്ചു.
ദേവീയജ്ഞം കുരുഷ്വാദ്യ വിതതം വിധിപൂര്വകമ് । വിഷ്ണുനാ യഃ കൃതഃ പൂര്വം സൃഷ്ട്യാദൌ നൃപസത്തമ
ഇപ്പോൾ, നിയമപ്രകാരം നന്നായി സ്ഥാപിച്ച ദേവിയജ്ഞം നടത്തണം, രാജാവേ, സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ വിഷ്ണു ചെയ്തതുപോലെ.
തഥാ ത്വം കുരു രാജേന്ദ്ര വിധിം തേ പ്രബ്രവീമ്യഹമ് । ബ്രാഹ്മണാഃ സന്തി രാജേന്ദ്ര വിധിജ്ഞാ വേദവിത്തമാഃ
അങ്ങനെ നീ ചെയ്യണം, രാജാധിരാജാ; ഞാൻ നിനക്കു വിധി വിവരിക്കും. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഇവിടെ ഉണ്ട്, അവർ നിയമങ്ങളിലും വേദങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാണ്.
ദേവീബീജവിധാനജ്ഞാ മന്ത്രമാര്ഗവിചക്ഷണാഃ । യാജകാസ്തേ ഭവിഷ്യന്തി യജമാനസ്ത്വമേവ ഹി
ദേവിയുടെ ബീജസ്ഥാപനത്തിൽ നിപുണരും മന്ത്രമാർഗ്ഗത്തിൽ വിദഗ്ധരുമായവർ യജ്ഞത്തിൽ പുരോഹിതരാവും; നീയാകട്ടെ യജമാനൻ.
കൃത്വാ യജ്ഞം വിധാനേന ദത്ത്വാ പുണ്य़ം മഖാര്ജിതമ് । സമുദ്ധര മഹാരാജ പിതരം ദുര്ഗതിങ്ഗതമ്
നിയമപ്രകാരം യജ്ഞം നടത്തി, അതിൽനിന്ന് ലഭിച്ച പുണ്യം നൽകി, മഹാരാജാവേ, ദുരിതത്തിൽപ്പെട്ട പിതാവിനെ രക്ഷിക്കണം.
വിപ്രാവമാനജം പാപം ദുര്ഘടം നരകപ്രദമ് । തഥൈവ ശാപജോ ദോഷഃ പ്രാപ്തഃ പിത്രാ തവാനഘ
ബ്രാഹ്മണരെ അവമാനിച്ചതിൽ നിന്നുള്ള, ദുഷ്ക്കരമായും നരകത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുന്ന പാപവും, ശാപത്തിൽ നിന്നുള്ള ദോഷവും നിന്റെ പിതാവിന് ലഭിച്ചു, പാപരഹിതനായവനേ.
തഥാ ദുര്മരണം പ്രാപ്തം സര്പദംശേന ഭൂഭുജാ । അന്തരാലേ തഥാ മൃത്യൂര്ന ഭൂമൌ കുശസംസ്തരേ
അങ്ങനെ, രാജാവിന് പാമ്പ് കടിച്ചുണ്ടായ ഭയങ്കരമായ മരണവും, ഭൂമിയിൽ അല്ലെങ്കിൽ ദർഭാസനത്തിൽ ആയിരുന്നില്ല.
ന സങ്ഗ്രാമേ ന ഗങ്ഗായാം സ്നാനദാനാദിവര്ജിതമ് । മരണം തേ പിതുസ്തത്ര സൌധേ ജാതം കുരൂദ്വഹ
അവൻ യുദ്ധഭൂമിയിലും, ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യുമ്പോഴും, ദാനം നൽകുമ്പോഴും മരിച്ചില്ല; കുരുവംശശ്രേഷ്ഠാ, ഈ ചടങ്ങുകൾ ഒന്നുമില്ലാതെ അവൻ അന്നവിടെ കൊട്ടാരത്തിൽ മരിച്ചുവെന്നു.
കൃപണാനി ച സര്വാണി നരകസ്യ നൃപോത്തമ । തത്രൈകം കാരണം തസ്യ ന ജാതം ചാതിദുര്ലഭമ്
രാജാവേ, നരകത്തിലെ എല്ലാ കഷ്ടങ്ങളും ഒരേ ഒരു കാരണത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; എന്നാൽ ആ അത്യന്തം അപൂർവമായ കാര്യം അവനു സംഭവിച്ചില്ല.
യത്ര യത്ര സ്ഥിതഃപ്രാണോ ജ്ഞാത്വാ കാലം സമാഗതമ് । സാധനാനാമഭാവേഽപി ഹ്യവശശ്ചാതിസങ്കടേ
എവിടെയായാലും, ജീവൻ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, മരണസമയം എത്തി എന്നറിഞ്ഞാൽ, ഉപാധികൾ ഇല്ലാതെയും വലിയ കഷ്ടതയിലുമാണ്, ഒരാൾക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത്.
