ന ച തീര്ഥേ തപസ്തപ്തം സേവിതാ ന ച സാധവഃ । ന ദ്വിജാഃ പൂജിതാ ദ്രവ്യൈസ്തേന ജാതോഽസ്മി ദുഷ്ടധീഃ
'ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വച്ച് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ല, നല്ലവരെ സേവിച്ചുമില്ല. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് ആദരിച്ചുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയനായത്.'
വര്തന്തേ മുനിപുത്രാശ്ച വേദശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗാഃ । അഹം സുമൂഢഃ സഞ്ജാതോ ദൈവയോഗേന കേനചിത്
'മുനികളുടെ പുത്രന്മാർ വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായി ഇവിടെ ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഞാൻ ഒരു വിധിയാൽ പൂർണമായും മണ്ടനായിരിക്കുന്നു.'
ന ജാനാമി തപസ്തപ്തും കിം കരോമി സുസാധനമ് । മിഥ്യായം മേഽത്ര സങ്കല്പോ ന മേ ഭാഗ്യം ശുഭം കില
'തപസ്സു എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നറിയില്ല; നല്ലത് എന്താണ് ചെയ്യാൻ കഴിയുക? എന്റെ ആഗ്രഹം എല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്; എനിക്ക് നല്ല ഭാഗ്യം ഇല്ല.'
ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വൃഥാ ശ്രമകൃതം കാര്യം ദൈവാദ്ഭവതി സര്വഥാ
'വിധിയാണ് ഏറ്റവും വലിയത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല, അതിന് ലജ്ജയാണ്. പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ വെറുതെ പോകുന്നു; എല്ലാം വിധിയാൽ മാത്രമേ നടക്കൂ.'
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശക്രാദ്യാഃ കില ദേവതാഃ । കാലസ്യ വശഗാഃ സര്വേ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ
'ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും എല്ലാം കാലത്തിന്റെ അധീനരാണ്; കാരണം കാലത്തെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
ഏവംവിധാന്വിതര്കാംസ്തു കുര്വാണോഽഹര്നിശം ദ്വിജഃ । സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ തീരേ ജാന്ഹവ്യാഃ പാവനേ സ്ഥലേ
ഇങ്ങനെ ദിവസവും രാത്രിയും ഇത്തരത്തിലുള്ള ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, ആ ദ്വിജൻ ജാഹ്നവിയുടെ വിശുദ്ധ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
വിരക്തഃ സ തു സഞ്ജാതഃ സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ ദ്വിജഃ । കാലാതിവാഹനം ശാന്തശ്ചകാര വിജനേ വനേ
അവൻ ലോകസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, ആ അശ്രമത്തിൽ ശാന്തമായി താമസിച്ചു, ആ ഏകാന്തമായ കാടിൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
ഏവം സ്ഥിതസ്യ തു വനേ വിമലോദകേ വൈ വര്ഷാണി തത്ര നവപഞ്ച ഗതാനി കാമമ് । നാരാധനം ന ച ജപം ന വിവേദ മന്ത്രം കാലാതിവാഹനമസൌ കൃതവാന് വനേ വൈ
അങ്ങനെ ശുദ്ധജലമുള്ള കാടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ പതിനഞ്ച് വർഷം ഇഷ്ടപ്രകാരം കടന്നു പോയി; അവൻ പൂജയോ ജപമോ മന്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല—കാടിൽ സമയം മാത്രം ചെലവഴിച്ചു.
ജാനാതി തസ്യ വിതതം വ്രതമേവ ലോകഃ സത്യം വദത്യപി മുനിഃ കില നാമജാതമ് । ജാതം യശശ്ച സകലേഷു ജനേഷു കാമം സത്യവ്രതോഽയമനിശം ന മൃഷാഭിഭാഷീ
അവന്റെ വലിയ വ്രതം മാത്രമേ ലോകം അറിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ; ആ മുനി സത്യമായി തന്റെ പേര്-വംശം മാത്രം പറയുമായിരുന്നു. എല്ലാ ആളുകളിലും അവന്റെ നല്ല പേര് പരന്നിരുന്നു: 'ഈ സത്യവ്രതൻ ഒരിക്കലും കള്ളം പറയുന്നില്ല, രാവിലെയും രാത്രിയിലും.'
