കഥം ക്രുദ്ധോഽസി വിപ്രേന്ദ്ര വൃഥാ മയി നിരാഗസി । അക്രോധനാ ഹി മുനയോ ഭവന്തി സുഖദാഃ സദാ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് പാപമില്ലാതെ നീ എങ്ങനെ അനാവശ്യമായി കോപിക്കുന്നു? ക്രോധമില്ലാത്ത മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും സന്തോഷം നൽകുന്നവരാണ്.'
സ്വല്പേഽപരാധേ വിപ്രേന്ദ്ര കഥം ശപ്തസ്ത്വയാ ഹ്യഹമ് । അപുത്രോഽഹം സുതപ്തഃ പ്രാക് താപയുക്തഃ പുനഃ കൃതഃ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ ചെറിയ ഒരു തെറ്റിനായി നീ എന്നെ എങ്ങനെ ശപിച്ചു? ഞാൻ അപ്പുത്രനും നേരത്തെ തന്നെ ദുഃഖിതനുമാണ്, ഇപ്പോൾ നീ വീണ്ടും എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു.'
മൂര്ഖപുത്രാദപുത്രത്വം വരം വേദവിദോ വിദുഃ । തഥാപി ബ്രാഹ്മണോ മൂര്ഖഃ സര്വേഷാം നിന്ദ്യ ഏവ ഹി
വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, മണ്ടൻമകൻ ഉണ്ടാകുന്നതിനെക്കാൾ മകൻ ഇല്ലാത്തതാണു നല്ലത്. എന്നിരുന്നാലും, മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാവർക്കും നിന്ദ്യനാണ്.
പശുവച്ഛൂദ്രവച്ചൈവ ന യോഗ്യഃ സര്വകര്മസു । കിം കരോമീഹ മൂര്ഖേണ പുത്രേണ ദ്വിജസത്തമ
മണ്ടൻമകൻ ഒരു മൃഗം പോലെയും ശൂദ്രൻ പോലെയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും അയോഗ്യനാണ്. മഹാനായ ദ്വിജനേ, ഈ മണ്ടൻമകനോട് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
യഥാ ശൂദ്രസ്തഥാ മൂര്ഖോ ബ്രാഹ്മണോ നാത്ര സംശയഃ । ന പൂജാര്ഹോ ന ദാനാര്ഹോ നിന്ദ്യശ്ച സര്വകര്മസു
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു ശൂദ്രനെപ്പോലെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവൻ പൂജയ്ക്കോ ദാനത്തിനോ യോഗ്യനല്ല, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും അവനെ നിന്ദിക്കേണ്ടതാണ്.
ദേശേ വൈ വസമാനശ്ച ബ്രാഹ്മണോ വേദവര്ജിതഃ । കരദഃ ശൂദ്രവച്ചൈവ മന്തവ്യഃ സ ച ഭൂഭുജാ
വേദം അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു ദേശത്ത് താമസിച്ചാൽ, രാജാവിന് അവനെ ശൂദ്രനെപ്പോലെ നികുതി അടയ്ക്കേണ്ടവനായി കണക്കാക്കണം.
നാസനേ പിതൃകാര്യേഷു ദേവകാര്യേഷു സ ദ്വിജഃ । മൂര്ഖഃ സമുപവേശ്യശ്ച കാര്യശ്ച ഫലമിച്ഛതാ
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനെ പിതൃകര്മ്മങ്ങളിലും ദേവകര്മ്മങ്ങളിലും, ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇരുത്തരുത്.
രാജ്ഞാ ശൂദ്രസമോ ജ്ഞേയോ ന യോജ്യഃ സര്വകര്മസു । കര്ഷകസ്തു ദ്വിജഃ കാര്യോ ബ്രാഹ്മണോ വേദവര്ജിതഃ
രാജാവിന് അവനെ ശൂദ്രനോടു തുല്യനായി കണക്കാക്കണം, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും ചേർക്കരുത്. വേദം അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണനെ കർഷകനാക്കണം.
വിനാ വിപ്രേണ കര്തവ്യം ശ്രാദ്ധം കുശചടേന വൈ । ന തു വിപ്രേണ മൂര്ഖേണ ശ്രാദ്ധം കാര്യം കദാചന
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനില്ലാതെ, കുശത്തണ്ട് മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്താം; പക്ഷേ, മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനുമായി ശ്രാദ്ധം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.
ആഹാരാദധികം ചാന്നം ന ദാതവ്യമപണ്ഡിതേ । ദാതാ നരകമാപ്നോതി ഗ്രഹീതാ തു വിശേഷതഃ
അവശ്യത്തിന് അധികം അന്നം അജ്ഞാനിക്ക് കൊടുക്കരുത്; അതു കൊടുക്കുന്നവനും, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നവനും നരകത്തിലാകും.