യദാ നിര്വേദമായാതി മനസാ നിര്മലേന വൈ । പഞ്ചഭൂതാത്മകോ ദേഹോ മമ കിഞ്ചാത്ര ദുഃഖദമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, 'ഈ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ശരീരത്തിൽ എനിക്ക് എന്താണ് ദു:ഖം?' എന്നോരു വിരക്തി മനസ്സിൽ വരുമ്പോൾ,
പതത്വദ്യ യഥാകാമം മുക്തോഽഹം നിര്ഗുണോഽവ്യയഃ । നാശാത്മകാനി തത്ത്വാനി തത്ര കാ പരിദേവനാ
'ഇന്ന് ശരീരം ഇഷ്ടംപോലെ വീണുപോകട്ടെ, ഞാൻ മോചിതനാണ്, ഗുണരഹിതനും നശിക്കാത്തവനുമാണ്; നശിക്കുന്നവയാണ് ഈ tatt്വങ്ങൾ, അതിൽ എന്തിനാണ് വിലാപം?'
ബ്രഹ്മൈവാഹം ന സംസാരീ സദാ മുക്തഃ സനാതനഃ । ദേഹേന മമ സമ്ബന്ധഃ കര്മണാ പ്രതിപാദിതഃ
'ഞാൻ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, സാംസാരിക ബന്ധങ്ങളില്ലാത്തവൻ, എപ്പോഴും സ്വതന്ത്രനും ശാശ്വതനുമാണ്; എന്റെ ശരീരബന്ധം കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.'
താനി സര്വാണി മുക്താനി ശുഭാനി ചേതരാണി ച । മനുഷ്യദേഹയോഗേന സുഖദുഃഖാനുസാധനാത്
സുഖവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കാൻ മനുഷ്യശരീരം ഉപാധിയായതിനാൽ, എല്ലാ നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള കാര്യങ്ങൾ അതിനാൽ വിട്ടുമാറുന്നു.
വിമുക്തോഽതിഭയാദ്ഘോരാദസ്മാത്സംസാരസങ്കടാത് । ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനസ്തു സ്നാനദാനവിവര്ജിതഃ
ഈ ഭയാനകമായ സാംസാരിക ബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാൽ, സ്നാനവും ദാനവും ഇല്ലാതിരുന്നാലും,
മരണം ചേദവാപ്നോതി സ മുച്ച്യേജ്ജന്മദുഃഖതഃ । ഏഷാ കാഷ്ഠാ പരാ പ്രോക്താ യോഗിനാമപി ദുര്ലഭാ
ഇങ്ങനെ മരണം ലഭിച്ചാൽ, ജന്മദു:ഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കും; ഇതാണ് പരമാവസ്ഥ, യോഗികൾക്കുപോലും അത്യന്തം ദുർലഭം.
പിതാ തേ നൃപശാര്ദൂല ശ്രുത്വാ ശാപം ദ്വിജോദിതമ് । ദേഹേ മമത്വം കൃതവാന്ന നിര്വേദമവാപ്തവാന്
രാജാവേ, നിന്റെ അച്ഛൻ, മഹർഷിയുടെ ശാപം കേട്ടശേഷം, ശരീരത്തിൽ മമതയോടെയാണ് ഇരുന്നത്, വിരക്തി നേടാൻ അവനാകിയില്ല.
നീരോഗോ മമ ദേഹോഽയം രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ് । കഥം ജീവാമ്യഹം കാമം മന്ത്രജ്ഞാനാനയന്തു വൈ
'എന്റെ ശരീരം രോഗമില്ലാതെ ഉണ്ട്, രാജ്യം ശത്രുമുക്തമാണ്; ഞാൻ ഇഷ്ടപൂർവ്വം എങ്ങനെ മരിക്കും? മന്ത്രജ്ഞന്മാരെ വിളിക്കാനാണ്.'
ഔഷധം മണിമന്ത്രം ച യന്ത്രം പരമകം തഥാ । ആരോഹണം തഥാ സൌധേ കൃതവാന്നൃപതിസ്തദാ
അപ്പോൾ രാജാവ് ഔഷധം, മണി, മന്ത്രം, യന്ത്രം എന്നിവയും, കൊട്ടാരത്തിൽ കയറിയതും ചെയ്തു.
ന സ്നാനം ന കൃതം ദാനം ന ദേവ്യാഃ സ്മരണം കൃതമ് । ന ഭൂമൌ ശയനം ചൈവ ദൈവം മത്വാ പരം തഥാ
അവൻ സ്നാനം ചെയ്തില്ല, ദാനം നൽകിയില്ല, ദേവിയെ ഓർത്തില്ല, ഭൂമിയിൽ കിടന്നുമില്ല; ദൈവം ഏറ്റവും വലിയതാണെന്ന് കരുതി.
മഗ്നോ മോഹാര്ണവേ ഘോരേ മൃതഃ സൌധേഽഹിനാ ഹതഃ । കൃത്വാ പാപം കലേര്യോഗാത്താപസസ്യാവമാനജമ്
ഭയങ്കരമായ മായാമോഹത്തിൽ മുങ്ങി, കലിയുഗത്തിന്റെ ദോഷത്താൽ, തപസ്സുകാരനെ അവമാനിച്ചതിനാൽ പാപം ചെയ്തു, അവൻ കൊട്ടാരത്തിൽ പാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചു.
അവശ്യമേവ നരകം ഏതൈരാചരണൈര്ഭവേത് । തസ്മാത്തം പിതരം പാപാത്സമുദ്ധര നൃപോത്തമ
ഇങ്ങനെയുള്ള പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് ഒരാൾക്ക് നിർബന്ധമായും നരകത്തിൽ പോകേണ്ടി വരും; അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, പാപത്തിൽ നിന്ന് അച്ഛനെ രക്ഷിക്കണം.