പ്രാണാഗ്നിഹോത്രം നോ വേദ ബലിദാനം ന ചാതിഥിമ് । ന സന്ധ്യാം സമിധോ ഹോമം വിവേദ ച തഥാ മുനിഃ
ശ്വാസയാഗം എന്താണെന്നും, ബലി അർപ്പിക്കൽ എങ്ങനെയെന്നുമോ, അതിഥികളെ ആദരിക്കേണ്ടതെങ്ങനെ എന്നുമോ അവൻ അറിയില്ല. സന്ധ്യാവന്ദനം, സമിധകൾ അർപ്പിക്കൽ, ഹോമം എന്നിവയും അവൻ അറിയില്ല.
സോഽകരോത്പ്രാതരുത്ഥായ യത്കിഞ്ചിദ്ദന്തധാവനമ് । സ്നാനം ച ശൂദ്രവത്തത്ര ഗംഗായാം മന്ത്രവര്ജിതമ്
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാൽ എങ്കിലും ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ പല്ലുതേക്കും. പിന്നെ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യും, എന്നാൽ ഒരു മന്ത്രവും ഉച്ചരിക്കാതെ ശൂദ്രനെപ്പോലെ.
ഫലാന്യാദായ വന്യാനി മധ്യാന്ഹേഽപി യദൃച്ഛയാ । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യപരിജ്ഞാനം ന ജാനാതി ശഠസ്തഥാ
കാട്ടിൽ നിന്ന് കായ്കറികളും പഴങ്ങളും എടുക്കും. ഉച്ചവേയും ഇഷ്ടം വന്നപ്പോഴൊക്കെ കഴിക്കും. എന്താണ് കഴിക്കാവുന്നത്, എന്താണ് ഒഴിവാക്കേണ്ടത് എന്നറിയില്ലായിരുന്നു.
സത്യം ബ്രൂതേ സ്ഥിതസ്തത്ര നാനൃതം വദതേ പുനഃ । ജനൈഃ സത്യതപാ നാമ കൃതമസ്യ ദ്വിജസ്യ വൈ
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കും, ഒരിക്കലും കള്ളം പറയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ അവനെ 'സത്യനിഷ്ഠനും തപസ്വിയും' എന്ന് വിളിച്ചത്.
നാഹിതം കസ്യചിത്കുര്യാന്ന തഥാഽവിഹിതം ക്വചിത് । സുഖം സ്വപിതി തത്രൈവ നിര്ഭയശ്ചിന്തയന്നിതി
അവൻ ആരെയും ദോഷം ചെയ്യില്ല, എവിടെയും നിരോധിതമായത് ചെയ്യില്ല. അവിടെ ഭയമില്ലാതെ ആശ്വാസത്തോടെ ഉറങ്ങും.
കദാ മേ മരണം ഭാവി ദുഃഖം ജീവാമി കാനനേ । ജീവിതം ധിക്ച മൂര്ഖസ്യ തരസാ മരണം ധ്രുവമ്
'എപ്പോൾ ആണ് എനിക്ക് മരണം വരിക? ഈ കാടിൽ ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. ഒരു മണ്ടന്റെ ജീവൻക്ക് ലജ്ജയാണ്; മരണം അതിനേക്കാൾ നല്ലത്.'
ദൈവേനാഹം കൃതോ മൂര്ഖോ നാന്യോഽത്ര കാരണം മമ । പ്രാപ്യ ചൈവോത്തമം ജന്മ വൃഥാ ജാതം മമാധുനാ
'വിധിയാൽ ഞാൻ മണ്ടനായിരിക്കുന്നു; ഇതിന് മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം ഇല്ല. ഇത്ര ഉത്തമമായ ജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും, ഇപ്പോൾ അതെല്ലാം വെറുതെ പോയി.'
യഥാ വന്ധ്യാ സുരൂപാ ച യഥാ വാ നിഷ്ഫലോ ദ്രുമഃ । അദുഗ്ധദോഹാ ധേനുശ്ച തഥാഽഹം നിഷ്ഫലഃ കൃതഃ
'സുന്ദരിയായിട്ടും സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീയെപ്പോലെയും, ഫലം കായ്ക്കാത്ത വൃക്ഷത്തെപ്പോലെയും, പാൽ കൊടുക്കാത്ത പശുവിനെപ്പോലെയും, ഞാൻ ഉപയോഗശൂന്യനായി പോയി.'
