ഏവം കുര്വന്സദാഽഭ്യാസം ജാതോ ദ്വാദശവാര്ഷികഃ । ന വേദ വിധിവത്കര്തും സന്ധ്യാവന്ദനകം വിധിമ്
ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അഭ്യാസം ചെയ്തിട്ടും, പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ എത്തിയപ്പോൾ, വേദചടങ്ങുകളും സന്ധ്യാവന്ദനവും ശരിയായി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
മൂര്ഖോഽഭൂദിതി ലോകേഷു ഗതാ വാര്താഽതിവിസ്തരാ । ബ്രാഹ്മണേഷു ച സര്വേഷു താപസേഷ്വിതരേഷു ച
അവൻ മണ്ടനായി എന്ന വാർത്ത ജനങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി പരന്നു; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും മറ്റു തപസ്സികളിലും ഈ കാര്യം അറിയപ്പെട്ടു.
ജഹാസ ലോകസ്തം വിപ്രം യത്ര തത്ര ഗതം മുനേ । പിതാ മാതാ നിനിന്ദാഥ മൂര്ഖം തമതിഭര്ത്സയന്
മുനി എവിടെയെത്തിയാലും, ജനങ്ങൾ അവനെ പരിഹസിച്ചു; പിതാവും മാതാവും മകനെ കഠിനമായി ശപിച്ചു, മണ്ടനെന്നു നിന്ദിച്ചു.
നിന്ദിതോഽഥ ജനൈഃ കാമം പിതൃഭ്യാമഥ ബാന്ധവൈഃ । വൈരാഗ്യമഗമദ്വിപ്രോ ജഗാമ വനമപ്യസൌ
ജനങ്ങളും, മാതാപിതാക്കളും, ബന്ധുക്കളും അവനെ നിന്ദിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ വിരക്തനായി, കാടിലേക്ക് പോയി.
അന്ധോ വരസ്തഥാ പങ്ഗുര്ന മൂര്ഖസ്തു വരഃ സുതഃ । ഇത്യുക്തോഽസൌ പിതൃഭ്യാം വൈ വിവേശ കാനനം പ്രതി
'കണ്ണില്ലാത്തവനോ കാൽമോതിയവനോ മക്കളിൽ നല്ലതാണ്, പക്ഷേ മണ്ടൻ മകൻ അനുഗ്രഹമല്ല' എന്ന് മാതാപിതാക്കൾ പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവൻ കാടിലേക്ക് കടന്നു.
ഗംഗാതീരേ ശുഭേ സ്ഥാനേ കൃത്വോടജമനുത്തമമ് । വന്യാം വൃത്തിം ച സങ്കല്പ്യ സ്ഥിതസ്തത്ര സമാഹിതഃ
ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്, ഉത്തമമായ ഒരു കുടിൽ പണിതു; കാട്ടിലെ ഫലഫലങ്ങൾ മാത്രം കഴിക്കാമെന്ന് തീരുമാനിച്ച്, അവിടെ ഏകാഗ്രതയോടെ താമസിച്ചു.
നിയമം ച പരം കൃത്വാ നാസത്യം പ്രബ്രവീമ്യഹമ് । സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ രമ്യേ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതോ ഹി സഃ
കഠിനനിയമം സ്വീകരിച്ച്, 'ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യമൊന്നും പറയില്ല' എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു; ആ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം പാലിച്ച് അവൻ താമസിച്ചു.
സത്യവ്രതാഖ്യാനവര്ണനമ് ലോമശ ഉവാച ന വേദാധ്യയനം കിഞ്ചിജ്ജാനാതി ന ജപം തഥാ । ധ്യാനം ന ദേവതാനാഞ്ച ന ചൈവാരാധനം തഥാ
സത്യവ്രതന്റെ കഥ തുടങ്ങുന്നു. ലോമശൻ പറഞ്ഞു: വേദപാഠം അറിയില്ല, ജപവും അറിയില്ല; ദേവതകളെ ധ്യാനിക്കാനും ആരാധിക്കാനും അറിയില്ല.
