ദയാവാന്ഗോഭിലസ്ത്വാഹ ദേവദത്തം സുദുഃഖിതമ് । മൂര്ഖോ ഭൂത്വാ സുതസ്തേ വൈ വിദ്വാനപി ഭവിഷ്യതി
ദയയാൽ ഉണർന്ന ഗോഭിലൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ ദേവദത്തനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകൻ ഒരിക്കൽ മണ്ടനാകുമെങ്കിലും, പിന്നീട് ജ്ഞാനിയുമാകും.'
ഇതി ദത്തവരഃ സോഽഥ മുദിതോഽഭൂദ്ദ്വിജര്ഷഭഃ । ഇഷ്ടിം സമാപ്യ വിപ്രാന്വൈ വിസസര്ജ യഥാവിധി
ഈ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ സന്തോഷത്തോടെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആചാരപ്രകാരം വിടവാങ്ങിച്ചു.
കാലേന കിയതാ തസ്യ ഭാര്യാ രൂപമതീ സതീ । ഗര്ഭം ദധാര കാലേ സാ രോഹിണീ രോഹിണീസമാ
അൽപസമയത്തിനുശേഷം, സുന്ദരിയും സദാചാരവതിയുമായ അവന്റെ ഭാര്യ ഗർഭം ധരിച്ചു; സമയമെത്തുമ്പോൾ, രോഹിണിയെപ്പോലെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
ഗര്ഭാധാനാദികം കര്മ ചകാര വിധിവദ്ദ്വിജഃ । പുംസവനവിധാനഞ്ച ശൃങ്ഗാരകരണം തഥാ
അവൻ ഗർഭധാരണാദി കർമങ്ങൾ ആചാരപ്രകാരം ചെയ്തു; പുത്രലാഭത്തിനുള്ള ചടങ്ങുകളും അലങ്കാരങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ക്രിയകളും നടത്തി.
സീമന്തോന്നയനഞ്ചൈവ കൃതം വേദവിധാനതഃ । ദദൌ ദാനാനി മുദിതോ മത്വേഷ്ടിം സഫലാം തഥാ
വേദപ്രകാരമുള്ള സീമന്തോന്നയനം ചെയ്തു; സന്തോഷത്തോടെ ധാന്യങ്ങൾ നൽകി, യാഗം ഫലപ്രദമായി തീർന്നുവെന്ന് മനസ്സിൽ കരുതി.
ശുഭേഽഹ്നി സുഷുവേ പുത്രം രോഹിണീ രോഹിണീയുതേ । ദിനേ ലഗ്നേ ശുഭേഽത്യര്ഥം ജാതകര്മ ചകാര സഃ
ശുഭദിനത്തിൽ രോഹിണി, രോഹിണിയുടെ ഗുണങ്ങളോടെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു; അത്യന്തം ഉത്തമമായ സമയത്തും ലഗ്നത്തും, ജനനകർമ്മം നടത്തി.
പുത്രദര്ശനകം കൃത്വാ നാമകര്മ ചകാര ച । ഉതഥ്യ ഇതി പുത്രസ്യ കൃതം നാമ പുരാവിദാ
മകനെ കണ്ടശേഷം, നാമകരണം നടത്തി; പുരാതനരീതിയിൽ മകനിന് 'ഉതത്യ' എന്ന പേര് നൽകി.
സ ചാഷ്ടമേ തഥാ വര്ഷേ ശുഭേ വൈ ശുഭവാസരേ । തസ്യോപനയനം കര്മ ചകാര വിധിവത്പിതാ
എട്ടാം വയസ്സിൽ, ശുഭദിനത്തിലും ശുഭസമയത്തിലും, പിതാവ് ആചാരപ്രകാരം ഉപനയനം നടത്തി.