കിം നു നിന്ദാമ്യഹം ദൈവം നൂനം കര്മ മമേദൃശമ് । ന ദത്തം പുസ്തകം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണായ മഹാത്മനേ
'എന്തിനാണ് ഞാൻ വിധിയെ കുറ്റം പറയേണ്ടത്? എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഇങ്ങനെയാണല്ലോ. ഒരു വലിയ ബ്രാഹ്മണന് പുസ്തകം നിർമ്മിച്ച് നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല.'
ന വൈ വിദ്യാ മയാ ദത്താ പൂര്വജന്മനി നിര്മലാ । തേനാഹം കര്മയോഗേന ശഠോഽസ്മി ച ദ്വിജാധമഃ
'മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ശുദ്ധമായ വിദ്യ നൽകാത്തതിനാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ കപടനും താഴ്ന്ന ബ്രാഹ്മണനുമാണ്.'
ന ച തീര്ഥേ തപസ്തപ്തം സേവിതാ ന ച സാധവഃ । ന ദ്വിജാഃ പൂജിതാ ദ്രവ്യൈസ്തേന ജാതോഽസ്മി ദുഷ്ടധീഃ
'ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വച്ച് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ല, നല്ലവരെ സേവിച്ചുമില്ല. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് ആദരിച്ചുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയനായത്.'
വര്തന്തേ മുനിപുത്രാശ്ച വേദശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗാഃ । അഹം സുമൂഢഃ സഞ്ജാതോ ദൈവയോഗേന കേനചിത്
'മുനികളുടെ പുത്രന്മാർ വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായി ഇവിടെ ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഞാൻ ഒരു വിധിയാൽ പൂർണമായും മണ്ടനായിരിക്കുന്നു.'
ന ജാനാമി തപസ്തപ്തും കിം കരോമി സുസാധനമ് । മിഥ്യായം മേഽത്ര സങ്കല്പോ ന മേ ഭാഗ്യം ശുഭം കില
'തപസ്സു എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നറിയില്ല; നല്ലത് എന്താണ് ചെയ്യാൻ കഴിയുക? എന്റെ ആഗ്രഹം എല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്; എനിക്ക് നല്ല ഭാഗ്യം ഇല്ല.'
ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വൃഥാ ശ്രമകൃതം കാര്യം ദൈവാദ്ഭവതി സര്വഥാ
'വിധിയാണ് ഏറ്റവും വലിയത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല, അതിന് ലജ്ജയാണ്. പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ വെറുതെ പോകുന്നു; എല്ലാം വിധിയാൽ മാത്രമേ നടക്കൂ.'
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശക്രാദ്യാഃ കില ദേവതാഃ । കാലസ്യ വശഗാഃ സര്വേ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ
'ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും എല്ലാം കാലത്തിന്റെ അധീനരാണ്; കാരണം കാലത്തെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
ഏവംവിധാന്വിതര്കാംസ്തു കുര്വാണോഽഹര്നിശം ദ്വിജഃ । സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ തീരേ ജാന്ഹവ്യാഃ പാവനേ സ്ഥലേ
ഇങ്ങനെ ദിവസവും രാത്രിയും ഇത്തരത്തിലുള്ള ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, ആ ദ്വിജൻ ജാഹ്നവിയുടെ വിശുദ്ധ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
വിരക്തഃ സ തു സഞ്ജാതഃ സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ ദ്വിജഃ । കാലാതിവാഹനം ശാന്തശ്ചകാര വിജനേ വനേ
അവൻ ലോകസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, ആ അശ്രമത്തിൽ ശാന്തമായി താമസിച്ചു, ആ ഏകാന്തമായ കാടിൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
ഏവം സ്ഥിതസ്യ തു വനേ വിമലോദകേ വൈ വര്ഷാണി തത്ര നവപഞ്ച ഗതാനി കാമമ് । നാരാധനം ന ച ജപം ന വിവേദ മന്ത്രം കാലാതിവാഹനമസൌ കൃതവാന് വനേ വൈ
അങ്ങനെ ശുദ്ധജലമുള്ള കാടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ പതിനഞ്ച് വർഷം ഇഷ്ടപ്രകാരം കടന്നു പോയി; അവൻ പൂജയോ ജപമോ മന്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല—കാടിൽ സമയം മാത്രം ചെലവഴിച്ചു.
