ന രക്ഷിതാ തദാ ബാലാ കേനാപി ദ്രുപദാത്മജാ । പ്രാപ്തകേശഗ്രഹാ കാലേ സാധ്വീ ച വരവര്ണിനീ
അന്നത്തെ സമയത്ത്, ദൃുപദന്റെ ബാല്യവയസ്സുകാരിയായ മകൾ, ധാർമ്മികതയിലും സൗന്ദര്യത്തിലും ഉന്നതയായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവളുടെ മുടി പിടിച്ചുനീക്കുമ്പോൾ ആരും അവളെ രക്ഷിച്ചില്ല.
കിമത്ര ചിന്തനീയം വൈ ധര്മവൈഗുണ്യകാരണമ് । കേശവേ സതി ദേവേശേ ധര്മപുത്രേ യുധിഷ്ഠിരേ
ഇവിടെ ധർമ്മം പരാജയപ്പെട്ടതിന് എന്താണ് ആലോചിക്കേണ്ട കാരണമെന്നു ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ കേശവനും, ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കെ.
ഭവിതവ്യമിതി പ്രോക്തേ നിഷ്ഫലഃ സ്യാത്തദാഗമഃ । വേദമന്ത്രാസ്തഥാന്യേ ച വിതഥാഃ സ്യുരസംശയമ്
ഭാവി നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണെങ്കിൽ, എല്ലാ ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങളും വ്യർഥമാകും; വേദമന്ത്രങ്ങളും മറ്റും എല്ലാം അസത്യമായിത്തീരും.
സാധനം നിഷ്ഫലം സര്വമുപായശ്ച നിരര്ഥകഃ । ഭവിതവ്യം ഭവത്യേവ വചനേ പ്രതിപാദകേ
എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും മാർഗങ്ങളും അപ്രയോജനകരമാകും; ഭാവി മാത്രം നിർണ്ണയകമാണെന്നു കരുതിയാൽ, മറ്റൊന്നും പ്രയോജനപ്പെടില്ല.
ആഗമോഽപ്യര്ഥവാദഃ സ്യാത്ക്രിയാഃ സര്വാ നിരര്ഥകാഃ । സ്വര്ഗാര്ഥഞ്ച തപോ വ്യര്ഥം വര്ണധര്മശ്ച വൈ തഥാ
അങ്ങനെ വന്നാൽ, ശാസ്ത്രം വെറും പ്രശംസയാകും; എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും അർത്ഥശൂന്യമായിത്തീരും; സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ ചെയ്യുന്ന തപസ്സും വർണ്ണധർമ്മങ്ങളും എല്ലാം വ്യർഥമാകും.
സര്വം പ്രമാണം വ്യര്ഥം സ്യാദ്ഭവിതവ്യേ കൃതേ ഹൃദി । ഉഭയഞ്ചാപി മന്തവ്യം ദൈവം ചോപായ ഏവ ച
ഭാവി മാത്രം മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കിയാൽ, എല്ലാ പ്രമാണങ്ങളും വ്യർഥമാകും; അതുകൊണ്ട് ഭാവിയും മനുഷ്യശ്രമവും രണ്ടും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്.
കൃതേ കര്മണി ചേത്സിദ്ധിര്വിപരിതാ യദാ ഭവേത് । വൈഗുണ്യം കല്പനീയം സ്യാത്പ്രാജ്ഞൈഃ പണ്ഡിതമൌലിഭിഃ
ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്തിട്ടും ഫലം എതിർവിധമായാൽ, പണ്ഡിതന്മാരും ജ്ഞാനികളും അതിനെ ഏതെങ്കിലും ദോഷം കൊണ്ടാണെന്ന് കരുതണം.
തത്കര്മ ബഹുധാ പ്രോക്തം വിദ്വദ്ഭിഃ കര്മകാരിഭിഃ । കര്തൃഭേദാന്മന്ത്രഭേദാദ്ദ്രവ്യഭേദാത്തഥാ പുനഃ
ആ കർമ്മം പലവിധത്തിൽ പണ്ഡിതരും കർമ്മകാർമ്മികരും വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിൽ, ചെയ്യുന്നവനിൽ, മന്ത്രത്തിൽ, ദ്രവ്യത്തിൽ എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകാം.
