ഹരബ്രഹ്മകൃതസ്തുതിവര്ണനമ് ബ്രഹ്മോവാച ഇത്യുക്ത്വാ വിരതേ വിഷ്ണൌ ദേവദേവേ ജനാര്ദനേ । ഉവാച ശങ്കരഃ ശര്വഃ പ്രണതഃ പുരതഃ സ്ഥിതഃ
ഹരനും ബ്രഹ്മാവും നടത്തിയ സ്തുതിയുടെ വിവരണം. ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ജനാര്ദ്ദനനായ വിഷ്ണു മൗനം പാലിച്ചപ്പോള്, ശിവന് ഭക്തിയോടെ മുന്നില് നിന്നു സംസാരിച്ചു.
ശിവ ഉവാച യദി ഹരിസ്തവ ദേവി വിഭാവജ- സ്തദനു പദ്മജ ഏവ തവോദ്ഭവഃ । കിമഹമത്ര തവാപി ന സദ്ഗുണഃ സകലലോകവിധൌ ചതുരാ ശിവേ
ശിവന് പറഞ്ഞു: ദേവി, ഹരി നിന്നില് നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്, പിന്നെ പദ്മജനായ ബ്രഹ്മാവും നിന്നില് നിന്നാണ്. അങ്ങനെ വന്നാല് ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതില് ചതുരയായ ശിവേ, എനിക്കുമെന്തുകൊണ്ട് നല്ല ഗുണങ്ങള് ലഭിക്കരുതേ?
ത്വമസി ഭൂഃ സലിലം പവനസ്തഥാ ഖമപി വഹ്നിഗുണശ്ച തഥാ പുനഃ । ജനനി താനി പുനഃ കരണാനി ച ത്വമസി ബുദ്ധിമനോഽപ്യഥ ഹങ്കൃതിഃ
നീ ഭൂമി, ജലം, വായു, ആകാശം, അഗ്നിയുടെ ഗുണം എന്നിവയൊക്കെയും തന്നെയാണ്. അമ്മേ, അവയും അവയുടെ ഉപകരണങ്ങളും നീ തന്നെയാണ്; ബുദ്ധിയും മനസ്സും അഹങ്കാരവും നീയാണു.
ന ച വിദന്തി വദന്തി ച യേഽന്യഥാ ഹരിഹരാജകൃതം നിഖിലം ജഗത് । തവ കൃതാസ്ത്രയ ഏവ സദൈവ തേ വിരചയന്തി ജഗത്സചരാചരമ്
ഹരി, ഹര, തുടങ്ങിയവര് ലോകം സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്നു പറയുന്നവര് യാഥാര്ത്ഥ്യം അറിയുന്നില്ല. നിന്റെ മൂന്നു രൂപകളാണ് സകലജഗത്തെയും ചലനചലങ്ങളെയും എപ്പോഴും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്.
അവനിവായുഖവഹ്നിജലാദിഭിഃ സവിഷയൈഃ സഗുണൈശ്ച ജഗദ്ഭവേത് । യദി തദാ കഥമദ്യ ച തത്സ്ഫുടം പ്രഭവതീതി തവാമ്ബ കലാമൃതേ
ഭൂമി, വായു, ആകാശം, അഗ്നി, ജലം എന്നിവയും അവയുടെ ഗുണങ്ങളും വിഷയങ്ങളും കൂടിയാണു ലോകം നിലനില്ക്കുന്നത്. അങ്ങനെ ആയാല് അമ്മേ, നിന്റെ ഒരു ചെറിയ ഭാഗം പോലും ഇല്ലാതെ ഇതെല്ലാം എങ്ങനെ വ്യക്തമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടും?