വേദമധ്യാപയാമാസ ഗുരുസ്തം വൈ വ്രതേ സ്ഥിതമ് । നോച്ചചാര തഥോതഥ്യഃ സംസ്ഥിതോ മുഗ്ധവത്തദാ
ഗുരു വ്രതത്തിൽ നിലകൊണ്ട അവനെ വേദപാഠം പഠിപ്പിച്ചു; പക്ഷേ ഉതത്യ പാഠം ഉച്ചരിച്ചില്ല, അപ്പോൾ അവൻ മണ്ടനായി മൗനത്തിൽ നിന്നു.
ബഹുധാ പാഠിതഃ പിത്രാ ന ദധാര മതിം ശഠഃ । മൂഢവത്തിഷ്ഠതേഽത്യര്ഥം തം ശുശോച പിതാ തദാ
പിതാവ് പലതവണ പാഠം പഠിപ്പിച്ചിട്ടും, അവൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല; മണ്ടനായി നിന്നു, അപ്പോൾ പിതാവിന് അത്യന്തം ദുഃഖം തോന്നി.
ഏവം കുര്വന്സദാഽഭ്യാസം ജാതോ ദ്വാദശവാര്ഷികഃ । ന വേദ വിധിവത്കര്തും സന്ധ്യാവന്ദനകം വിധിമ്
ഇങ്ങനെ എപ്പോഴും അഭ്യാസം ചെയ്തിട്ടും, പന്ത്രണ്ടാം വയസ്സിൽ എത്തിയപ്പോൾ, വേദചടങ്ങുകളും സന്ധ്യാവന്ദനവും ശരിയായി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
മൂര്ഖോഽഭൂദിതി ലോകേഷു ഗതാ വാര്താഽതിവിസ്തരാ । ബ്രാഹ്മണേഷു ച സര്വേഷു താപസേഷ്വിതരേഷു ച
അവൻ മണ്ടനായി എന്ന വാർത്ത ജനങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി പരന്നു; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും മറ്റു തപസ്സികളിലും ഈ കാര്യം അറിയപ്പെട്ടു.
ജഹാസ ലോകസ്തം വിപ്രം യത്ര തത്ര ഗതം മുനേ । പിതാ മാതാ നിനിന്ദാഥ മൂര്ഖം തമതിഭര്ത്സയന്
മുനി എവിടെയെത്തിയാലും, ജനങ്ങൾ അവനെ പരിഹസിച്ചു; പിതാവും മാതാവും മകനെ കഠിനമായി ശപിച്ചു, മണ്ടനെന്നു നിന്ദിച്ചു.
നിന്ദിതോഽഥ ജനൈഃ കാമം പിതൃഭ്യാമഥ ബാന്ധവൈഃ । വൈരാഗ്യമഗമദ്വിപ്രോ ജഗാമ വനമപ്യസൌ
ജനങ്ങളും, മാതാപിതാക്കളും, ബന്ധുക്കളും അവനെ നിന്ദിച്ചപ്പോൾ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ വിരക്തനായി, കാടിലേക്ക് പോയി.
അന്ധോ വരസ്തഥാ പങ്ഗുര്ന മൂര്ഖസ്തു വരഃ സുതഃ । ഇത്യുക്തോഽസൌ പിതൃഭ്യാം വൈ വിവേശ കാനനം പ്രതി
'കണ്ണില്ലാത്തവനോ കാൽമോതിയവനോ മക്കളിൽ നല്ലതാണ്, പക്ഷേ മണ്ടൻ മകൻ അനുഗ്രഹമല്ല' എന്ന് മാതാപിതാക്കൾ പറഞ്ഞു; അങ്ങനെ അവൻ കാടിലേക്ക് കടന്നു.
ഗംഗാതീരേ ശുഭേ സ്ഥാനേ കൃത്വോടജമനുത്തമമ് । വന്യാം വൃത്തിം ച സങ്കല്പ്യ സ്ഥിതസ്തത്ര സമാഹിതഃ
ഗംഗയുടെ തീരത്തുള്ള മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത്, ഉത്തമമായ ഒരു കുടിൽ പണിതു; കാട്ടിലെ ഫലഫലങ്ങൾ മാത്രം കഴിക്കാമെന്ന് തീരുമാനിച്ച്, അവിടെ ഏകാഗ്രതയോടെ താമസിച്ചു.