ധിഗ്രാജ്യം തസ്യ രാജ്ഞോ വൈ യസ്യ ദേശേഽബുധാ ജനാഃ । പൂജ്യന്തേ ബ്രാഹ്മണാ മൂര്ഖാ ദാനമാനാദികൈരപി
ഏതൊരു രാജാവിന്റെ ദേശത്താണ് അജ്ഞാനി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം, ആദരം എന്നിവയിലൂടെ ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നത്, ആ രാജ്യത്തിന് ശാപം.
ആസനേ പൂജനേ ദാനേ യത്ര ഭേദോ ന ചാണ്വപി । മൂര്ഖപണ്ഡിതയോര്ഭേദോ ജ്ഞാതവ്യോ വിബുധേന വൈ
ഇരിപ്പിടി, പൂജ, ദാനം എന്നിവയിൽ മണ്ടനും പണ്ഡിതനും തമ്മിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസം പോലും ഇല്ലാത്തിടത്ത്, ബുദ്ധിമാന്മാർ അവരിലേതാണ് യുക്തനെന്നു തിരിച്ചറിയണം.
മൂര്ഖാ യത്ര സുഗര്വിഷ്ഠാ ദാനമാനപരിഗ്രഹൈഃ । തസ്മിന്ദേശേ ന വസ്തവ്യം പണ്ഡിതേന കഥഞ്ചന
മണ്ടന്മാർക്ക് ദാനവും മാനവും കൊണ്ടു അതിയായ അഭിമാനം ഉണ്ടാകുന്ന ദേശത്ത്, പണ്ഡിതൻ ഒരിക്കലും താമസിക്കരുത്.
അസതാമുപകാരായ ദുര്ജനാനാം വിഭൂതയഃ । പിചുമന്ദഃ ഫലാഢ്യോഽപി കാകൈരേവോപഭുജ്യതേ
ദുഷ്ടന്മാരുടെ സമ്പത്ത് അയോഗ്യർക്കു മാത്രമേ ഉപകാരപ്പെടൂ; ഫലമടങ്ങിയ പിച്ചുമണ്ട മരമെന്നപോലെ, അതിന്റെ ഫലം കാക്കകൾക്കു മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഭുക്ത്വാന്നം വേദവിദ്വിപ്രോ വേദാഭ്യാസം കരോതി വൈ । ക്രീഡന്തി പൂര്വജാസ്തസ്യ സ്വര്ഗേ പ്രമുദിതാഃ കില
വേദം അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അന്നം കഴിച്ചശേഷം വേദപഠനം നടത്തുമ്പോൾ, അവന്റെ പൂർവ്വികർ സ്വർഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
ഗോഭിലാതഃ വിമുക്തം വൈ ത്വയാ വേദവിദുത്തമ । സംസാരേ മൂര്ഖപുത്രത്വം മരണാദതിഗര്ഹിതമ്
വേദം ഏറ്റവും നല്ലതായി അറിയുന്നവനേ, നീ എന്നെ ഗോഭിലന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; ഈ ലോകത്ത് മണ്ടൻമകൻ ഉണ്ടാകുന്നത് മരണത്തേക്കാൾ അധികം നിന്ദ്യമാണ്.
കൃപാം കുരു മഹാഭാഗ ശാപസ്യാനുഗ്രഹം പ്രതി । ദീനോദ്ധാരണശക്തോഽസി പതാമി തവ പാദയോഃ
മഹാഭാഗവതേ, ശാപത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം സംബന്ധിച്ച് ദയ കാണിക്കണമേ; നീ ദീനരെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്, ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു.
ലോമശ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ ദേവദത്തസ്തു പതിതസ്തസ്യ പാദയോഃ । സ്തുവന്ദീനഹൃദത്യര്ഥം കൃപണഃ സാശ്രുലോചനഃ
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദത്തൻ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, ദു:ഖഭാരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ, കണ്ണീരോടെ, ദയനീയനായി അവനെ സ്തുതിച്ചു.
ഗോഭിലസ്തു തദാ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ തം ദീനചേതസമ് । ക്ഷണകോപാ മഹാന്തോ വൈ പാപിഷ്ഠാഃ കല്പകോപനാഃ
അവിടെ ദു:ഖിതനായി കിടക്കുന്ന ദേവദത്തനെ കണ്ടപ്പോൾ ഗോഭിലൻ മനസ്സിൽ ദയ തോന്നി; വലിയ കോപങ്ങൾ എത്ര ശക്തമായാലും ക്ഷണികമാണ്, പാപകരമായ കോപം മാത്രം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും.
ജലം സ്വഭാവതഃ ശീതം പാവകാതപയോഗതഃ । ഉഷ്ണം ഭവതി തച്ഛീഘ്രം തദ്വിനാ ശിശിരം ഭവേത്
ജലം സ്വഭാവത്തിൽ തണുത്തതാണു, എന്നാൽ അഗ്നിയുമായി സ്പർശിച്ചാൽ ചൂടാകും; ആ ചൂട് മാറിയാൽ അതിവേഗം വീണ്ടും തണുക്കും.
