ദേശഃ കാലസ്തഥാ ദ്രവ്യം മന്ത്രാശ്ച ബ്രാഹ്മണാസ്തഥാ । ശ്രദ്ധാ ച സാത്വകീ യത്ര തം യജ്ഞം സാത്ത്വികം വിദുഃ
യജ്ഞം നടക്കുന്ന സ്ഥലം, സമയം, ഉപയോഗിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണന്മാർ, വിശ്വാസം — ഇതെല്ലാം ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ അതാണ് സാത്വികയജ്ഞം.
ദ്രവ്യശുദ്ധിഃ ക്രിയാശുദ്ധിര്മന്ത്രശുദ്ധിശ്ച ഭൂമിപ । ഭവേദ്യദി തദാ പൂര്ണം ഫലം ഭവതി നാന്യഥാ
ഉപയോഗിക്കുന്ന വസ്തുക്കളും പ്രവർത്തിയും മന്ത്രങ്ങളും ശുദ്ധമായിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ യജ്ഞഫലം പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കൂ. അല്ലെങ്കിൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
അന്യായോപാര്ജിതേനൈവ കര്തവ്യം സുകൃതം കൃതമ് । ന കീര്തിരിഹ ലോകേ ച പരലോകേ ന തത്ഫലമ്
അന്യായമായി സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്താലും, ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും പ്രശസ്തിയും ഫലവും ലഭിക്കില്ല.
തസ്മാന്ന്യായാര്ജിതേനൈവ കര്തവ്യം സുകൃതം സദാ । യശസേ പരലോകായ ഭവത്യേവ സുഖായ ച
അതിനാൽ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ എപ്പോഴും നീതിപൂർവ്വം സമ്പാദിച്ച ധനത്തിൽ മാത്രം ചെയ്യണം. അങ്ങനെ ചെയ്താൽ പ്രശസ്തിയും സന്തോഷവും പരലോകസുഖവും ലഭിക്കും.
പ്രത്യക്ഷം തവ രാജേന്ദ്ര പാണ്ഡവൈസ്തു മഖഃ കൃതഃ । രാജസൂയഃ ക്രതുവരഃ സമാപ്തവരദക്ഷിണഃ
രാജാധിരാജാ, പാണ്ഡവന്മാർ നടത്തിയ മഹാരാജസൂയയജ്ഞം നീ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അതിൽ ഉത്തമമായ ദാനങ്ങൾ നൽകി യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.
യത്ര സാക്ഷാദ്ധരിഃ കൃഷ്ണോ യാദവേന്ദ്രോ മഹാമനാഃ । ബ്രാഹ്മണാഃ പൂര്ണവിദ്യാശ്ച ഭാരദ്വാജാദയസ്തഥാ
അവിടെ യാദവരിൽ പ്രധാനനായ കൃഷ്ണൻ സ്വയം സന്നിഹിതനായിരുന്നു. ഭാരദ്വാജന്മാരും മറ്റു പണ്ഡിതബ്രാഹ്മണന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൃത്വാ യജ്ഞം സുസമ്പൂര്ണം മാസമാത്രേണ പാണ്ഡവൈഃ । പ്രാപ്തം മഹത്തരം കഷ്ടം വനവാസശ്ച ദാരുണഃ
പാണ്ഡവന്മാർ ഒരു മാസത്തിനുള്ളിൽ യജ്ഞം പൂർണ്ണമായി നടത്തി. അതിനുശേഷം വലിയ കഷ്ടപ്പാടുകളും ഭയങ്കരമായ വനവാസവും അനുഭവിച്ചു.
പീഡനഞ്ചൈവ പാഞ്ചാല്യാസ്തഥാ ദ്യൂതേ പരാജയഃ । വനവാസോ മഹത്കഷ്ടം ക്വ ഗതം മഖജം ഫലമ്
ദ്രൗപദിക്ക് ഉണ്ടായ പീഡനവും, പാശാപടത്തിൽ തോറ്റതും, വനവാസത്തിലെ വലിയ കഷ്ടപ്പാടുകളും — അങ്ങനെ യജ്ഞഫലം എവിടെ പോയി?
