യദേതത്കര്ഷകാണാം വൈ തദേവാതീവ ദുര്ദിനമ് । ബീജോപസ്കരയുക്താനാം സുഖദം പ്രഭവത്യുത
കർഷകർക്ക് അതാണ് ഏറ്റവും ദുർദിനം; പക്ഷേ വിത്തും ഉപകരണങ്ങളും ഒരുക്കിയവർക്കു അതു സന്തോഷം നൽകുന്നു.
അപ്രച്ഛന്നഗൃഹാണാം ച ദുര്ഭഗാനാം വിശേഷതഃ । തൃണകാഷ്ഠഗൃഹീതാനാം ദുഃഖദം ഗൃഹമേധിനാമ്
നന്നായി മൂടിയിട്ടില്ലാത്ത വീടുകളുള്ളവർക്ക്, ദുർഭാഗ്യശാലികൾക്കും, പുല്ലും മരവും കൊണ്ടുള്ള കുടിലുകളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കും, ഗൃഹസ്ഥന്മാർക്ക് അതു ദു:ഖം നൽകുന്നു.
പ്രോഷിതഭര്തൃകാണാം വൈ മോഹദം പ്രവദന്ത്യപി । സ്വഭാവസ്ഥാ ഗുണാഃ സര്വേ വിപരീതാ വിഭാന്തി വൈ
ഭർത്താവ് വിട്ടുപോയ സ്ത്രീകൾക്ക് അത് ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു; സ്വഭാവത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം ചിലപ്പോൾ വിരുദ്ധമായി തന്നെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
ലക്ഷണാനി പുനസ്തേഷാം ശൃണു പുത്ര ബ്രവീമ്യഹമ് । ലഘുപ്രകാശകം സത്ത്വം നിര്മലം വിശദം സദാ
ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം, മകനേ, കേൾക്കു: സത്ത്വം എന്നും ലഘുവും പ്രകാശമുള്ളതും നിർമ്മലവും സുതാര്യമുമാണ്.
യദാങ്ഗാനി ലഘൂന്യേവ നേത്രാദീനീന്ദ്രിയാണി ച । നിര്മലം ച തഥാ ചേതോ ഗൃഹ്ണാതി വിഷയാന്ന താന്
ശരീരഭാഗങ്ങളും കണ്ണുപോലുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ലഘുവായിരിക്കുമ്പോൾ, മനസ്സും നിർമ്മലമായി വിഷയങ്ങളെ പിടിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ—
തദാ സത്ത്വം ശരീരേ വൈ മന്തവ്യഞ്ച സമുത്കടമ് । ജൃമ്ഭാം സ്തമ്ഭം ച തന്ദ്രാം ച ചലഞ്ചൈവ രജഃ പുനഃ
അപ്പോൾ ശരീരത്തിൽ സത്ത്വം പ്രധാനമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; പക്ഷേ, ഉമ്മയിടൽ, കട്ടിയാവുക, ഉറക്കം, ചഞ്ചലത എന്നിവ രാജസ്സാണ്.
യദാ തദുത്കടം ജാതം ദേഹേ യസ്യ ച കസ്യചിത് । കലിം മൃഗയതേ കര്തും ഗന്തും ഗ്രാമാന്തരം തഥാ
ആ രാജസ്സു ശരീരത്തിൽ അധികം വന്നാൽ, ആൾക്ക് വഴക്കുണ്ടാക്കാനും പ്രവർത്തിക്കാനും മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോകാനും ആഗ്രഹം തോന്നും.
ചലചിത്തസ്യ സോഽത്യര്ഥം വിവാദേ ചോദ്യതസ്തഥാ । ഗുരുമാവരണം കാമം തമോ ഭവതി തദ്യദാ
അങ്ങിനെയുള്ള ചഞ്ചലമായ മനസ്സുള്ളവൻ വഴക്കിനും അത്യന്തം ഉത്സുകനാകും; ഗുരുവിനെ തടയൽ, ആഗ്രഹം എന്നിവ വരുമ്പോൾ അതാണ് തമസ്സു.