നിയമം ച പരം കൃത്വാ നാസത്യം പ്രബ്രവീമ്യഹമ് । സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ രമ്യേ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതോ ഹി സഃ
കഠിനനിയമം സ്വീകരിച്ച്, 'ഞാൻ ഒരിക്കലും അസത്യമൊന്നും പറയില്ല' എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചു; ആ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം പാലിച്ച് അവൻ താമസിച്ചു.
സത്യവ്രതാഖ്യാനവര്ണനമ് ലോമശ ഉവാച ന വേദാധ്യയനം കിഞ്ചിജ്ജാനാതി ന ജപം തഥാ । ധ്യാനം ന ദേവതാനാഞ്ച ന ചൈവാരാധനം തഥാ
സത്യവ്രതന്റെ കഥ തുടങ്ങുന്നു. ലോമശൻ പറഞ്ഞു: വേദപാഠം അറിയില്ല, ജപവും അറിയില്ല; ദേവതകളെ ധ്യാനിക്കാനും ആരാധിക്കാനും അറിയില്ല.
നാസനം വേദ വിപ്രോഽസോ പ്രാണായാമം തഥാ പുനഃ । പ്രത്യാഹാരം തു നോ വേദ ഭൂതശുദ്ധിഞ്ച കാരണമ്
അവൻ പൂജയ്ക്ക് വേണ്ട आसനം അറിയില്ലായിരുന്നു, ശ്വാസനിയന്ത്രണവും അറിയില്ല. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിക്കൽ എന്താണെന്നും, ഭൂതശുദ്ധി എന്തിനാണെന്നും അവനറിയില്ല.
ന മന്ത്രകീലകം ജാപ്യം ഗായത്രീഞ്ച ന വേദ സഃ । ശൌചം സ്നാനവിധിഞ്ചൈവ തഥാചമനകം പുനഃ
മന്ത്രത്തിന്റെ രഹസ്യവും ജപവും ഗായത്രീയുമൊന്നും അവൻ അറിയില്ല. ശുദ്ധിയും സ്നാനരീതി എന്താണെന്നും, അചമനം എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നും അറിയില്ല.
പ്രാണാഗ്നിഹോത്രം നോ വേദ ബലിദാനം ന ചാതിഥിമ് । ന സന്ധ്യാം സമിധോ ഹോമം വിവേദ ച തഥാ മുനിഃ
ശ്വാസയാഗം എന്താണെന്നും, ബലി അർപ്പിക്കൽ എങ്ങനെയെന്നുമോ, അതിഥികളെ ആദരിക്കേണ്ടതെങ്ങനെ എന്നുമോ അവൻ അറിയില്ല. സന്ധ്യാവന്ദനം, സമിധകൾ അർപ്പിക്കൽ, ഹോമം എന്നിവയും അവൻ അറിയില്ല.
സോഽകരോത്പ്രാതരുത്ഥായ യത്കിഞ്ചിദ്ദന്തധാവനമ് । സ്നാനം ച ശൂദ്രവത്തത്ര ഗംഗായാം മന്ത്രവര്ജിതമ്
രാവിലെ എഴുന്നേറ്റാൽ എങ്കിലും ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ പല്ലുതേക്കും. പിന്നെ ഗംഗയിൽ സ്നാനം ചെയ്യും, എന്നാൽ ഒരു മന്ത്രവും ഉച്ചരിക്കാതെ ശൂദ്രനെപ്പോലെ.
ഫലാന്യാദായ വന്യാനി മധ്യാന്ഹേഽപി യദൃച്ഛയാ । ഭക്ഷ്യാഭക്ഷ്യപരിജ്ഞാനം ന ജാനാതി ശഠസ്തഥാ
കാട്ടിൽ നിന്ന് കായ്കറികളും പഴങ്ങളും എടുക്കും. ഉച്ചവേയും ഇഷ്ടം വന്നപ്പോഴൊക്കെ കഴിക്കും. എന്താണ് കഴിക്കാവുന്നത്, എന്താണ് ഒഴിവാക്കേണ്ടത് എന്നറിയില്ലായിരുന്നു.
