തേനേതി പൃഷ്ടഃ സ മുനിര്മഹാത്മാ വിതര്കമഗ്നഃ പ്രബഭൂവ കാമമ് । സത്യവ്രതം മേഽദ്യ ഭവേന്ന ഭഗ്നം ന ദൃഷ്ട ഇത്യുച്ചരിതേന കിം വൈ
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട മുനി ആഴമായി ആലോചിച്ചു: 'എന്റെ സത്യവ്രതം ഇന്ന് തകർക്കപ്പെടരുത്; പക്ഷേ, ഞാൻ കണ്ടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞാൽ അതിൽ എന്ത് അർത്ഥമുണ്ട്?'
ഗതോഽത്ര കോലഃ ശരവിദ്ധദേഹഃ കഥം ബ്രവീമ്യദ്യ മൃഷാഽമൃഷാ വാ । ക്ഷുധാര്ദിതോഽയം പരിപൃച്ഛതീവ ദൃഷ്ട്വാ ഹനിഷ്യത്യപി സൂകരം വൈ
'അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ ശരീരമുള്ള പന്നി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു—ഇന്ന് ഞാൻ എങ്ങനെ കള്ളം പറയാനോ സത്യം പറയാനോ കഴിയും? ഈ മനുഷ്യൻ വിശപ്പിൽ വലഞ്ഞ് ചോദിക്കുന്നു; അവൻ പന്നിയെ കണ്ടാൽ തീർച്ചയായും കൊല്ലും.'
സത്യം ന സത്യം ഖലു യത്ര ഹിംസാ ദയാന്വിതം ചാനൃതമേവ സത്യമ് । ഹിതം നരാണാം ഭവതീഹ യേന തദേവ സത്യം ന തഥാഽന്യഥൈവ
'ഹിംസയുണ്ടായിടത്ത് സത്യം സത്യമല്ല; കരുണയുള്ളത് കള്ളം ആയാലും അതാണ് സത്യം. മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരമാകുന്നത് ഇവിടെ സത്യമാകുന്നു, അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല.'
ഹിതം കഥം സ്യാദുഭയോര്വിരുദ്ധയോ- സ്തദുത്തരം കിം ന യഥാ മൃഷാ വചഃ । വിചാരയന്വാഡവ ധര്മസങ്കടേ ന പ്രാപ വക്തും വചനം യഥോചിതമ്
'ഇരുവർക്കും എങ്ങനെ ഉപകാരമാകും, ഇരുവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ തമ്മിൽ വിരുദ്ധമല്ലേ? കള്ളം അല്ലാതെ മറുപടി എന്ത് പറയാനാകും? ഇങ്ങനെ ധർമ്മസങ്കടത്തിൽ ആലോചിച്ച മുനിക്ക് യോജിച്ച ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.'
ബാണാഹതം വീക്ഷ്യ ദയാന്വിതഞ്ച കോലം തദന്തേ സമുദാഹൃതം വചഃ । തേന പ്രസന്നാ നിജബീജതഃ ശിവാ വിദ്യാം ദുരാപാം പ്രദദൌ ച തസ്മൈ
അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടപ്പെട്ട കാളയെ കണ്ട്, കരുണയോടെ ദേവി അപ്പോൾ അവനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. അവനിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, ദയാമയിയായ ദേവി തന്റെ തന്നെ ബീജത്തിൽ നിന്നുള്ള അപൂർവമായ ജ്ഞാനം അവന് നൽകി.
ബീജോച്ചാരണതോ ദേവ്യാ വിദ്യാ പ്രസ്ഫുരിതാഖിലാ । വാല്മീകേശ്ച യഥാപൂര്വം തഥാ സ ഹ്യഭവത്കവിഃ
ദേവിയുടെ ബീജമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജ്ഞാനവും അവനിൽ തെളിഞ്ഞു. അതുപോലെ, വാല്മീകിയെപ്പോലെ അവനും വീണ്ടും കവി ആയി.