ദയാവാന്ഗോഭിലസ്ത്വാഹ ദേവദത്തം സുദുഃഖിതമ് । മൂര്ഖോ ഭൂത്വാ സുതസ്തേ വൈ വിദ്വാനപി ഭവിഷ്യതി
ദയയാൽ ഉണർന്ന ഗോഭിലൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ ദേവദത്തനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകൻ ഒരിക്കൽ മണ്ടനാകുമെങ്കിലും, പിന്നീട് ജ്ഞാനിയുമാകും.'
ഇതി ദത്തവരഃ സോഽഥ മുദിതോഽഭൂദ്ദ്വിജര്ഷഭഃ । ഇഷ്ടിം സമാപ്യ വിപ്രാന്വൈ വിസസര്ജ യഥാവിധി
ഈ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ സന്തോഷത്തോടെ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി, ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആചാരപ്രകാരം വിടവാങ്ങിച്ചു.
കാലേന കിയതാ തസ്യ ഭാര്യാ രൂപമതീ സതീ । ഗര്ഭം ദധാര കാലേ സാ രോഹിണീ രോഹിണീസമാ
അൽപസമയത്തിനുശേഷം, സുന്ദരിയും സദാചാരവതിയുമായ അവന്റെ ഭാര്യ ഗർഭം ധരിച്ചു; സമയമെത്തുമ്പോൾ, രോഹിണിയെപ്പോലെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
ഗര്ഭാധാനാദികം കര്മ ചകാര വിധിവദ്ദ്വിജഃ । പുംസവനവിധാനഞ്ച ശൃങ്ഗാരകരണം തഥാ
അവൻ ഗർഭധാരണാദി കർമങ്ങൾ ആചാരപ്രകാരം ചെയ്തു; പുത്രലാഭത്തിനുള്ള ചടങ്ങുകളും അലങ്കാരങ്ങൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള ക്രിയകളും നടത്തി.
സീമന്തോന്നയനഞ്ചൈവ കൃതം വേദവിധാനതഃ । ദദൌ ദാനാനി മുദിതോ മത്വേഷ്ടിം സഫലാം തഥാ
വേദപ്രകാരമുള്ള സീമന്തോന്നയനം ചെയ്തു; സന്തോഷത്തോടെ ധാന്യങ്ങൾ നൽകി, യാഗം ഫലപ്രദമായി തീർന്നുവെന്ന് മനസ്സിൽ കരുതി.
ശുഭേഽഹ്നി സുഷുവേ പുത്രം രോഹിണീ രോഹിണീയുതേ । ദിനേ ലഗ്നേ ശുഭേഽത്യര്ഥം ജാതകര്മ ചകാര സഃ
ശുഭദിനത്തിൽ രോഹിണി, രോഹിണിയുടെ ഗുണങ്ങളോടെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു; അത്യന്തം ഉത്തമമായ സമയത്തും ലഗ്നത്തും, ജനനകർമ്മം നടത്തി.
പുത്രദര്ശനകം കൃത്വാ നാമകര്മ ചകാര ച । ഉതഥ്യ ഇതി പുത്രസ്യ കൃതം നാമ പുരാവിദാ
മകനെ കണ്ടശേഷം, നാമകരണം നടത്തി; പുരാതനരീതിയിൽ മകനിന് 'ഉതത്യ' എന്ന പേര് നൽകി.
സ ചാഷ്ടമേ തഥാ വര്ഷേ ശുഭേ വൈ ശുഭവാസരേ । തസ്യോപനയനം കര്മ ചകാര വിധിവത്പിതാ
എട്ടാം വയസ്സിൽ, ശുഭദിനത്തിലും ശുഭസമയത്തിലും, പിതാവ് ആചാരപ്രകാരം ഉപനയനം നടത്തി.
വേദമധ്യാപയാമാസ ഗുരുസ്തം വൈ വ്രതേ സ്ഥിതമ് । നോച്ചചാര തഥോതഥ്യഃ സംസ്ഥിതോ മുഗ്ധവത്തദാ
ഗുരു വ്രതത്തിൽ നിലകൊണ്ട അവനെ വേദപാഠം പഠിപ്പിച്ചു; പക്ഷേ ഉതത്യ പാഠം ഉച്ചരിച്ചില്ല, അപ്പോൾ അവൻ മണ്ടനായി മൗനത്തിൽ നിന്നു.
ബഹുധാ പാഠിതഃ പിത്രാ ന ദധാര മതിം ശഠഃ । മൂഢവത്തിഷ്ഠതേഽത്യര്ഥം തം ശുശോച പിതാ തദാ
പിതാവ് പലതവണ പാഠം പഠിപ്പിച്ചിട്ടും, അവൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല; മണ്ടനായി നിന്നു, അപ്പോൾ പിതാവിന് അത്യന്തം ദുഃഖം തോന്നി.