തത്രൈകദാ തു മൃഗയാം രമമാണ ഏവ പ്രാപ്തോ നിഷാദനിശഠോ ധൃതചാപബാണഃ । ക്രീഡന് വനേഽതിവിപുലേ യമതുല്യദേഹഃ ക്രൂരാകൃതിര്ഹനനകര്മണി ചാതിദക്ഷഃ
ഒരു ദിവസം അവിടെ വേട്ടയാടുന്നതിൽ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച, യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള, കൊല്ലലിൽ വളരെ നിപുണനായ ഒരു നിഷാദൻ ആ വലിയ കാട്ടിൽ എത്തി.
തേനാതികൃഷ്ടേന ശരേണ വിദ്ധഃ കോലഃ കിരാതേന ധനുര്ധരേണ । പലായമാനോ ഭയവിഹ്വലശ്ച മുനേഃ സമീപം വിദ്രുതോ ജഗാമ
ആ വേട്ടക്കാരൻ അതിവിശേഷമായ അമ്പുകൊണ്ട് ഒരു പന്നിയെ വെട്ടിച്ചു; ഭയത്താൽ വിറയച്ച് ഓടിയ പന്നി മുനിയുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടി വന്നു.
വികംപമാനോ രുധിരാര്ദ്രദേഹോ യദാ ജഗാമാശ്രമമണ്ഡലം വൈ । കാലസ്തദാതീവ ദയാര്ദ്രഭാവം പ്രാപ്തോ മുനിസ്തത്ര സമീക്ഷ്യ ദീനമ്
വിരൽപ്പോടെ, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടുകൂടി, പന്നി അശ്രമത്തിന്റെ പരിസരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ദയനീയമായ അവസ്ഥ കണ്ട മുനിക്ക് ഹൃദയം കരുണയിൽ നിറഞ്ഞു.
അഗ്രേ വ്രജന്തം രുധിരാര്ദ്രദേഹം ദൃഷ്ട്വാ മുനിഃ സൂകരമാശു വിദ്ധമ് । ദയാഭിവേശാദതികമ്പമാനഃ സാരസ്വതം ബീജമഥോച്ചചാര
മുന്നിൽ രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരമുള്ള പന്നിയെ വേഗത്തിൽ വെട്ടിയതായി കണ്ട മുനി, കരുണയാൽ വിറയച്ച്, സ്വാഭാവികമായി സാരസ്വതം ബീജം ഉച്ചരിച്ചു.
അജ്ഞാതപൂര്വം ച തഥാശ്രുതഞ്ച ദൈവാന്മുഖേ വൈ സമുപാഗതഞ്ച । ന ജ്ഞാതവാന്ബീജമസൌ വിമൂഢോ മമജ്ജ ശോകേ സ മുനിര്മഹാത്മാ
അതു് മുമ്പ് ഒരിക്കലും അറിഞ്ഞതോ കേട്ടതോ അല്ലാത്ത ബീജം ദൈവാനുഗ്രഹത്തോടെ അവന്റെ വായിൽ വന്നു; ആ മുനി അതറിയാതെ, വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
കോലഃ പ്രവിശ്യാശ്രമമണ്ഡലം തദ് ഗതോ നികുഞ്ജേ പ്രവിലീയ ഗൂഢമ് । അപ്രാപ്തമാര്ഗോ ദൃഢനിര്വിണ്ണചേതാഃ പ്രവേപമാനഃ ശരപീഡിതത്വാത്
പന്നി അശ്രമത്തിന്റെ പരിസരത്ത് കയറി, ഒരു കാടിനുള്ളിൽ ഒളിച്ചുപോയി; ആരും അതിന്റെ വഴികാണാതെ, മനസ്സിൽ ആഴമായ നിരാശയോടെ, അമ്പിന്റെ വേദനയിൽ വിറയച്ചു.
