തമസാതീരമാസ്ഥായ കൃത്വാ മണ്ഡപമുത്തമമ് । ദ്വിജാനാഹൂയ വേദജ്ഞാന്സത്രകര്മവിശാരദാന്
അവൻ തമസാ നദിയുടെ തീരത്ത് ഒരു ഉത്തമമായ മണ്ഡപം പണിതു, വേദജ്ഞന്മാരായ യാഗവിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ക്ഷണിച്ചു.
കൃത്വാ വേദീം വിധാനേന സ്ഥാപയിത്വാ വിഭാവസൂന് । പുത്രേഷ്ടിം വിധിവത്തത്ര ചകാര ദ്വിജസത്തമഃ
അവൻ വിധിപ്രകാരം വേദി പണിതു, അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ചു, ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ അവിടെ പുത്രേഷ്ടി യാഗം ശരിയായ രീതിയിൽ നടത്തി.
ബ്രഹ്മാണം കല്പയാമാസ സുഹോത്രം മുനിസത്തമമ് । അധ്വര്യും യാജ്ഞവല്ക്യം ച ഹോതാരം ച ബൃഹസ്പതിമ്
സുഹോത്രൻ എന്ന മഹർഷിയെ ബ്രഹ്മണായി, യാജ്ഞവൽക്ക്യനെ അധ്വര്യുവായി, ബൃഹസ്പതിയെ ഹോതാവായി അവൻ നിയമിച്ചു.
പ്രസ്തോതാരം തഥാ പൈലമുദ്ഗാതാരം ച ഗോഭിലമ് । സഭ്യാനന്യാന്മുനീന്കൃത്വാ വിധിവത്പ്രദദൌ വസു
പൈലനെ പ്രസ്തോതാവായി, ഗോഭിലനെ ഉദ്ഗാതാവായി, മറ്റു മഹർഷിമാരെ സഭ്യന്മാരായി നിയമിച്ചു, അവർക്കു യോഗ്യമായ വസ്തുക്കൾ നൽകി.
ഉദ്ഗാതാ സാമഗഃ ശ്രേഷ്ഠഃ സപ്തസ്വരസമന്വിതമ് । രഥന്തരമഗായത്തു സ്വരിതേന സമന്വിതമ്
സാമവേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഉദ്ഗാതാവ് ഏഴു സ്വരങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രഥാന്തരസാമം ശരിയായ സ്വരത്തിൽ പാടിച്ചു.
തദാഽസ്യ സ്വരഭങ്ഗോഽഭൂത്കൃതേ ശ്വാസേ മുഹുര്മുഹുഃ । ദേവദത്തശ്ചുകോപാശു ഗോഭിലം പ്രത്യുവാച ഹ
അപ്പോൾ ആവശ്വാസം മൂലം അവന്റെ സ്വരം വീണ്ടും വീണ്ടും തകരാറിലായി; ദേവദത്തൻ കോപിച്ചു ഉടൻ ഗോഭിലനോട് പറഞ്ഞു.
മൂര്ഖോഽസി മുനിമുഖ്യാദ്യ സ്വരഭങ്ഗസ്ത്വയാ കൃതഃ । കാമ്യകര്മണി സഞ്ജാതേ പുത്രാര്ഥം യജതശ്ച മേ
'മഹർഷിശ്രേഷ്ഠാ, നീ ഒരു മണ്ടനാണ്! പുത്രാർത്ഥം ഞാൻ നടത്തുന്ന ഈ യാഗത്തിൽ സ്വരഭംഗം നിന്നാൽ സംഭവിച്ചു.'
ഗോഭിലസ്തു തദോവാച ദേവദത്തം സുകോപിതഃ । മൂര്ഖസ്തേ ഭവിതാ പുത്രഃ ശഠഃ ശബ്ദവിവര്ജിതഃ
അതിനാൽ കഠിനമായി കോപിച്ച ഗോഭിലൻ ദേവദത്തനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകൻ മണ്ടനും വഞ്ചകനും വാക്കില്ലാത്തവനും ആയിരിക്കും.'
സര്വപ്രാണിശരീരേ തു ശ്വാസോച്ഛ്വാസഃ സുദുര്ഗ്രഹഃ । ന മേഽത്ര ദൂഷണം കിംചിത്സ്വരഭങ്ഗേ മഹാമതേ
'എല്ലാ ജീവികളുടെ ശരീരത്തിലും ശ്വാസോച്ച്വാസം നിയന്ത്രിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; ഈ സ്വരഭംഗത്തിൽ എനിക്ക് കുറ്റമൊന്നുമില്ല, ജ്ഞാനിയേ.'
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ഗോഭിലസ്യ മഹാത്മനഃ । ശാപാദ്ഭീതോ ദേവദത്തസ്തമുവാചാതിദുഃഖിതഃ
മഹാത്മാവായ ഗോഭിലന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ശാപഭയത്തിൽ ദേവദത്തൻ അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
കഥം ക്രുദ്ധോഽസി വിപ്രേന്ദ്ര വൃഥാ മയി നിരാഗസി । അക്രോധനാ ഹി മുനയോ ഭവന്തി സുഖദാഃ സദാ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് പാപമില്ലാതെ നീ എങ്ങനെ അനാവശ്യമായി കോപിക്കുന്നു? ക്രോധമില്ലാത്ത മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും സന്തോഷം നൽകുന്നവരാണ്.'