തദാങ്ഗാനി ഗുരൂണ്യാശു പ്രഭവന്ത്യാവൃതാനി ച । ഇന്ദ്രിയാണി മനഃ ശൂന്യം നിദ്രാം നൈവാഭിവാഞ്ഛതി
അപ്പോള് അവളുടെ ശരീരം ഭാരംകൂടി ശക്തിയില്ലാത്തതുപോലും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ശൂന്യമായതുപോലും, ഉറക്കം പോലും ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലും ആകുന്നു.
ഗുണാനാം ലക്ഷണാന്യേവം വിജ്ഞേയാനീഹ നാരദ । നാരദ ഉവാച വിഭിന്നലക്ഷണാഃ പ്രോക്താഃ പിതാമഹ ഗുണാസ്ത്രയഃ
നാരദാ, ഗുണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങള് ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം. നാരദന് ചോദിച്ചു: പിതാമഹനേ, ഈ മൂന്നു ഗുണങ്ങള്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ ലക്ഷണങ്ങളാണുള്ളത് എന്ന് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
കഥമേകത്ര സംസ്ഥാനേ കാര്യം കുര്വന്തി ശാശ്വതമ് । പരസ്പരം മിലിത്വാ ഹി വിഭിന്നാഃ ശത്രവഃ കില
ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ച് നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു എങ്കിലും, എങ്ങനെ അവകള് ഒരുപോലെ പ്രവര്ത്തനം തുടരുന്നു? പരസ്പരം വ്യത്യസ്തവും എതിരാളികളുമാണ് എങ്കിലും, അവ ചേര്ന്ന് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നു.
ഏകത്രസ്ഥാഃ കഥം കാര്യം കുര്വന്തീതി വദസ്വ മേ । ബ്രഹ്മോവാച ശൃണു പുത്ര പ്രവക്ഷ്യാമി ഗുണാസ്തേ ദീപവൃത്തയഃ
ഒന്നിച്ചിരിക്കുമ്പോള് അവ പ്രവര്ത്തനം എങ്ങനെ നടത്തുന്നു എന്ന് ദയവായി പറയൂ. ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: മകനേ, കേള്ക്കൂ, ഗുണങ്ങള് വിളക്കിന്റെ ഘടകങ്ങളെപ്പോലെയാണ്.
പ്രദീപശ്ച യഥാ കാര്യം പ്രകരോത്യര്ഥദര്ശനമ് । വര്തിസ്തൈലം യഥാര്ചിശ്ച വിരുദ്ധാശ്ച പരസ്പരമ്
ഒരു വിളക്ക് പ്രകാശം നല്കുന്നപോലെ, അതിലെ വത്തി, എണ്ണ, അഗ്നി — ഇവ പരസ്പരം എതിരായവയാണ്.
വിരുദ്ധം ഹി തഥാ തൈലമഗ്നിനാ സഹ സങ്ഗതമ് । തൈലം വര്തിവിരോധ്യേവ പാവകോഽപി പരസ്പരമ്
എണ്ണയും അഗ്നിയും തമ്മില് എതിരാണ്, എന്നാല് അവ ചേര്ന്നിരിക്കുമ്പോള് വിളക്ക് കത്തുന്നു. വത്തിയും എണ്ണയും അഗ്നിയും തമ്മിലും പരസ്പരം എതിരാണ്.
ഏകത്രസ്ഥാഃ പദാര്ഥാനാം പ്രകുര്വന്തി പ്രദര്ശനമ് । നാരദ ഉവാച ഏവം പ്രകൃതിജാഃ പ്രോക്താ ഗുണാഃ സത്യവതീസുത
എങ്കിലും അവ ഒന്നിച്ചിരിക്കുമ്പോള് വസ്തുക്കളെ കാണിച്ചുതരുന്നു. നാരദന് പറഞ്ഞു: സത്യവതിയുടെ മകനേ, പ്രകൃതിയില് നിന്നുള്ള ഗുണങ്ങളെ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു.