തതഃ ക്ഷണാദാകരണാന്തകൃഷ്ടം ചാപം ദധാനോഽതികരാലദേഹഃ । പ്രാപ്തസ്തദന്തേ സ ച മൃഗ്യമാണോ നിഷാദരാജഃ കില കാല ഏവ
അപ്പോൾ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, അതി ഭയങ്കരമായ ശരീരമുള്ള നിഷാദരാജാവ് വില്ല് വലിച്ചുപിടിച്ച്, വേട്ടയാടിയതിന്റെ അവസാനം അവിടെ എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ മുനിം തത്ര കുശാസനേ സ്ഥിതം നാമ്നാ തു സത്യവ്രതമദ്വിതീയമ് । വ്യാധഃ പ്രണമ്യ പ്രമുഖേ സ്ഥിതോഽസൌ പപ്രച്ഛ കോലഃ ക്വ ഗതോ ദ്വിജേശ
അവിടെ കുശാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന സത്യവ്രതമുനിയെ കണ്ട വേട്ടക്കാരൻ മുന്നിൽ വന്നു, നമസ്കരിച്ചു, 'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആ പന്നി എവിടെ പോയി?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
ജാനാമി തേഽഹം സുവ്രതം പ്രസിദ്ധം തേനാദ്യ പൃച്ഛേ മമ ബാണവിദ്ധഃ । ക്ഷുധാര്ദിതം മേ സകലം കുടുമ്ബം വിഭര്തുകാമഃ കില ആഗതോഽസ്മി
നിന്റെ പ്രശസ്തമായ വ്രതം എനിക്ക് അറിയാം, അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നത്. എന്റെ കുടുംബം വിശപ്പിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ വേട്ടയുമായി ഞാൻ ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
വൃത്തിര്മമൈഷാ വിഹിതാ വിധാത്രാ നാന്യാഽസ്തി വിപ്രേന്ദ്ര ഋതം ബ്രവീമി । ഭര്തവ്യമേവേഹ കുടുമ്ബമഞ്ജസാ കേനാപ്യുപായേന ശുഭാശുഭേന
സൃഷ്ടാവൻ എനിക്ക് ഈ ഉപജീവനമാണ് നിർണ്ണയിച്ചത്; മറ്റൊന്നുമില്ല, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു. എന്റെ കുടുംബം എങ്ങനെയെങ്കിലും, നല്ലതോ ചീത്തയോ വഴി പോഷിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
സത്യം ബ്രവീത്വദ്യ സത്യവ്രതോഽസി ക്ഷുധാതുരോ വര്തതേ പോഷ്യവര്ഗഃ । ക്വാസോ ഗതഃ സൂകരോ ബാണവിദ്ധഃ പൃച്ഛാമ്യഹം വാഡവ ബ്രൂഹി തൂര്ണമ്
ഇന്ന് സത്യം പറയണം, നീ സത്യവ്രതനല്ലേ; എന്റെ കുടുംബം വിശപ്പിൽ വലഞ്ഞു. അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ ആ പന്നി എവിടെയാണ്? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, വേഗം പറയൂ.
തേനേതി പൃഷ്ടഃ സ മുനിര്മഹാത്മാ വിതര്കമഗ്നഃ പ്രബഭൂവ കാമമ് । സത്യവ്രതം മേഽദ്യ ഭവേന്ന ഭഗ്നം ന ദൃഷ്ട ഇത്യുച്ചരിതേന കിം വൈ
ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ട മുനി ആഴമായി ആലോചിച്ചു: 'എന്റെ സത്യവ്രതം ഇന്ന് തകർക്കപ്പെടരുത്; പക്ഷേ, ഞാൻ കണ്ടില്ലെന്ന് പറഞ്ഞാൽ അതിൽ എന്ത് അർത്ഥമുണ്ട്?'
ഗതോഽത്ര കോലഃ ശരവിദ്ധദേഹഃ കഥം ബ്രവീമ്യദ്യ മൃഷാഽമൃഷാ വാ । ക്ഷുധാര്ദിതോഽയം പരിപൃച്ഛതീവ ദൃഷ്ട്വാ ഹനിഷ്യത്യപി സൂകരം വൈ
'അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ ശരീരമുള്ള പന്നി ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു—ഇന്ന് ഞാൻ എങ്ങനെ കള്ളം പറയാനോ സത്യം പറയാനോ കഴിയും? ഈ മനുഷ്യൻ വിശപ്പിൽ വലഞ്ഞ് ചോദിക്കുന്നു; അവൻ പന്നിയെ കണ്ടാൽ തീർച്ചയായും കൊല്ലും.'