തമുവാച ദ്വിജോ വ്യാധം സമ്മുഖസ്ഥം ധനുര്ധരമ് । സത്യകാമസ്തു ധര്മാത്മാ ശ്ലോകമേകം ദയാപരഃ
അപ്പോൾ, ദ്വിജൻ മുന്നിൽ നിന്നു വില്ലേന്തിയുള്ള വ്യാധനോട് പറഞ്ഞു. സത്യകാമൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠനും കരുണാമൂർത്തിയുമായിരുന്നു; അവൻ ഒരു ശ്ലോകം മാത്രം പറഞ്ഞു.
യാ പശ്യതി ന സാ ബ്രൂതേ യാ ബ്രൂതേ സാ ന പശ്യതി । അഹോ വ്യാധ സ്വകാര്യാര്ഥിന് കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
കാണുന്നവൾ പറയുന്നില്ല, പറയുന്നവൾ കാണുന്നില്ല. അയ്യോ വ്യാധാ, നിന്റെ കാര്യത്തിനായി വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
ഇത്യുക്തസ്തു തദാ തേന ഗതോഽസൌ പശുഹാ പുനഃ । നിരാശഃ സൂകരേ തസ്മിന്പരാവൃത്തോ നിജാലയേ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മൃഗഹന്താവ് നിരാശയോടെ ആ കാളയെ വിട്ട് തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ബ്രാഹ്മണസ്തു കവിര്ജാതഃ പ്രാചേതസ ഇവാപരഃ । പ്രസിദ്ധഃ സര്വലോകേഷു നാമ്നാ സത്യവ്രതോ ദ്വിജഃ
ആ ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റൊരു പ്രചേതസുപുത്രനെപ്പോലെ കവി ആയി. സത്യവ്രതൻ എന്ന പേരിൽ എല്ലാ ലോകത്തും പ്രശസ്തനായ ദ്വിജൻ.
സാരസ്വതം തതോ ബീജം ജജാപ വിധിപൂര്വകമ് । പണ്ഡിതശ്ചാതിവിഖ്യാതോ ദ്വിജോഽസൌ ധരണീതലേ
ശുദ്ധചിന്തയോടെ സാരസ്വത ബീജമന്ത്രം ജപിച്ചപ്പോൾ, ആ പണ്ഡിതൻ ഭൂമിയിൽ അത്യന്തം പ്രശസ്തനായ ദ്വിജനായി.
പ്രതിപര്വസു ഗായന്തി ബ്രാഹ്മണാ യദ്യശഃ സദാ । ആഖ്യാനം ചാതിവിസ്തീര്ണ സ്തുവന്തി മുനയഃ കില
ഓരോ ഉത്സവത്തിലും ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവന്റെ മഹത്വം പാടുന്നു; മഹർഷിമാർ അവന്റെ വിശാലമായ കഥയെ സ്തുതിക്കുന്നു.
തച്ഛ്രുത്വാ സദനം തസ്യ സമാഗമ്യ തദാശ്രമേ । യേന ത്യക്തഃ പുരാ തേന ഗൃഹം നീതോഽതിമാനിതഃ
ഇത് കേട്ടവർ അവന്റെ വീട്ടിലും ആശ്രമത്തിലും കൂടി. ഒരിക്കൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടവൻ വലിയ ആദരവോടെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
തസ്മാദ്രാജന്സദാ സേവ്യാ പൂജനീയാ ച ഭക്തിതഃ । ആദിശക്തിഃ പരാ ദേവീ ജഗതാം കാരണം ഹി സാ
അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ആദിശക്തിയായ പരാദേവിയെ ഭക്തിയോടെ എപ്പോഴും സേവിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും വേണം. അവളാണ് ലോകങ്ങളുടെ കാരണം.
തസ്യാ യജ്ഞം മഹാരാജ കുരു വേദവിധാനതഃ । സര്വകാമപ്രദം നിത്യം നിശ്ചയം കഥിതം പുരാ
മഹാരാജാവേ, വേദവിധാനപ്രകാരം അവളുടെ യജ്ഞം നടത്തുക. അതു എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നു എന്ന് പുരാതനകാലം മുതൽ പറയപ്പെടുന്നു.