ജാനാതി തസ്യ വിതതം വ്രതമേവ ലോകഃ സത്യം വദത്യപി മുനിഃ കില നാമജാതമ് । ജാതം യശശ്ച സകലേഷു ജനേഷു കാമം സത്യവ്രതോഽയമനിശം ന മൃഷാഭിഭാഷീ
അവന്റെ വലിയ വ്രതം മാത്രമേ ലോകം അറിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ; ആ മുനി സത്യമായി തന്റെ പേര്-വംശം മാത്രം പറയുമായിരുന്നു. എല്ലാ ആളുകളിലും അവന്റെ നല്ല പേര് പരന്നിരുന്നു: 'ഈ സത്യവ്രതൻ ഒരിക്കലും കള്ളം പറയുന്നില്ല, രാവിലെയും രാത്രിയിലും.'
തത്രൈകദാ തു മൃഗയാം രമമാണ ഏവ പ്രാപ്തോ നിഷാദനിശഠോ ധൃതചാപബാണഃ । ക്രീഡന് വനേഽതിവിപുലേ യമതുല്യദേഹഃ ക്രൂരാകൃതിര്ഹനനകര്മണി ചാതിദക്ഷഃ
ഒരു ദിവസം അവിടെ വേട്ടയാടുന്നതിൽ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച, യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള, കൊല്ലലിൽ വളരെ നിപുണനായ ഒരു നിഷാദൻ ആ വലിയ കാട്ടിൽ എത്തി.
തേനാതികൃഷ്ടേന ശരേണ വിദ്ധഃ കോലഃ കിരാതേന ധനുര്ധരേണ । പലായമാനോ ഭയവിഹ്വലശ്ച മുനേഃ സമീപം വിദ്രുതോ ജഗാമ
ആ വേട്ടക്കാരൻ അതിവിശേഷമായ അമ്പുകൊണ്ട് ഒരു പന്നിയെ വെട്ടിച്ചു; ഭയത്താൽ വിറയച്ച് ഓടിയ പന്നി മുനിയുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടി വന്നു.
വികംപമാനോ രുധിരാര്ദ്രദേഹോ യദാ ജഗാമാശ്രമമണ്ഡലം വൈ । കാലസ്തദാതീവ ദയാര്ദ്രഭാവം പ്രാപ്തോ മുനിസ്തത്ര സമീക്ഷ്യ ദീനമ്
വിരൽപ്പോടെ, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരത്തോടുകൂടി, പന്നി അശ്രമത്തിന്റെ പരിസരത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, അതിന്റെ ദയനീയമായ അവസ്ഥ കണ്ട മുനിക്ക് ഹൃദയം കരുണയിൽ നിറഞ്ഞു.
അഗ്രേ വ്രജന്തം രുധിരാര്ദ്രദേഹം ദൃഷ്ട്വാ മുനിഃ സൂകരമാശു വിദ്ധമ് । ദയാഭിവേശാദതികമ്പമാനഃ സാരസ്വതം ബീജമഥോച്ചചാര
മുന്നിൽ രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരമുള്ള പന്നിയെ വേഗത്തിൽ വെട്ടിയതായി കണ്ട മുനി, കരുണയാൽ വിറയച്ച്, സ്വാഭാവികമായി സാരസ്വതം ബീജം ഉച്ചരിച്ചു.
അജ്ഞാതപൂര്വം ച തഥാശ്രുതഞ്ച ദൈവാന്മുഖേ വൈ സമുപാഗതഞ്ച । ന ജ്ഞാതവാന്ബീജമസൌ വിമൂഢോ മമജ്ജ ശോകേ സ മുനിര്മഹാത്മാ
അതു് മുമ്പ് ഒരിക്കലും അറിഞ്ഞതോ കേട്ടതോ അല്ലാത്ത ബീജം ദൈവാനുഗ്രഹത്തോടെ അവന്റെ വായിൽ വന്നു; ആ മുനി അതറിയാതെ, വിഷാദത്തിൽ മുങ്ങി ദു:ഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ടു.