സത്യം ന സത്യം ഖലു യത്ര ഹിംസാ ദയാന്വിതം ചാനൃതമേവ സത്യമ് । ഹിതം നരാണാം ഭവതീഹ യേന തദേവ സത്യം ന തഥാഽന്യഥൈവ
'ഹിംസയുണ്ടായിടത്ത് സത്യം സത്യമല്ല; കരുണയുള്ളത് കള്ളം ആയാലും അതാണ് സത്യം. മനുഷ്യർക്കു ഉപകാരമാകുന്നത് ഇവിടെ സത്യമാകുന്നു, അതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ല.'
ഹിതം കഥം സ്യാദുഭയോര്വിരുദ്ധയോ- സ്തദുത്തരം കിം ന യഥാ മൃഷാ വചഃ । വിചാരയന്വാഡവ ധര്മസങ്കടേ ന പ്രാപ വക്തും വചനം യഥോചിതമ്
'ഇരുവർക്കും എങ്ങനെ ഉപകാരമാകും, ഇരുവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ തമ്മിൽ വിരുദ്ധമല്ലേ? കള്ളം അല്ലാതെ മറുപടി എന്ത് പറയാനാകും? ഇങ്ങനെ ധർമ്മസങ്കടത്തിൽ ആലോചിച്ച മുനിക്ക് യോജിച്ച ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.'
ബാണാഹതം വീക്ഷ്യ ദയാന്വിതഞ്ച കോലം തദന്തേ സമുദാഹൃതം വചഃ । തേന പ്രസന്നാ നിജബീജതഃ ശിവാ വിദ്യാം ദുരാപാം പ്രദദൌ ച തസ്മൈ
അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടപ്പെട്ട കാളയെ കണ്ട്, കരുണയോടെ ദേവി അപ്പോൾ അവനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു. അവനിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, ദയാമയിയായ ദേവി തന്റെ തന്നെ ബീജത്തിൽ നിന്നുള്ള അപൂർവമായ ജ്ഞാനം അവന് നൽകി.
ബീജോച്ചാരണതോ ദേവ്യാ വിദ്യാ പ്രസ്ഫുരിതാഖിലാ । വാല്മീകേശ്ച യഥാപൂര്വം തഥാ സ ഹ്യഭവത്കവിഃ
ദേവിയുടെ ബീജമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാ ജ്ഞാനവും അവനിൽ തെളിഞ്ഞു. അതുപോലെ, വാല്മീകിയെപ്പോലെ അവനും വീണ്ടും കവി ആയി.
തമുവാച ദ്വിജോ വ്യാധം സമ്മുഖസ്ഥം ധനുര്ധരമ് । സത്യകാമസ്തു ധര്മാത്മാ ശ്ലോകമേകം ദയാപരഃ
അപ്പോൾ, ദ്വിജൻ മുന്നിൽ നിന്നു വില്ലേന്തിയുള്ള വ്യാധനോട് പറഞ്ഞു. സത്യകാമൻ, ധർമ്മനിഷ്ഠനും കരുണാമൂർത്തിയുമായിരുന്നു; അവൻ ഒരു ശ്ലോകം മാത്രം പറഞ്ഞു.
യാ പശ്യതി ന സാ ബ്രൂതേ യാ ബ്രൂതേ സാ ന പശ്യതി । അഹോ വ്യാധ സ്വകാര്യാര്ഥിന് കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
കാണുന്നവൾ പറയുന്നില്ല, പറയുന്നവൾ കാണുന്നില്ല. അയ്യോ വ്യാധാ, നിന്റെ കാര്യത്തിനായി വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിന് ചോദിക്കുന്നു?
ഇത്യുക്തസ്തു തദാ തേന ഗതോഽസൌ പശുഹാ പുനഃ । നിരാശഃ സൂകരേ തസ്മിന്പരാവൃത്തോ നിജാലയേ
അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, മൃഗഹന്താവ് നിരാശയോടെ ആ കാളയെ വിട്ട് തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ബ്രാഹ്മണസ്തു കവിര്ജാതഃ പ്രാചേതസ ഇവാപരഃ । പ്രസിദ്ധഃ സര്വലോകേഷു നാമ്നാ സത്യവ്രതോ ദ്വിജഃ
ആ ബ്രാഹ്മണൻ മറ്റൊരു പ്രചേതസുപുത്രനെപ്പോലെ കവി ആയി. സത്യവ്രതൻ എന്ന പേരിൽ എല്ലാ ലോകത്തും പ്രശസ്തനായ ദ്വിജൻ.