ദാസത്വഞ്ച വിരാടസ്യ കൃതം സര്വമഹാത്മഭിഃ । കീചകേന പരിക്ലിഷ്ടാ ദ്രൌപദീ ച പ്രമദ്വരാ
മഹാത്മാക്കളായ എല്ലാവരും വിരാടിന്റെ വീട്ടിൽ ദാസന്മാരായ് ജീവിച്ചു. സ്ത്രീകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ ദ്രൗപദി കീചകന്റെ പീഡനം അനുഭവിച്ചു.
ആശീര്വാദാ ദ്വിജാതീനാം ക്വ ഗതാഃ ശുദ്ധചേതസാമ് । ഭക്തിര്വാ വാസുദേവസ്യ ക്വ ഗതാ തത്ര സംകടേ
ശുദ്ധഹൃദയമുള്ള ദ്വിജന്മാരുടെ അനുഗ്രഹങ്ങൾ എവിടെ പോയി? ആ കഷ്ടസമയത്ത് വാസുദേവനോടുള്ള ഭക്തി എവിടെ പോയി?
ന രക്ഷിതാ തദാ ബാലാ കേനാപി ദ്രുപദാത്മജാ । പ്രാപ്തകേശഗ്രഹാ കാലേ സാധ്വീ ച വരവര്ണിനീ
അന്നത്തെ സമയത്ത്, ദൃുപദന്റെ ബാല്യവയസ്സുകാരിയായ മകൾ, ധാർമ്മികതയിലും സൗന്ദര്യത്തിലും ഉന്നതയായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവളുടെ മുടി പിടിച്ചുനീക്കുമ്പോൾ ആരും അവളെ രക്ഷിച്ചില്ല.
കിമത്ര ചിന്തനീയം വൈ ധര്മവൈഗുണ്യകാരണമ് । കേശവേ സതി ദേവേശേ ധര്മപുത്രേ യുധിഷ്ഠിരേ
ഇവിടെ ധർമ്മം പരാജയപ്പെട്ടതിന് എന്താണ് ആലോചിക്കേണ്ട കാരണമെന്നു ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ദേവന്മാരുടെ നാഥനായ കേശവനും, ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനും അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കെ.
ഭവിതവ്യമിതി പ്രോക്തേ നിഷ്ഫലഃ സ്യാത്തദാഗമഃ । വേദമന്ത്രാസ്തഥാന്യേ ച വിതഥാഃ സ്യുരസംശയമ്
ഭാവി നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നാണെങ്കിൽ, എല്ലാ ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങളും വ്യർഥമാകും; വേദമന്ത്രങ്ങളും മറ്റും എല്ലാം അസത്യമായിത്തീരും.
സാധനം നിഷ്ഫലം സര്വമുപായശ്ച നിരര്ഥകഃ । ഭവിതവ്യം ഭവത്യേവ വചനേ പ്രതിപാദകേ
എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും മാർഗങ്ങളും അപ്രയോജനകരമാകും; ഭാവി മാത്രം നിർണ്ണയകമാണെന്നു കരുതിയാൽ, മറ്റൊന്നും പ്രയോജനപ്പെടില്ല.
ആഗമോഽപ്യര്ഥവാദഃ സ്യാത്ക്രിയാഃ സര്വാ നിരര്ഥകാഃ । സ്വര്ഗാര്ഥഞ്ച തപോ വ്യര്ഥം വര്ണധര്മശ്ച വൈ തഥാ
അങ്ങനെ വന്നാൽ, ശാസ്ത്രം വെറും പ്രശംസയാകും; എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും അർത്ഥശൂന്യമായിത്തീരും; സ്വർഗ്ഗം നേടാൻ ചെയ്യുന്ന തപസ്സും വർണ്ണധർമ്മങ്ങളും എല്ലാം വ്യർഥമാകും.