സ്മൃതാ സമ്പൂജിതാ ഭക്ത്യാ ധ്യാതാ ചോച്ചാരിതാ സ്തുതാ । ദദാതി വാഞ്ഛിതാനര്ഥാന്കാര്യദാ തേന കീര്ത്യതേ
സ്മരിക്കുമ്പോഴും, ഭക്തിയോടെ പൂജിക്കുമ്പോഴും, ധ്യാനിക്കുമ്പോഴും, ഉച്ചരിക്കുമ്പോഴും, സ്തുതിക്കുമ്പോഴും, അവൾ ആഗ്രഹിച്ച കാര്യങ്ങൾ നല്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് അവളെ കാര്യഫലദായിനി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
അനുഭാവമിദം രാജന് കര്തവ്യം സര്വഥാ ബുധൈഃ । ദൃഷ്ട്വാ രോഗയുതാന്ദീനാന്ക്ഷുധിതാന്നിര്ധനാഞ്ഛഠാന്
രാജാവേ, രോഗം, ദു:ഖം, വിശപ്പ്, ദാരിദ്ര്യം, വഞ്ചന എന്നിവയാൽ പീഡിതരായവരെ കണ്ടാൽ, ജ്ഞാനികൾ ഈ ഫലങ്ങൾ എപ്പോഴും നേടണം.
ജനാനാര്താംസ്തഥാ മൂര്ഖാന്പീഡിതാന്വൈരിഭിഃ സദാ । ദാസാനാജ്ഞാകരാന്ക്ഷുദ്രാന്വികലാന്വിഹ്വലാനഥ
എന്നും ശത്രുക്കളാൽ പീഡിതരായ ദു:ഖിതരും, അജ്ഞാനികളും, അടിമകളും, കുഴഞ്ഞുപോകുന്നവരും, ക്ഷുദ്രരും, അശക്തരും, വിഷമിതരും ആയ ആളുകളെയും കണ്ടാൽ.
അതൃപ്താന്ഭോജനേ ഭോഗേ സദാര്താനജിതേന്ദ്രിയാന് । തൃഷ്ണാധികാനശക്താംശ്ച സദാധിപരിപീഡിതാന്
ഭക്ഷണത്തിലും ഭോഗത്തിലും തൃപ്തിയില്ലാത്തവരും, എപ്പോഴും ദു:ഖിതരുമായവരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവരും, തീവ്രമായ ആസക്തിയുള്ളവരും, ശക്തിയില്ലാത്തവരും, എല്ലായ്പ്പോഴും മറ്റുള്ളവരാൽ പീഡിതരുമായവരും.
തഥാ വിഭവസമ്പന്നാന് പുത്രപൌത്രവിവര്ധനാന് । പുഷ്ടദേഹാംശ്ച സമ്ഭോഗൈഃ സംയുതാന്വേദവാദിനഃ
അത് പോലെ, സമ്പത്തുള്ളവരും, മക്കളും മുമ്മക്കളും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവരും, ദേഹസൗഖ്യമുള്ളവരും, ഭോഗങ്ങളിൽ ലീനരായവരും, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവരുമായവരും.
രാജലക്ഷ്മ്യാ യുതാഞ്ഛൂരാന്വശീകൃതജനാനഥ । സ്വജനൈരവിയുക്താംശ്ച സര്വലക്ഷണലക്ഷിതാന്
രാജസമ്പത്തുള്ളവരും, വീരന്മാരും, മറ്റുള്ളവരെ കീഴടക്കിയവരും, സ്വന്തം കുടുംബത്തോട് എപ്പോഴും ചേർന്നിരിക്കുന്നവരും, എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും അലങ്കൃതരായവരും.
വ്യതിരേകാന്വയാഭ്യാം ച വിചേതവ്യം വിചക്ഷണൈഃ । ഏഭിര്ന പൂജിതാ ദേവീ സര്വാര്ഥഫലദാ ശിവാ
വിവേകമുള്ളവർ വ്യത്യാസവും സമാനതയും ആലോചിക്കണം. ഇവരാൽ ദേവിയെ, സർവ്വഫലദായിനിയായ ശിവയെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ പൂജിക്കുന്നില്ല.