സ്വല്പേഽപരാധേ വിപ്രേന്ദ്ര കഥം ശപ്തസ്ത്വയാ ഹ്യഹമ് । അപുത്രോഽഹം സുതപ്തഃ പ്രാക് താപയുക്തഃ പുനഃ കൃതഃ
'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ ചെറിയ ഒരു തെറ്റിനായി നീ എന്നെ എങ്ങനെ ശപിച്ചു? ഞാൻ അപ്പുത്രനും നേരത്തെ തന്നെ ദുഃഖിതനുമാണ്, ഇപ്പോൾ നീ വീണ്ടും എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു.'
മൂര്ഖപുത്രാദപുത്രത്വം വരം വേദവിദോ വിദുഃ । തഥാപി ബ്രാഹ്മണോ മൂര്ഖഃ സര്വേഷാം നിന്ദ്യ ഏവ ഹി
വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു, മണ്ടൻമകൻ ഉണ്ടാകുന്നതിനെക്കാൾ മകൻ ഇല്ലാത്തതാണു നല്ലത്. എന്നിരുന്നാലും, മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാവർക്കും നിന്ദ്യനാണ്.
പശുവച്ഛൂദ്രവച്ചൈവ ന യോഗ്യഃ സര്വകര്മസു । കിം കരോമീഹ മൂര്ഖേണ പുത്രേണ ദ്വിജസത്തമ
മണ്ടൻമകൻ ഒരു മൃഗം പോലെയും ശൂദ്രൻ പോലെയും എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും അയോഗ്യനാണ്. മഹാനായ ദ്വിജനേ, ഈ മണ്ടൻമകനോട് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?
യഥാ ശൂദ്രസ്തഥാ മൂര്ഖോ ബ്രാഹ്മണോ നാത്ര സംശയഃ । ന പൂജാര്ഹോ ന ദാനാര്ഹോ നിന്ദ്യശ്ച സര്വകര്മസു
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു ശൂദ്രനെപ്പോലെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവൻ പൂജയ്ക്കോ ദാനത്തിനോ യോഗ്യനല്ല, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും അവനെ നിന്ദിക്കേണ്ടതാണ്.
ദേശേ വൈ വസമാനശ്ച ബ്രാഹ്മണോ വേദവര്ജിതഃ । കരദഃ ശൂദ്രവച്ചൈവ മന്തവ്യഃ സ ച ഭൂഭുജാ
വേദം അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണൻ ഒരു ദേശത്ത് താമസിച്ചാൽ, രാജാവിന് അവനെ ശൂദ്രനെപ്പോലെ നികുതി അടയ്ക്കേണ്ടവനായി കണക്കാക്കണം.
നാസനേ പിതൃകാര്യേഷു ദേവകാര്യേഷു സ ദ്വിജഃ । മൂര്ഖഃ സമുപവേശ്യശ്ച കാര്യശ്ച ഫലമിച്ഛതാ
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനെ പിതൃകര്മ്മങ്ങളിലും ദേവകര്മ്മങ്ങളിലും, ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ഇരുത്തരുത്.
രാജ്ഞാ ശൂദ്രസമോ ജ്ഞേയോ ന യോജ്യഃ സര്വകര്മസു । കര്ഷകസ്തു ദ്വിജഃ കാര്യോ ബ്രാഹ്മണോ വേദവര്ജിതഃ
രാജാവിന് അവനെ ശൂദ്രനോടു തുല്യനായി കണക്കാക്കണം, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളിലും ചേർക്കരുത്. വേദം അറിയാത്ത ബ്രാഹ്മണനെ കർഷകനാക്കണം.
വിനാ വിപ്രേണ കര്തവ്യം ശ്രാദ്ധം കുശചടേന വൈ । ന തു വിപ്രേണ മൂര്ഖേണ ശ്രാദ്ധം കാര്യം കദാചന
മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനില്ലാതെ, കുശത്തണ്ട് മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശ്രാദ്ധം നടത്താം; പക്ഷേ, മണ്ടൻ ബ്രാഹ്മണനുമായി ശ്രാദ്ധം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്.
ആഹാരാദധികം ചാന്നം ന ദാതവ്യമപണ്ഡിതേ । ദാതാ നരകമാപ്നോതി ഗ്രഹീതാ തു വിശേഷതഃ
അവശ്യത്തിന് അധികം അന്നം അജ്ഞാനിക്ക് കൊടുക്കരുത്; അതു കൊടുക്കുന്നവനും, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വീകരിക്കുന്നവനും നരകത്തിലാകും.
ധിഗ്രാജ്യം തസ്യ രാജ്ഞോ വൈ യസ്യ ദേശേഽബുധാ ജനാഃ । പൂജ്യന്തേ ബ്രാഹ്മണാ മൂര്ഖാ ദാനമാനാദികൈരപി
ഏതൊരു രാജാവിന്റെ ദേശത്താണ് അജ്ഞാനി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം, ആദരം എന്നിവയിലൂടെ ബഹുമാനം ലഭിക്കുന്നത്, ആ രാജ്യത്തിന് ശാപം.