ഭവസി സര്വമിദം സചരാചരം ത്വമജവിഷ്ണുശിവാകൃതികല്പിതമ് । വിവിധവേഷവിലാസകുതൂഹലൈ- ര്വിരമസേ രമസേഽമ്ബ യഥാരുചി
സകല ചലനചലങ്ങളുമാണ് നീ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ, വിഷ്ണുവിന്റെ, ശിവന്റെ രൂപങ്ങളായി നീയാണു പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്.色色മായ രൂപങ്ങളിലൂടെയും കളികളിലൂടെയും നീ ഇഷ്ടം പോലെ സൃഷ്ടിക്കുകയും നിലയ്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, അമ്മേ.
സകലലോകസിസൃക്ഷുരഹം ഹരിഃ കമലഭൂശ്ച ഭവാമ യദാഽമ്ബികേ । തവ പദാമ്ബുജപാംസുപരിഗ്രഹം സമധിഗമ്യ തദാ നനു ചക്രിമ
അംബികേ, ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കാനോ, ഞാനും ഹരിയും കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനും ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, നിന്റെ പാദപദ്മത്തിന്റെ പൊടിയാണ് ആദ്യം ലഭിക്കുന്നത്; അതിനുശേഷമാണ് സൃഷ്ടി നടക്കുന്നത്.
യദി ദയാര്ദ്രമനാ ന സദാമ്ബികേ കഥമഹം വിഹിതശ്ച തമോഗുണഃ । കമലജശ്ച രജോഗുണസംഭവഃ സുവിഹിതഃ കിമു സത്ത്വഗുണോ ഹരിഃ
അംബികേ, നിന്റെ മനസിൽ കരുണയില്ലെങ്കിൽ, എങ്ങനെ ഞാൻ തമോഗുണം ലഭിക്കുകയും, കമലജനൻ രജോഗുണത്തിൽ ജനിക്കുകയും, ഹരി സത്ത്വഗുണം പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യും?
യദി ന തേ വിഷമാ മതിരമ്ബികേ കഥമിദം ബഹുധാ വിഹിതം ജഗത് । സചിവഭൂപതിഭൃത്യജനാവൃതം ബഹുധനൈരധനൈശ്ച സമാകുലമ്
അംബികേ, നിന്റെ മനസിൽ പക്ഷപാതമില്ലെങ്കിൽ, എങ്ങനെ ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തരായി—മന്ത്രിമാർ, രാജാക്കന്മാർ, ഭൃത്യന്മാർ, ധനികർ, ദരിദ്രർ—എല്ലാവരും ചേർന്ന് നിറയുന്നു?
തവ ഗുണാസ്രയ ഏവ സദാ ക്ഷമാഃ പ്രകടനാവനസംഹരണേഷു വൈ । ഹരിഹരദ്രുഹിണാശ്ച ക്രമാത്ത്വയാ വിരചിതാസ്ത്രിജഗതാം കില കാരണമ്
സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, നാശം എന്നിവയിൽ എന്നും കഴിവുള്ളത് നിന്റെ ഗുണങ്ങളാണ്. ഹരി, ഹരൻ, കമലജനൻ ഇവരെ നീ തനതായ ക്രമത്തിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ കാരണങ്ങളായി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
പരിചിതാനി മയാ ഹരിണാ തഥാ കമലജേന വിമാനഗതേന വൈ । പഥിഗതൈര്ഭുവനാനി കൃതാനി വാ കഥയ കേന ഭവാനി നവാനി ച
ഞാനും ഹരിയും കമലജനനും ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ യാത്രചെയ്ത് ലോകങ്ങൾ അന്വേഷിച്ചിട്ടുമുണ്ട്; പുതിയ ലോകങ്ങൾ ആരാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത് എന്ന് പറയൂ.
സൃജസി പാസി ജഗജ്ജഗദമ്ബികേ സ്വകലയാ കിയദിച്ഛസി നാശിതുമ് । രമയസേ സ്വപതിം പുരുഷം സദാ തവ ഗതിം ന ഹി വിദ്മ വയം ശിവേ
ജഗദംബികേ, നീ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും, ഇഷ്ടംപോലെ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; നീ എപ്പോഴും നിന്റെ ഭർത്താവായ പുരുഷനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു; ശിവേ, നിന്റെ വഴികൾ ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല.