കോലഃ പ്രവിശ്യാശ്രമമണ്ഡലം തദ് ഗതോ നികുഞ്ജേ പ്രവിലീയ ഗൂഢമ് । അപ്രാപ്തമാര്ഗോ ദൃഢനിര്വിണ്ണചേതാഃ പ്രവേപമാനഃ ശരപീഡിതത്വാത്
പന്നി അശ്രമത്തിന്റെ പരിസരത്ത് കയറി, ഒരു കാടിനുള്ളിൽ ഒളിച്ചുപോയി; ആരും അതിന്റെ വഴികാണാതെ, മനസ്സിൽ ആഴമായ നിരാശയോടെ, അമ്പിന്റെ വേദനയിൽ വിറയച്ചു.
തതഃ ക്ഷണാദാകരണാന്തകൃഷ്ടം ചാപം ദധാനോഽതികരാലദേഹഃ । പ്രാപ്തസ്തദന്തേ സ ച മൃഗ്യമാണോ നിഷാദരാജഃ കില കാല ഏവ
അപ്പോൾ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട്, അതി ഭയങ്കരമായ ശരീരമുള്ള നിഷാദരാജാവ് വില്ല് വലിച്ചുപിടിച്ച്, വേട്ടയാടിയതിന്റെ അവസാനം അവിടെ എത്തി.
ദൃഷ്ട്വാ മുനിം തത്ര കുശാസനേ സ്ഥിതം നാമ്നാ തു സത്യവ്രതമദ്വിതീയമ് । വ്യാധഃ പ്രണമ്യ പ്രമുഖേ സ്ഥിതോഽസൌ പപ്രച്ഛ കോലഃ ക്വ ഗതോ ദ്വിജേശ
അവിടെ കുശാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന സത്യവ്രതമുനിയെ കണ്ട വേട്ടക്കാരൻ മുന്നിൽ വന്നു, നമസ്കരിച്ചു, 'ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ആ പന്നി എവിടെ പോയി?' എന്ന് ചോദിച്ചു.
ജാനാമി തേഽഹം സുവ്രതം പ്രസിദ്ധം തേനാദ്യ പൃച്ഛേ മമ ബാണവിദ്ധഃ । ക്ഷുധാര്ദിതം മേ സകലം കുടുമ്ബം വിഭര്തുകാമഃ കില ആഗതോഽസ്മി
നിന്റെ പ്രശസ്തമായ വ്രതം എനിക്ക് അറിയാം, അതുകൊണ്ടാണ് ഇന്ന് നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നത്. എന്റെ കുടുംബം വിശപ്പിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നു; അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ വേട്ടയുമായി ഞാൻ ഇവിടെയെത്തിയിരിക്കുന്നു.
വൃത്തിര്മമൈഷാ വിഹിതാ വിധാത്രാ നാന്യാഽസ്തി വിപ്രേന്ദ്ര ഋതം ബ്രവീമി । ഭര്തവ്യമേവേഹ കുടുമ്ബമഞ്ജസാ കേനാപ്യുപായേന ശുഭാശുഭേന
സൃഷ്ടാവൻ എനിക്ക് ഈ ഉപജീവനമാണ് നിർണ്ണയിച്ചത്; മറ്റൊന്നുമില്ല, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു. എന്റെ കുടുംബം എങ്ങനെയെങ്കിലും, നല്ലതോ ചീത്തയോ വഴി പോഷിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.
സത്യം ബ്രവീത്വദ്യ സത്യവ്രതോഽസി ക്ഷുധാതുരോ വര്തതേ പോഷ്യവര്ഗഃ । ക്വാസോ ഗതഃ സൂകരോ ബാണവിദ്ധഃ പൃച്ഛാമ്യഹം വാഡവ ബ്രൂഹി തൂര്ണമ്
ഇന്ന് സത്യം പറയണം, നീ സത്യവ്രതനല്ലേ; എന്റെ കുടുംബം വിശപ്പിൽ വലഞ്ഞു. അമ്പ് കൊണ്ടു വെട്ടിയ ആ പന്നി എവിടെയാണ്? ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, വേഗം പറയൂ.