വിശ്വസ്യ കാരണം തേ വൈ മയാ പൂര്വം യഥാ ശ്രുതമ് । വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്തം നാരദേനാഥ മമ സര്വം സവിസ്തരമ്
ഈ ഗുണങ്ങള് ലോകത്തിന്റെ കാരണമാണെന്ന് മുമ്പ് ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. വ്യാസന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ നാരദന് എന്നോട് എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
ഗുണാനാം ലക്ഷണം സര്വം കാര്യം ചൈവ വിഭാഗശഃ । ആരാധ്യാ പരമാ ശക്തിര്യയാ സര്വമിദം തതമ്
ഗുണങ്ങളുടെ എല്ലാ ലക്ഷണങ്ങളും പ്രവൃത്തികളും, അവയുടെ വിഭജനം, ഇവയൊക്കെയും ഈ ലോകത്ത് വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന പരമശക്തിയെ കുറിച്ചും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സഗുണാ നിര്ഗുണാ ചൈവ കാര്യഭേദേ സദൈവ ഹി । അകര്താ പുരുഷഃ പൂര്ണോ നിരീഹഃ പരമോഽവ്യയഃ
അവള് ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണങ്ങളില്ലാതെയും എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രവര്ത്തനത്തിന്റെ വ്യത്യാസപ്രകാരം നിലകൊള്ളുന്നു; പുരുഷന് കര്ത്താവല്ല, പൂര്ണനും നിരാശ്രയനും പരമനും അക്ഷയനുമാണ്.
കരോത്യേഷാ മഹാമായാ വിശ്വം സദസദാത്മകമ് । ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുസ്തഥാ രുദ്രഃസൂര്യശ്ചന്ദ്രഃ ശചീപതിഃ
ഈ മഹാമായയാണ് സതും അസതും ഉള്പ്പെടുന്ന ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നത്; ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, രുദ്രന്, സൂര്യന്, ചന്ദ്രന്, ശചീഭര്ത്താവ് എന്നിവരും അവളാല് സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
അശ്വിനൌ വസവസ്ത്വഷ്ടാ കുബേരോ യാദസാം പതിഃ । വഹ്നിര്വായുസ്തഥാ പൂഷാ സേനാനീശ്ച വിനായകഃ
അശ്വിനികള്, വസുക്കള്, ത്വഷ്ടാവ്, കുബേരന്, ജലത്തിന്റെ അധിപന്, അഗ്നി, വായു, പൂഷന്, സൈന്യാധിപന്, വിനായകനുമാണ് അവള് സൃഷ്ടിച്ചത്.
സര്വേ ശക്തിയുതാഃ ശക്താഃ കര്തും കാര്യാണി സ്വാനി ച । അന്യഥാ തേഽപ്യശക്താ വൈ പ്രസ്പന്ദിതുമനീശ്വരാഃ
എല്ലാവര്ക്കും അവളുടെ ശക്തിയാണ് ഉള്ളത്, അതുകൊണ്ടാണ് ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മങ്ങള് ചെയ്യാന് കഴിയുന്നത്; ഇല്ലെങ്കില് അവര്ക്കും ഒന്നും ചെയ്യാനാവില്ല, ചലിപ്പിക്കാനും കഴിയില്ല.
സാ ചൈവ കാരണം രാജന് ജഗതഃ പരമേശ്വരീ । സമാരാധയ താം ഭൂപ കുരു യജ്ഞം ജനാധിപ
രാജാവേ, ലോകത്തിന്റെ കാരണമായ പരമേശ്വരിയാണ് അവള്; ഭൂപാലനേ, അവളെ ആരാധിക്കൂ, യജ്ഞം നടത്തൂ.
പൂജനം പരയാ ഭക്ത്യാ തസ്യാ ഏവ വിധാനതഃ । മഹാലക്ഷ്മീര്മഹാകാലീ തഥാ മഹാസരസ്വതീ
പരമഭക്തിയോടെ, വിധിപ്രകാരം അവളെ ആരാധിക്കണം; അവളാണ് മഹാലക്ഷ്മി, മഹാകാളി, മഹാസരസ്വതി.