യഥാ മഘവതാ പൂര്വം വിശ്വരൂപോ വൃതോ ഗുരുഃ । വിപരീതം കൃതം തേന കര്മ മാതൃഹിതായ വൈ
മുന്പ് മഘവാൻ എന്ന ഇന്ദ്രൻ, വിശ്വരൂപനെ ഗുരുവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; എന്നാൽ വിശ്വരൂപൻ ആ യജ്ഞം തന്റെ അമ്മയുടെ ഗുണത്തിനായി എതിർവിധം നടത്തി.
ദേവേഭ്യോ ദാനവേഭ്യസ്തു സ്വസ്തീത്യുക്ത്വാ പുനഃ പുനഃ । അസുരാ മാതൃപക്ഷീയാഃ കൃതം തേഷാഞ്ച രക്ഷണമ്
ദേവന്മാരോടും ദാനവന്മാരോടും വീണ്ടും വീണ്ടും 'ക്ഷേമം' എന്നു പറഞ്ഞ്, വിശ്വരൂപൻ തന്റെ അമ്മയുടെ പക്ഷമായ അസുരന്മാരെ അനുകൂലിച്ച് അവരെ രക്ഷിച്ചു.
ദൈത്യാന് ദൃഷ്ട്വാതിസമ്പുഷ്ടാംശ്ചുകോപ മഘവാ തദാ । ശിരാംസി തസ്യ വജ്രേണ ചിച്ഛേദ തരസാ ഹരിഃ
ദൈത്യന്മാർ വളരെ വളർന്നതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, മഘവാൻ എന്ന ഇന്ദ്രൻ കോപിച്ചു; ശക്തിയോടെ തന്റെ വജ്രായുധം കൊണ്ട് വിശ്വരൂപന്റെ തലകൾ വെട്ടി കളഞ്ഞു.
ക്രിയാവൈഗുണ്യമത്രൈവ കര്തൃഭേദാദസംശയമ് । നോചേത്പഞ്ചാലരാജേന രോഷേണാപി കൃതാ ക്രിയാ
ഇവിടെ, കർമ്മത്തിൽ ഉണ്ടായ ദോഷം, ചെയ്യുന്നവനിൽ ഉണ്ടായ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്; അല്ലെങ്കിൽ, പാഞ്ചാലരാജാവും കോപത്തോടെ ചെയ്താൽ ഫലം കിട്ടേണ്ടതായിരുന്നു.
ഭാരദ്വാജവിനാശായ പുത്രസ്യോത്പാദനായ ച । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സമുത്പന്നോ വേദിമധ്യാച്ച ദ്രൌപദീ
ഭാരദ്വാജന്റെ നാശത്തിനും അവന്റെ മകന്റെ ജനനത്തിനും വേണ്ടി ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു; യജ്ഞവേദിയിലെ നടുവിൽ നിന്നു ദ്രൗപദിയും ജനിച്ചു.
പുരാ ദശരഥേനാപി പുത്രേഷ്ടിസ്തു കൃതാ യദാ । അപുത്രസ്യ സുതാസ്തസ്യ ചത്വാരഃ സമ്പ്രജജ്ഞിരേ
മുന്പ് ദശരഥൻ പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി യാഗം നടത്തിയപ്പോൾ, കുട്ടികളില്ലാത്ത അവനു നാലു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
അതഃ ക്രിയാ കൃതാ യുക്ത്യാ സിദ്ധിദാ സര്വഥാ ഭവേത് । അയുക്ത്യാ വിപരിതാ സ്യാത്സര്വഥാ നൃപസത്തമ
അതിനാൽ, യുക്തിപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന കർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും ഫലം നൽകും; യുക്തിയില്ലാതെ ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം എതിർവിധമായിത്തീരും, രാജാവേ.