സര്വം പ്രമാണം വ്യര്ഥം സ്യാദ്ഭവിതവ്യേ കൃതേ ഹൃദി । ഉഭയഞ്ചാപി മന്തവ്യം ദൈവം ചോപായ ഏവ ച
ഭാവി മാത്രം മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കിയാൽ, എല്ലാ പ്രമാണങ്ങളും വ്യർഥമാകും; അതുകൊണ്ട് ഭാവിയും മനുഷ്യശ്രമവും രണ്ടും കൂടി പരിഗണിക്കേണ്ടതാണ്.
കൃതേ കര്മണി ചേത്സിദ്ധിര്വിപരിതാ യദാ ഭവേത് । വൈഗുണ്യം കല്പനീയം സ്യാത്പ്രാജ്ഞൈഃ പണ്ഡിതമൌലിഭിഃ
ഒരു പ്രവർത്തി ചെയ്തിട്ടും ഫലം എതിർവിധമായാൽ, പണ്ഡിതന്മാരും ജ്ഞാനികളും അതിനെ ഏതെങ്കിലും ദോഷം കൊണ്ടാണെന്ന് കരുതണം.
തത്കര്മ ബഹുധാ പ്രോക്തം വിദ്വദ്ഭിഃ കര്മകാരിഭിഃ । കര്തൃഭേദാന്മന്ത്രഭേദാദ്ദ്രവ്യഭേദാത്തഥാ പുനഃ
ആ കർമ്മം പലവിധത്തിൽ പണ്ഡിതരും കർമ്മകാർമ്മികരും വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിൽ, ചെയ്യുന്നവനിൽ, മന്ത്രത്തിൽ, ദ്രവ്യത്തിൽ എന്നിവയിൽ വ്യത്യാസം ഉണ്ടാകാം.
യഥാ മഘവതാ പൂര്വം വിശ്വരൂപോ വൃതോ ഗുരുഃ । വിപരീതം കൃതം തേന കര്മ മാതൃഹിതായ വൈ
മുന്പ് മഘവാൻ എന്ന ഇന്ദ്രൻ, വിശ്വരൂപനെ ഗുരുവായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; എന്നാൽ വിശ്വരൂപൻ ആ യജ്ഞം തന്റെ അമ്മയുടെ ഗുണത്തിനായി എതിർവിധം നടത്തി.
ദേവേഭ്യോ ദാനവേഭ്യസ്തു സ്വസ്തീത്യുക്ത്വാ പുനഃ പുനഃ । അസുരാ മാതൃപക്ഷീയാഃ കൃതം തേഷാഞ്ച രക്ഷണമ്
ദേവന്മാരോടും ദാനവന്മാരോടും വീണ്ടും വീണ്ടും 'ക്ഷേമം' എന്നു പറഞ്ഞ്, വിശ്വരൂപൻ തന്റെ അമ്മയുടെ പക്ഷമായ അസുരന്മാരെ അനുകൂലിച്ച് അവരെ രക്ഷിച്ചു.
ദൈത്യാന് ദൃഷ്ട്വാതിസമ്പുഷ്ടാംശ്ചുകോപ മഘവാ തദാ । ശിരാംസി തസ്യ വജ്രേണ ചിച്ഛേദ തരസാ ഹരിഃ
ദൈത്യന്മാർ വളരെ വളർന്നതിനെ കണ്ടപ്പോൾ, മഘവാൻ എന്ന ഇന്ദ്രൻ കോപിച്ചു; ശക്തിയോടെ തന്റെ വജ്രായുധം കൊണ്ട് വിശ്വരൂപന്റെ തലകൾ വെട്ടി കളഞ്ഞു.
ക്രിയാവൈഗുണ്യമത്രൈവ കര്തൃഭേദാദസംശയമ് । നോചേത്പഞ്ചാലരാജേന രോഷേണാപി കൃതാ ക്രിയാ
ഇവിടെ, കർമ്മത്തിൽ ഉണ്ടായ ദോഷം, ചെയ്യുന്നവനിൽ ഉണ്ടായ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ്; അല്ലെങ്കിൽ, പാഞ്ചാലരാജാവും കോപത്തോടെ ചെയ്താൽ ഫലം കിട്ടേണ്ടതായിരുന്നു.