ഈശ്വരീ സര്വഭൂതാനാം സര്വകാരണകാരണമ് । സര്വകാമാര്ഥദാ ശാന്താ സുഖസേവ്യാ ദയാന്വിതാ
അവളാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ ദേവി, എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമുള്ളവള്; എല്ലാ ഇഷ്ടഫലങ്ങളും നല്കുന്നവള്, ശാന്തയും എളുപ്പത്തില് സേവിക്കാവുന്നവളും കരുണയുള്ളവളുമാണ്.
നാമോച്ചാരണമാത്രേണ വാഞ്ഛിതാര്ഥഫലപ്രദാ । ദേവൈരാരാധിതാ പൂര്വം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരൈഃ
അവളുടെ പേര് ഉച്ചരിച്ചാല് മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച ഫലം ലഭിക്കും; ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരന് തുടങ്ങിയ ദേവന്മാര് അവളെ ആദ്യം ആരാധിച്ചിരുന്നു.
മോക്ഷകാമൈശ്ച വിവിധൈസ്താപസൈര്വിജിതാത്മഭിഃ । അസ്പഷ്ടമപി യന്നാമ പ്രസങ്ഗേനാപി ഭാഷിതമ്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന തപസ്സുകാരും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവരും പലവിധത്തില് അവളെ ആരാധിച്ചു; അവളുടെ പേര് വ്യക്തമായി ഉച്ചരിക്കാതിരുന്നാലും, അനാവശ്യമായി പറഞ്ഞാലും ഫലം ലഭിക്കും.
ദദാതി വാഞ്ഛിതാനര്ഥാന്ദുര്ലഭാനപി സര്വഥാ । ഐ ഐ ഇതി ഭയാര്തേന ദൃഷ്ട്വാ വ്യാഘ്രാദികം വനേ
അവൾ ഏത് വിധത്തിലും, എത്രയേറെ പ്രാപ്തിയില്ലാത്തതായാലും, ആഗ്രഹിക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ നൽകുന്നു. കാട്ടിൽ കടുവയെയോ മറ്റേതെങ്കിലും ഭയങ്കര മൃഗത്തെയോ കണ്ടു ഭയത്തോടെ 'ഐ, ഐ' എന്നു വിളിച്ചാൽ പോലും അവൾ രക്ഷിക്കുന്നു.
ബിന്ദുഹീനമപീത്യുക്തം വാഞ്ഛിതം പ്രദദാതി വൈ । തത്ര സത്യവ്രതസ്യൈവ ദൃഷ്ടാന്തോ നൃപസത്തമ
പൂർണ്ണമായും ഉച്ചരിക്കാത്തതായാലും, ആഗ്രഹിച്ചതു അവൾ നൽകുന്നു. ഇതിൽ സത്യവ്രതന്റെ ഉദാഹരണം വളരെ പ്രസിദ്ധമാണ്, രാജാവേ.
പ്രത്യക്ഷ ഏവ ചാസ്മാകം മുനീനാം ഭാവിതാത്മനാമ് । ബ്രാഹ്മണാനാം സമാജേഷു തസ്യോദാഹരണം ബുധൈഃ
നമ്മുടെ പോലുള്ള ഭാവനശുദ്ധിയുള്ള മുനികൾക്ക്, ബ്രാഹ്മണരുടെ സംഗമങ്ങളിൽ ഇതിന്റെ ഉദാഹരണം നേരിൽ കാണാം. ജ്ഞാനികൾ സത്യവ്രതന്റെ കഥ ഉദാഹരണമായി പറയുന്നു.
കഥ്യമാനം മയാ രാജഞ്ഛ്രുതം സര്വം സവിസ്തരമ് । അനക്ഷരോ മഹാമൂര്ഖോ നാമ്നാ സത്യവ്രതോ ദ്വിജഃ
രാജാവേ, ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ ഈ കഥ മുഴുവനും വിശദമായി ഞാൻ പറയാം. സത്യവ്രതൻ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൻ അക്ഷരജ്ഞാനമില്ലാത്തതും അജ്ഞാനിയുമായിരുന്നു.