നാസനം വേദ വിപ്രോഽസോ പ്രാണായാമം തഥാ പുനഃ । പ്രത്യാഹാരം തു നോ വേദ ഭൂതശുദ്ധിഞ്ച കാരണമ്
അവൻ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ട आसനം അറിയില്ലായിരുന്നു, ശ്വാസനിയന്ത്രണവും അറിയില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിക്കൽ എന്താണെന്നും, ഭൂതശുദ്ധി എന്തിനാണെന്നും അവനറിയില്ല.
ന മന്ത്രകീലകം ജാപ്യം ഗായത്രീഞ്ച ന വേദ സഃ । ശൌചം സ്നാനവിധിഞ്ചൈവ തഥാചമനകം പുനഃ
മന്ത്രത്തിന്റെ രഹസ്യവും ജപവും ഗായത്രീയുമൊന്നും അവൻ അറിയില്ല. ശുദ്ധിയും സ്നാനരീതി എന്താണെന്നും, അചമനം എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നും അറിയില്ല.
പ്രാണാഗ്നിഹോത്രം നോ വേദ ബലിദാനം ന ചാതിഥിമ് । ന സന്ധ്യാം സമിധോ ഹോമം വിവേദ ച തഥാ മുനിഃ
ശ്വാസയാഗം എന്താണെന്നും, ബലി അർപ്പിക്കൽ എങ്ങനെയെന്നുമോ, അതിഥികളെ ആദരിക്കേണ്ടതെങ്ങനെ എന്നുമോ അവൻ അറിയില്ല. സന്ധ്യാവന്ദനം, സമിധകൾ അർപ്പിക്കൽ, ഹോമം എന്നിവയും അവൻ അറിയില്ല.
സോഽകരോത്പ്രാതരുത്ഥായ യത്കിഞ്ചിദ്ദന്തധാവനമ് । സ്നാനം ച ശൂദ്രവത്തത്ര ഗംഗായാം മന്ത്രവര്ജിതമ്
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാൽ എങ്കിലും ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ പല്ലുതേക്കും. പിന്നെ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യും, എന്നാൽ ഒരു മന്ത്രവും ഉച്ചരിക്കാതെ ശൂദ്രനെപ്പോലെ.
ഫലാന്യാദായ വന്യാനി മധ്യാന്ഹേഽപി യദൃച്ഛയാ । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യപരിജ്ഞാനം ന ജാനാതി ശഠസ്തഥാ
കാട്ടിൽ നിന്ന് കായ്കറികളും പഴങ്ങളും എടുക്കും. ഉച്ചവേയും ഇഷ്ടം വന്നപ്പോഴൊക്കെ കഴിക്കും. എന്താണ് കഴിക്കാവുന്നത്, എന്താണ് ഒഴിവാക്കേണ്ടത് എന്നറിയില്ലായിരുന്നു.
സത്യം ബ്രൂതേ സ്ഥിതസ്തത്ര നാനൃതം വദതേ പുനഃ । ജനൈഃ സത്യതപാ നാമ കൃതമസ്യ ദ്വിജസ്യ വൈ
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കും, ഒരിക്കലും കള്ളം പറയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ അവനെ 'സത്യനിഷ്ഠനും തപസ്വിയും' എന്ന് വിളിച്ചത്.
നാഹിതം കസ്യചിത്കുര്യാന്ന തഥാഽവിഹിതം ക്വചിത് । സുഖം സ്വപിതി തത്രൈവ നിര്ഭയശ്ചിന്തയന്നിതി
അവൻ ആരെയും ദോഷം ചെയ്യില്ല, എവിടെയും നിരോധിതമായത് ചെയ്യില്ല. അവിടെ ഭയമില്ലാതെ ആശ്വാസത്തോടെ ഉറങ്ങും.