സമാരാധിതാ ച തഥാ നൃഭിരേഭിഃ സദാമ്ബികാ । യതോഽമീ സുഖിനഃ സര്വേ സംസാരേഽസ്മിന്ന സംശയഃ
ഇങ്ങനെ ഈ ഭക്തന്മാർ എപ്പോഴും അമ്മയേ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഇവർക്ക് ഈ ലോകത്തിൽ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നു, ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി രാജഞ്ഛ്രുതം തത്ര മയാ മുനിസമാഗമേ । ലോമശസ്യ മുഖാത്കാമം ദേവീമാഹാത്മ്യമുത്തമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, അതാ, ആ മുനിസഭയിൽ ഞാൻ ലോമശമുനിയുടെ വായിൽനിന്ന് ദേവിയുടെ മഹത്വം മുഴുവൻ കേട്ടു.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ രാജേന്ദ്ര കര്തവ്യം ച സദാര്ചനമ് । ഭക്ത്യാ പരമയാ ദേവ്യാഃ പ്രീത്യാ ച പുരുഷര്ഷഭ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചാൽ, രാജാധിരാജാ, ദേവിയെ പരമഭക്തിയോടും സ്നേഹത്തോടും കൂടി എപ്പോഴും ആരാധിക്കണം.
അമ്ബായജ്ഞവിധിവര്ണനമ് രാജോവാച വദ യജ്ഞവിധിം സമ്യഗ്ദേവ്യാസ്തസ്യാഃ സമന്തതഃ । ശ്രുത്വാ കരോമ്യഹം സ്വാമിന്യഥാശക്തി ഹ്യതന്ദ്രിതഃ
രാജാവ് ചോദിച്ചു: ദേവിയുടെ യജ്ഞം എങ്ങനെയാണെന്ന് മുഴുവൻ വിശദമായി പറയൂ. ഞാൻ അതു കേട്ടശേഷം എന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യാം.
പൂജാവിധിം ച മന്ത്രാംശ്ച ഹോമദ്രവ്യമസംശയമ് । ബ്രാഹ്മണാഃ കതിസംഖ്യാശ്ച ദക്ഷിണാശ്ചതഥാ പുനഃ
പൂജാവിധിയും മന്ത്രങ്ങളും ഹോമത്തിന് വേണ്ട വസ്തുക്കളും എത്ര ബ്രാഹ്മണന്മാർ വേണം, അവർക്കു നൽകേണ്ട ദാനങ്ങളും എല്ലാം സംശയമില്ലാതെ വിശദമായി പറയണം.
വ്യാസ ഉവാച ശൃണു രാജന് പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവ്യാ യജ്ഞം വിധാനതഃ । ത്രിവിധം തു സദാ ജ്ഞേയം വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, ഞാൻ ദേവിയുടെ യജ്ഞം ശരിയായ രീതിയിൽ വിശദീകരിക്കാം. വിധിപ്രകാരം ഈ യജ്ഞം മൂന്നു വിധമാണെന്ന് എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കണം.
സാത്ത്വികം രാജസം ചൈവ താമസം ച തഥാപരമ് । മുനീനാം സാത്ത്വികം പ്രോക്തം നൃപാണാം രാജസം സ്മൃതമ്
സാത്വികം, രാജസം, താമസം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തരത്തിലുള്ള യജ്ഞങ്ങളാണ്. മുനികൾക്ക് സാത്വികം ഉചിതം, രാജാക്കന്മാർക്ക് രാജസം അനുയോജ്യം.
താമസം രാക്ഷസാനാം വൈ ജ്ഞാനിനാം തു ഗുണോജ്ഝിതമ് । വിമുക്താനാം ജ്ഞാനമയം വിസ്തരാത്പ്രബ്രവീമി തേ
താമസയജ്ഞം രാക്ഷസന്മാർക്കാണ്. ജ്ഞാനികൾക്ക് ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമാണ്. മോക്ഷം നേടിയവർക്ക് ജ്ഞാനസ്വരൂപമായ യജ്ഞമാണ്. ഇതെല്ലാം ഞാൻ വിശദമായി പറയും.