പാണ്ഡവാനാം യഥാ യജ്ഞേ കിഞ്ചിദ്വൈഗുണ്യയോഗതഃ । വിപരീതം ഫലം പ്രാപ്തം നിര്ജിതാസ്തേ ദുരോദരേ
പാണ്ഡവന്മാരുടെ യജ്ഞത്തിൽ ഏതെങ്കിലും ദോഷം ഉണ്ടായതുകൊണ്ട്, ഫലം എതിർവിധമായി; അവർ പാശക്രീഡയിൽ തോറ്റുപോയി.
സത്യവാദീ തഥാ രാജന് ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । ദ്രൌപദീ ച തഥാ സാധ്വീ തഥാന്യേപ്യനുജാഃ ശുഭാഃ
ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സത്യവാദിയായിരുന്നു; ദ്രൗപദി ധാർമ്മികയായിരുന്നു; അവന്റെ മറ്റു സഹോദരന്മാരും ഉത്തമരായിരുന്നു.
കുദ്രവ്യയോഗാദ്വൈഗുണ്യം സമുത്പന്നം മഖേഽഥവാ । സാഭിമാനൈഃ കൃതാദ്വാപി ദൂഷണം സമുപസ്ഥിതമ്
കുഴപ്പമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചതോ, യജ്ഞത്തിൽ ദോഷം ഉണ്ടായതോ, അഹങ്കാരത്തോടെ ചെയ്തതോ കൊണ്ടു, അവിടെ ദോഷം ഉണ്ടായി.
സാത്ത്വികസ്തു മഹാരാജ ദുര്ലഭോ വൈ മഖഃ സ്മൃതഃ । വൈഖാനസമുനീനാം ഹി വിഹിതോഽസൌ മഹാമഖഃ
രാജാവേ, സാത്വികമായ യാഗം വളരെ അപൂർവമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വൈഖാനസമുനിമാർ നിർദ്ദേശിച്ച മഹായാഗം അതാണ്.
സാത്ത്വികം ഭോജനം യേ വൈ നിത്യം കുര്വന്തി താപസാഃ । ന്യായാര്ജിതഞ്ച വന്യഞ്ച തഥാ ഋഷ്യം സുസംസ്കൃതമ്
എല്ലായ്പ്പോഴും സാത്വികഭക്ഷണം, ന്യായമായി സമ്പാദിച്ചതും കാടിൽനിന്നും ഋഷിമാരിൽനിന്നുമുള്ളതും നന്നായി ഒരുക്കിയതും, കഴിക്കുന്ന തപസ്സുകാരാണ്—
പുരോഡാശപരാ നിത്യം വിയൂപാ മന്ത്രപൂര്വകാഃ । ശ്രദ്ധാധികാ മഖാ രാജന് സാത്ത്വികാഃ പരമാഃ സ്മൃതാഃ
എല്ലായ്പ്പോഴും പുരോഡാശം അർപ്പിക്കുന്നതിലും, മന്ത്രപൂർവ്വം വിറുപ്പം നടത്തുന്നതിലും, ആഴത്തിലുള്ള വിശ്വാസമുള്ളതിലും, രാജാവേ, സാത്വികമായ ഉത്തമയാഗങ്ങൾ അങ്ങനെയാണ്.
രാജസാ ദ്രവ്യബഹുലാഃ സയൂപാശ്ച സുസംസ്കൃതാഃ । ക്ഷത്രിയാണാം വിശാഞ്ചൈവ സാഭിമാനാശ്ച വൈ മഖാഃ
രാജസികമായ യാഗങ്ങൾ ധാരാളം വസ്തുക്കളോടുകൂടിയതും, യൂപം ഉപയോഗിച്ച് നന്നായി ഒരുക്കിയതും, ക്ഷത്രിയരും ഗൃഹസ്ഥരും അഭിമാനത്തോടെ നടത്തുന്നതുമാണ്.