കദാ മേ മരണം ഭാവി ദുഃഖം ജീവാമി കാനനേ । ജീവിതം ധിക്ച മൂര്ഖസ്യ തരസാ മരണം ധ്രുവമ്
'എപ്പോൾ ആണ് എനിക്ക് മരണം വരിക? ഈ കാടിൽ ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. ഒരു മണ്ടന്റെ ജീവൻക്ക് ലജ്ജയാണ്; മരണം അതിനേക്കാൾ നല്ലത്.'
ദൈവേനാഹം കൃതോ മൂര്ഖോ നാന്യോഽത്ര കാരണം മമ । പ്രാപ്യ ചൈവോത്തമം ജന്മ വൃഥാ ജാതം മമാധുനാ
'വിധിയാൽ ഞാൻ മണ്ടനായിരിക്കുന്നു; ഇതിന് മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം ഇല്ല. ഇത്ര ഉത്തമമായ ജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും, ഇപ്പോൾ അതെല്ലാം വെറുതെ പോയി.'
യഥാ വന്ധ്യാ സുരൂപാ ച യഥാ വാ നിഷ്ഫലോ ദ്രുമഃ । അദുഗ്ധദോഹാ ധേനുശ്ച തഥാഽഹം നിഷ്ഫലഃ കൃതഃ
'സുന്ദരിയായിട്ടും സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീയെപ്പോലെയും, ഫലം കായ്ക്കാത്ത വൃക്ഷത്തെപ്പോലെയും, പാൽ കൊടുക്കാത്ത പശുവിനെപ്പോലെയും, ഞാൻ ഉപയോഗശൂന്യനായി പോയി.'
കിം നു നിന്ദാമ്യഹം ദൈവം നൂനം കര്മ മമേദൃശമ് । ന ദത്തം പുസ്തകം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണായ മഹാത്മനേ
'എന്തിനാണ് ഞാൻ വിധിയെ കുറ്റം പറയേണ്ടത്? എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഇങ്ങനെയാണല്ലോ. ഒരു വലിയ ബ്രാഹ്മണന് പുസ്തകം നിർമ്മിച്ച് നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല.'
ന വൈ വിദ്യാ മയാ ദത്താ പൂര്വജന്മനി നിര്മലാ । തേനാഹം കര്മയോഗേന ശഠോഽസ്മി ച ദ്വിജാധമഃ
'മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ശുദ്ധമായ വിദ്യ നൽകാത്തതിനാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ കപടനും താഴ്ന്ന ബ്രാഹ്മണനുമാണ്.'
ന ച തീര്ഥേ തപസ്തപ്തം സേവിതാ ന ച സാധവഃ । ന ദ്വിജാഃ പൂജിതാ ദ്രവ്യൈസ്തേന ജാതോഽസ്മി ദുഷ്ടധീഃ
'ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ വച്ച് ഞാൻ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടില്ല, നല്ലവരെ സേവിച്ചുമില്ല. ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സമ്പത്തുകൊണ്ട് ആദരിച്ചുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഷ്ടബുദ്ധിയനായത്.'
വര്തന്തേ മുനിപുത്രാശ്ച വേദശാസ്ത്രാര്ഥപാരഗാഃ । അഹം സുമൂഢഃ സഞ്ജാതോ ദൈവയോഗേന കേനചിത്
'മുനികളുടെ പുത്രന്മാർ വേദശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവരായി ഇവിടെ ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഞാൻ ഒരു വിധിയാൽ പൂർണമായും മണ്ടനായിരിക്കുന്നു.'
ന ജാനാമി തപസ്തപ്തും കിം കരോമി സുസാധനമ് । മിഥ്യായം മേഽത്ര സങ്കല്പോ ന മേ ഭാഗ്യം ശുഭം കില
'തപസ്സു എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നറിയില്ല; നല്ലത് എന്താണ് ചെയ്യാൻ കഴിയുക? എന്റെ ആഗ്രഹം എല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്; എനിക്ക് നല്ല ഭാഗ്യം ഇല്ല.'
ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വൃഥാ ശ്രമകൃതം കാര്യം ദൈവാദ്ഭവതി സര്വഥാ
'വിധിയാണ് ഏറ്റവും വലിയത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല, അതിന് ലജ്ജയാണ്. പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ വെറുതെ പോകുന്നു; എല്ലാം വിധിയാൽ മാത്രമേ നടക്കൂ.'
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ശക്രാദ്യാഃ കില ദേവതാഃ । കാലസ്യ വശഗാഃ സര്വേ കാലോ ഹി ദുരതിക്രമഃ
'ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും ഇന്ദ്രനും തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും എല്ലാം കാലത്തിന്റെ അധീനരാണ്; കാരണം കാലത്തെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
ഏവംവിധാന്വിതര്കാംസ്തു കുര്വാണോഽഹര്നിശം ദ്വിജഃ । സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ തീരേ ജാന്ഹവ്യാഃ പാവനേ സ്ഥലേ
ഇങ്ങനെ ദിവസവും രാത്രിയും ഇത്തരത്തിലുള്ള ചിന്തകളിൽ മുഴുകി, ആ ദ്വിജൻ ജാഹ്നവിയുടെ വിശുദ്ധ തീരത്തുള്ള ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
വിരക്തഃ സ തു സഞ്ജാതഃ സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ ദ്വിജഃ । കാലാതിവാഹനം ശാന്തശ്ചകാര വിജനേ വനേ
അവൻ ലോകസുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, ആ അശ്രമത്തിൽ ശാന്തമായി താമസിച്ചു, ആ ഏകാന്തമായ കാടിൽ സമയം ചെലവഴിച്ചു.
ഏവം സ്ഥിതസ്യ തു വനേ വിമലോദകേ വൈ വര്ഷാണി തത്ര നവപഞ്ച ഗതാനി കാമമ് । നാരാധനം ന ച ജപം ന വിവേദ മന്ത്രം കാലാതിവാഹനമസൌ കൃതവാന് വനേ വൈ
അങ്ങനെ ശുദ്ധജലമുള്ള കാടിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ പതിനഞ്ച് വർഷം ഇഷ്ടപ്രകാരം കടന്നു പോയി; അവൻ പൂജയോ ജപമോ മന്ത്രങ്ങളോ ഒന്നും അറിഞ്ഞില്ല—കാടിൽ സമയം മാത്രം ചെലവഴിച്ചു.
ജാനാതി തസ്യ വിതതം വ്രതമേവ ലോകഃ സത്യം വദത്യപി മുനിഃ കില നാമജാതമ് । ജാതം യശശ്ച സകലേഷു ജനേഷു കാമം സത്യവ്രതോഽയമനിശം ന മൃഷാഭിഭാഷീ
അവന്റെ വലിയ വ്രതം മാത്രമേ ലോകം അറിഞ്ഞിരുന്നുള്ളൂ; ആ മുനി സത്യമായി തന്റെ പേര്-വംശം മാത്രം പറയുമായിരുന്നു. എല്ലാ ആളുകളിലും അവന്റെ നല്ല പേര് പരന്നിരുന്നു: 'ഈ സത്യവ്രതൻ ഒരിക്കലും കള്ളം പറയുന്നില്ല, രാവിലെയും രാത്രിയിലും.'
തത്രൈകദാ തു മൃഗയാം രമമാണ ഏവ പ്രാപ്തോ നിഷാദനിശഠോ ധൃതചാപബാണഃ । ക്രീഡന് വനേഽതിവിപുലേ യമതുല്യദേഹഃ ക്രൂരാകൃതിര്ഹനനകര്മണി ചാതിദക്ഷഃ
ഒരു ദിവസം അവിടെ വേട്ടയാടുന്നതിൽ ആസ്വദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച, യമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള, കൊല്ലലിൽ വളരെ നിപുണനായ ഒരു നിഷാദൻ ആ വലിയ കാട്ടിൽ എത്തി.