സത്യം ബ്രൂതേ സ്ഥിതസ്തത്ര നാനൃതം വദതേ പുനഃ । ജനൈഃ സത്യതപാ നാമ കൃതമസ്യ ദ്വിജസ്യ വൈ
അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കും, ഒരിക്കലും കള്ളം പറയില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ജനങ്ങൾ അവനെ 'സത്യനിഷ്ഠനും തപസ്വിയും' എന്ന് വിളിച്ചത്.
നാഹിതം കസ്യചിത്കുര്യാന്ന തഥാഽവിഹിതം ക്വചിത് । സുഖം സ്വപിതി തത്രൈവ നിര്ഭയശ്ചിന്തയന്നിതി
അവൻ ആരെയും ദോഷം ചെയ്യില്ല, എവിടെയും നിരോധിതമായത് ചെയ്യില്ല. അവിടെ ഭയമില്ലാതെ ആശ്വാസത്തോടെ ഉറങ്ങും.
കദാ മേ മരണം ഭാവി ദുഃഖം ജീവാമി കാനനേ । ജീവിതം ധിക്ച മൂര്ഖസ്യ തരസാ മരണം ധ്രുവമ്
'എപ്പോൾ ആണ് എനിക്ക് മരണം വരിക? ഈ കാടിൽ ഞാൻ ദുഃഖത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു. ഒരു മണ്ടന്റെ ജീവൻക്ക് ലജ്ജയാണ്; മരണം അതിനേക്കാൾ നല്ലത്.'
ദൈവേനാഹം കൃതോ മൂര്ഖോ നാന്യോഽത്ര കാരണം മമ । പ്രാപ്യ ചൈവോത്തമം ജന്മ വൃഥാ ജാതം മമാധുനാ
'വിധിയാൽ ഞാൻ മണ്ടനായിരിക്കുന്നു; ഇതിന് മറ്റേതെങ്കിലും കാരണം ഇല്ല. ഇത്ര ഉത്തമമായ ജന്മം ലഭിച്ചിട്ടും, ഇപ്പോൾ അതെല്ലാം വെറുതെ പോയി.'
യഥാ വന്ധ്യാ സുരൂപാ ച യഥാ വാ നിഷ്ഫലോ ദ്രുമഃ । അദുഗ്ധദോഹാ ധേനുശ്ച തഥാഽഹം നിഷ്ഫലഃ കൃതഃ
'സുന്ദരിയായിട്ടും സന്താനമില്ലാത്ത സ്ത്രീയെപ്പോലെയും, ഫലം കായ്ക്കാത്ത വൃക്ഷത്തെപ്പോലെയും, പാൽ കൊടുക്കാത്ത പശുവിനെപ്പോലെയും, ഞാൻ ഉപയോഗശൂന്യനായി പോയി.'
കിം നു നിന്ദാമ്യഹം ദൈവം നൂനം കര്മ മമേദൃശമ് । ന ദത്തം പുസ്തകം കൃത്വാ ബ്രാഹ്മണായ മഹാത്മനേ
'എന്തിനാണ് ഞാൻ വിധിയെ കുറ്റം പറയേണ്ടത്? എന്റെ പ്രവൃത്തികൾ ഇങ്ങനെയാണല്ലോ. ഒരു വലിയ ബ്രാഹ്മണന് പുസ്തകം നിർമ്മിച്ച് നൽകുകയും ചെയ്തിട്ടില്ല.'
ന വൈ വിദ്യാ മയാ ദത്താ പൂര്വജന്മനി നിര്മലാ । തേനാഹം കര്മയോഗേന ശഠോഽസ്മി ച ദ്വിജാധമഃ
'മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ശുദ്ധമായ വിദ്യ നൽകാത്തതിനാൽ, അതിന്റെ ഫലമായി ഞാൻ ഇപ്പോൾ കപടനും താഴ്ന്ന ബ്രാഹ്മണനുമാണ്.'