ആസനേ പൂജനേ ദാനേ യത്ര ഭേദോ ന ചാണ്വപി । മൂര്ഖപണ്ഡിതയോര്ഭേദോ ജ്ഞാതവ്യോ വിബുധേന വൈ
ഇരിപ്പിടി, പൂജ, ദാനം എന്നിവയിൽ മണ്ടനും പണ്ഡിതനും തമ്മിൽ ചെറിയ വ്യത്യാസം പോലും ഇല്ലാത്തിടത്ത്, ബുദ്ധിമാന്മാർ അവരിലേതാണ് യുക്തനെന്നു തിരിച്ചറിയണം.
മൂര്ഖാ യത്ര സുഗര്വിഷ്ഠാ ദാനമാനപരിഗ്രഹൈഃ । തസ്മിന്ദേശേ ന വസ്തവ്യം പണ്ഡിതേന കഥഞ്ചന
മണ്ടന്മാർക്ക് ദാനവും മാനവും കൊണ്ടു അതിയായ അഭിമാനം ഉണ്ടാകുന്ന ദേശത്ത്, പണ്ഡിതൻ ഒരിക്കലും താമസിക്കരുത്.
അസതാമുപകാരായ ദുര്ജനാനാം വിഭൂതയഃ । പിചുമന്ദഃ ഫലാഢ്യോഽപി കാകൈരേവോപഭുജ്യതേ
ദുഷ്ടന്മാരുടെ സമ്പത്ത് അയോഗ്യർക്കു മാത്രമേ ഉപകാരപ്പെടൂ; ഫലമടങ്ങിയ പിച്ചുമണ്ട മരമെന്നപോലെ, അതിന്റെ ഫലം കാക്കകൾക്കു മാത്രമാണ് ലഭിക്കുന്നത്.
ഭുക്ത്വാന്നം വേദവിദ്വിപ്രോ വേദാഭ്യാസം കരോതി വൈ । ക്രീഡന്തി പൂര്വജാസ്തസ്യ സ്വര്ഗേ പ്രമുദിതാഃ കില
വേദം അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണൻ അന്നം കഴിച്ചശേഷം വേദപഠനം നടത്തുമ്പോൾ, അവന്റെ പൂർവ്വികർ സ്വർഗത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
ഗോഭിലാതഃ വിമുക്തം വൈ ത്വയാ വേദവിദുത്തമ । സംസാരേ മൂര്ഖപുത്രത്വം മരണാദതിഗര്ഹിതമ്
വേദം ഏറ്റവും നല്ലതായി അറിയുന്നവനേ, നീ എന്നെ ഗോഭിലന്റെ ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു; ഈ ലോകത്ത് മണ്ടൻമകൻ ഉണ്ടാകുന്നത് മരണത്തേക്കാൾ അധികം നിന്ദ്യമാണ്.
കൃപാം കുരു മഹാഭാഗ ശാപസ്യാനുഗ്രഹം പ്രതി । ദീനോദ്ധാരണശക്തോഽസി പതാമി തവ പാദയോഃ
മഹാഭാഗവതേ, ശാപത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം സംബന്ധിച്ച് ദയ കാണിക്കണമേ; നീ ദീനരെ രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാണ്, ഞാൻ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീഴുന്നു.
ലോമശ ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ ദേവദത്തസ്തു പതിതസ്തസ്യ പാദയോഃ । സ്തുവന്ദീനഹൃദത്യര്ഥം കൃപണഃ സാശ്രുലോചനഃ
ലോമശൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവദത്തൻ അവന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, ദു:ഖഭാരിതമായ ഹൃദയത്തോടെ, കണ്ണീരോടെ, ദയനീയനായി അവനെ സ്തുതിച്ചു.
ഗോഭിലസ്തു തദാ തത്ര ദൃഷ്ട്വാ തം ദീനചേതസമ് । ക്ഷണകോപാ മഹാന്തോ വൈ പാപിഷ്ഠാഃ കല്പകോപനാഃ
അവിടെ ദു:ഖിതനായി കിടക്കുന്ന ദേവദത്തനെ കണ്ടപ്പോൾ ഗോഭിലൻ മനസ്സിൽ ദയ തോന്നി; വലിയ കോപങ്ങൾ എത്ര ശക്തമായാലും ക്ഷണികമാണ്, പാപകരമായ കോപം മാത്രം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കും.
ജലം സ്വഭാവതഃ ശീതം പാവകാതപയോഗതഃ । ഉഷ്ണം ഭവതി തച്ഛീഘ്രം തദ്വിനാ ശിശിരം ഭവേത്
ജലം സ്വഭാവത്തിൽ തണുത്തതാണു, എന്നാൽ അഗ്നിയുമായി സ്പർശിച്ചാൽ ചൂടാകും; ആ ചൂട് മാറിയാൽ അതിവേഗം വീണ്ടും തണുക്കും.