ജനനി ദേഹി പദാമ്ബുജസേവനം യുവതിഭാഗവതാനപി നഃ സദാ । പുരുഷതാമധിഗമ്യ പദാമ്ബുജാ- ദ്വിരഹിതാഃ ക്വ ലഭേമ സുഖം സ്ഫുടമ്
ജനനി, ഞങ്ങൾക്കു—even യുവതിയായ ഭക്തന്മാർക്കും—നിന്റെ പാദപദ്മസേവനം ദയവായി നൽകണമേ. പുരുഷത്വം ലഭിച്ചിട്ടും നിന്റെ പാദപദ്മത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയാൽ എവിടെയാണ് സുഖം ലഭിക്കുക?
ന രുചിരസ്തി മമാമ്ബ പദാമ്ബുജം തവ വിഹായ ശിവേ ഭുവനേഷ്വലമ് । നിവസിതും നരദേഹമവാപ്യ ച ത്രിഭുവനസ്യ പതിത്വമവാപ്യ വൈ
അമ്മേ, ശിവേ, നിന്റെ പാദപദ്മം വിട്ട് ഭൂമിയിൽ ഒന്നിനും എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല; മനുഷ്യശരീരം ലഭിച്ചാലും, മൂന്നുലോകത്തിന്റെ അധിപത്യം കിട്ടിയാലും.
സുദതി നാസ്തി മനാഗപി മേ രതി- ര്യുവതിഭാവമവാപ്യ തവാന്തികേ । പുരുഷതാ ക്വ സുഖായ ഭവത്യലം തവ പദം ന യദീക്ഷണഗോചരമ്
സുന്ദരിയേ, നിന്റെ അടുത്ത് യുവത്വം ലഭിച്ചാലും എനിക്ക് ചെറിയ സന്തോഷവും ഇല്ല; നിന്റെ പാദങ്ങൾ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ പുരുഷത്വം എങ്ങനെ സന്തോഷം നൽകും?
ത്രിഭുവനേഷു ഭവത്വിയമമ്ബികേ മമ സദൈവ ഹി കീര്തിരനാവിലാ । യുവതിഭാവമവാപ്യ പദാമ്ബുജം പരിചിതം തവ സംസൃതിനാശനമ്
അംബികേ, മൂന്നുലോകത്തിലും എന്റെ കീർത്തി എപ്പോഴും മായ്ച്ചില്ലാത്തതായിരിക്കട്ടെ; യുവത്വം പ്രാപിച്ച ഞാൻ നിന്റെ പാദപദ്മം അറിയുന്നു—അത് ജനനമരണചക്രം നശിപ്പിക്കുന്നു.
ഭുവി വിഹായ തവാന്തികസേവനം ക ഇഹ വാഞ്ഛതി രാജ്യമകംടകമ് । ത്രുടിരസൌ കില യാതി യുഗാത്മതാം ന നികടം യദി തേഽങ്ഘ്രിസരോരുഹമ്
ഭൂമിയിൽ നിന്റെ സന്നിധിയിൽ സേവനം ഉപേക്ഷിച്ചവൻ ആരാണ് കഷ്ടമില്ലാത്ത രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുക? നിന്റെ പാദപദ്മം സമീപത്തില്ലെങ്കിൽ ആ ഐശ്വര്യം ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കില്ല.
തപസി യേ നിരതാ മുനയോഽമലാ- സ്തവ വിഹായ പദാമ്ബുജപൂജനമ് । ജനനി തേ വിധിനാ കില വഞ്ചിതാഃ പരിഭവോ വിഭവേ പരികല്പിതഃ
തപസ്സിൽ ലീനരായ ശുദ്ധമുനികൾ പോലും, അമ്മേ, നിന്റെ പാദപദ്മപൂജ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ വിധിയുടെ വഞ്ചനയിലാവും; ഐശ്വര്യത്തിലേക്കും അവമാനം വരും.