താമസാ ദാനവാനാം വൈ സക്രോധാ മദവര്ധകാഃ । സാമര്ഷാഃ സംസ്കൃതാഃ ക്രൂരാ മഖാഃ പ്രോക്താ മഹാത്മഭിഃ
താമസികമായ യാഗങ്ങൾ ദാനവന്മാരുടേതാണ്; കോപത്തോടും മദം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമായ, ക്രൂരതയോടുകൂടിയതുമായ ഈ യാഗങ്ങൾ മഹാത്മാക്കൾ അങ്ങനെ പറയുന്നു.
മുനീനാം മോക്ഷകാമാനാം വിരക്താനാം മഹാത്മനാമ് । മാനസസ്തു സ്മൃതോ യാഗഃ സര്വസാധനസംയുതഃ
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, വിരക്തരായ മഹാത്മാക്കളായ മുനികൾക്ക് മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്ന യാഗം എല്ലാ സാദ്ധ്യങ്ങളോടും കൂടിയതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.
അന്യേഷു സര്വയജ്ഞേഷു കിഞ്ചിന്ന്യൂനം ഭവേദപി । ദ്രവ്യേണ ശ്രദ്ധയാ വാഽപി ക്രിയയാ ബ്രാഹ്മണൈസ്തഥാ
മറ്റെല്ലാ യാഗങ്ങളിലും വസ്തുവിലോ വിശ്വാസത്തിലോ പ്രവർത്തിയിലോ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ നടത്തുമ്പോഴും, കുറവൊന്നെങ്കിലും ഉണ്ടാവാം.
ദേശകാലപൃഥഗ്ദ്രവ്യസാധനൈഃ സകലൈസ്തഥാ । നാന്യോ ഭവതി പൂര്ണേ വൈ തഥാ ഭവതി മാനസഃ
സ്ഥലം, സമയം, വസ്തുക്കൾ, ഉപകരണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസം കൊണ്ടു മറ്റെന്ത് യാഗവും പൂർണ്ണമാവില്ല; മനസ്സിൽ ചെയ്യുന്ന യാഗം മാത്രമേ അങ്ങനെ പൂർണ്ണമാകൂ.
പ്രഥമം തു മനഃ ശോധ്യം കര്തവ്യം ഗുണവര്ജിതമ് । ശുദ്ധേ മനസി ദേഹോ വൈ ശുദ്ധ ഏവ ന സംശയഃ
ആദ്യം മനസ്സിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് ഗുണങ്ങൾ വിട്ട് ശുദ്ധമാക്കണം. മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ ശരീരം പോലും സംശയമില്ലാതെ ശുദ്ധമാകും.
ഇന്ദ്രിയാര്ഥപരിത്യക്തം യദാ ജാതം മനഃ ശുചി । തദാ തസ്യ മഖസ്യാസൌ പ്രഭവേദധികാരവാന്
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ട് മനസ്സ് ശുദ്ധമായപ്പോൾ മാത്രമേ ആ യാഗം ചെയ്യാനുള്ള യോഗ്യതയുണ്ടാകൂ.
തദാഽസൌ മണ്ഡപം കൃത്വാ ബഹുയോജനവിസ്തൃതമ് । സ്തമ്ഭൈശ്ച വിപുലൈഃ ശ്ലക്ഷ്ണൈര്യജ്ഞിയദ്രുമസമ്ഭവൈഃ
അപ്പോൾ മനസ്സിൽ തന്നെ അനേകം യോജനവ്യാപ്തിയുള്ള വലിയ മണ്ഡപം, യാഗവൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വലുതും മൃദുവുമായ തൂണുകൾ കൊണ്ടുള്ളത്, നിർമ്മിക്കണം.
വേദീം ച വിശദാം തത്ര മനസാ പരികല്പയേത് । അഗ്നയോഽപി തഥാ സ്ഥാപ്യാ വിധിവന്മനസാ കില
അവിടെ മനസ്സിൽ തന്നെ തെളിഞ്ഞ യാഗവേദി ഒരുക്കണം; അഗ്നികളും നിർദ്ദേശപ്രകാരം മനസ്സിൽ തന്നെ സ്ഥാപിക്കണം.