ഭാരദ്വാജവിനാശായ പുത്രസ്യോത്പാദനായ ച । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സമുത്പന്നോ വേദിമധ്യാച്ച ദ്രൌപദീ
ഭാരദ്വാജന്റെ നാശത്തിനും അവന്റെ മകന്റെ ജനനത്തിനും വേണ്ടി ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചു; യജ്ഞവേദിയിലെ നടുവിൽ നിന്നു ദ്രൗപദിയും ജനിച്ചു.
പുരാ ദശരഥേനാപി പുത്രേഷ്ടിസ്തു കൃതാ യദാ । അപുത്രസ്യ സുതാസ്തസ്യ ചത്വാരഃ സമ്പ്രജജ്ഞിരേ
മുന്പ് ദശരഥൻ പുത്രപ്രാപ്തിക്കായി യാഗം നടത്തിയപ്പോൾ, കുട്ടികളില്ലാത്ത അവനു നാലു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
അതഃ ക്രിയാ കൃതാ യുക്ത്യാ സിദ്ധിദാ സര്വഥാ ഭവേത് । അയുക്ത്യാ വിപരിതാ സ്യാത്സര്വഥാ നൃപസത്തമ
അതിനാൽ, യുക്തിപൂർവ്വം ചെയ്യുന്ന കർമ്മം എല്ലായ്പ്പോഴും ഫലം നൽകും; യുക്തിയില്ലാതെ ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം എതിർവിധമായിത്തീരും, രാജാവേ.
പാണ്ഡവാനാം യഥാ യജ്ഞേ കിഞ്ചിദ്വൈഗുണ്യയോഗതഃ । വിപരീതം ഫലം പ്രാപ്തം നിര്ജിതാസ്തേ ദുരോദരേ
പാണ്ഡവന്മാരുടെ യജ്ഞത്തിൽ ഏതെങ്കിലും ദോഷം ഉണ്ടായതുകൊണ്ട്, ഫലം എതിർവിധമായി; അവർ പാശക്രീഡയിൽ തോറ്റുപോയി.
സത്യവാദീ തഥാ രാജന് ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ । ദ്രൌപദീ ച തഥാ സാധ്വീ തഥാന്യേപ്യനുജാഃ ശുഭാഃ
ധർമ്മപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ സത്യവാദിയായിരുന്നു; ദ്രൗപദി ധാർമ്മികയായിരുന്നു; അവന്റെ മറ്റു സഹോദരന്മാരും ഉത്തമരായിരുന്നു.
കുദ്രവ്യയോഗാദ്വൈഗുണ്യം സമുത്പന്നം മഖേഽഥവാ । സാഭിമാനൈഃ കൃതാദ്വാപി ദൂഷണം സമുപസ്ഥിതമ്
കുഴപ്പമുള്ള ദ്രവ്യങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചതോ, യജ്ഞത്തിൽ ദോഷം ഉണ്ടായതോ, അഹങ്കാരത്തോടെ ചെയ്തതോ കൊണ്ടു, അവിടെ ദോഷം ഉണ്ടായി.
സാത്ത്വികസ്തു മഹാരാജ ദുര്ലഭോ വൈ മഖഃ സ്മൃതഃ । വൈഖാനസമുനീനാം ഹി വിഹിതോഽസൌ മഹാമഖഃ
രാജാവേ, സാത്വികമായ യാഗം വളരെ അപൂർവമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വൈഖാനസമുനിമാർ നിർദ്ദേശിച്ച മഹായാഗം അതാണ്.
സാത്ത്വികം ഭോജനം യേ വൈ നിത്യം കുര്വന്തി താപസാഃ । ന്യായാര്ജിതഞ്ച വന്യഞ്ച തഥാ ഋഷ്യം സുസംസ്കൃതമ്
എല്ലായ്പ്പോഴും സാത്വികഭക്ഷണം, ന്യായമായി സമ്പാദിച്ചതും കാടിൽനിന്നും ഋഷിമാരിൽനിന്നുമുള്ളതും നന്നായി ഒരുക്കിയതും, കഴിക്കുന്ന തപസ്സുകാരാണ്—