ന തപസാ ന ദമേന സമാധിനാ ന ച തഥാ വിഹിതൈഃ ക്രതുഭിര്യഥാ । തവ പദാബ്ജപരാഗനിഷേവണാ- ദ്ഭവതി മുക്തിരജേ ഭവസാഗരാത്
തപസ്സിനാലോ, മനസ്സുനിയന്ത്രണത്തിലോ, ധ്യാനത്തിലോ, യാഗങ്ങളിലോ അത്ര ഫലം ലഭിക്കില്ല; നിന്റെ പാദപദ്മത്തിന്റെ പൊടിയിൽ ഭക്തിഭാവത്തോടെ സേവനം ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഭവസാഗരത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കുക.
കുരു ദയാം ദയസേ യദി ദേവി മാം കഥയ മന്ത്രമനാവിലമദ്ഭുതമ് । സമഭവം പ്രജപന്സുഖിതോ ഹ്യഹം സുവിശദം ച നവാര്ണമനുത്തമമ്
ദേവി, എനിക്കു ദയയുണ്ടെങ്കിൽ ദയവായി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കണം; അത്ഭുതവും ശുദ്ധവുമായ മന്ത്രം പറയണം. ഞാൻ അത് ജപിച്ചപ്പോൾ സന്തോഷം ലഭിച്ചു; അതിനുശേഷം അത്യുത്തമമായ നവാക്ഷരമന്ത്രം തെളിഞ്ഞു.
പ്രഥമജന്മനി ചാധിഗതോ മയാ തദധുനാ ന വിഭാതി നവാക്ഷരഃ । കഥയ മാം മനുമദ്യ ഭവാര്ണവാ- ജ്ജനനി താരയ താരയ താരകേ
ആദ്യജന്മത്തിൽ ഞാൻ അതു ലഭിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നവാക്ഷരമന്ത്രം തെളിയുന്നില്ല. അമ്മേ, ഇന്ന് ആ മന്ത്രം പറയൂ; ഞാൻ ഭവസാഗരം കടക്കട്ടെ—രക്ഷിക്കണം, രക്ഷിക്കണം, രക്ഷകനെ.
ഇത്യുക്താ സാ തദാ ദേവീ ശിവേനാദ്ഭുതതേജസാ । ഉച്ചചാരാമ്ബികാ മന്ത്രം പ്രസ്ഫുടം ച നവാക്ഷരമ്
ഇങ്ങനെ ശിവൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അത്ഭുതപ്രഭയോടെ ദേവി അംബികാ, നവാക്ഷരമന്ത്രം വ്യക്തമായി ഉച്ചരിച്ചു.
തം ഗൃഹീത്വാ മഹാദേവഃ പരാം മുദമവാപ ഹ । പ്രണമ്യ ചരണൌ ദേവ്യാസ്തത്രൈവാവസ്ഥിതഃ ശിവഃ
അത് സ്വീകരിച്ച മഹാദേവൻ പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു; ദേവിയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ച് ശിവൻ അവിടെ തന്നെ നില്ക്കുന്നു.
ജപന്നവാക്ഷരം മന്ത്രം കാമദം മോക്ഷദം തഥാ । ബീജയുക്തം ശുഭോച്ചാരം ശങ്കരസ്തസ്ഥിവാംസ്തദാ
ആശയവും ശുദ്ധമായ ഉച്ചാരവും ഉള്ള, ഇഷ്ടവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന നവാക്ഷരമന്ത്രം ശങ്കരൻ ജപിച്ചു അവിടെ നില്ക്കുന്നു.
തം തഥാഽവസ്ഥിതം ദൃഷ്ട്വാ ശങ്കരം ലോകശങ്കരമ് । അവോചം താം മഹാമായാം സംസ്ഥിതോഽഹം പദാന്തികേ
ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന ശംകരനെ അങ്ങനെ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും, ഞാൻ മഹാമായയുടെ പാദങ്ങൾക്കടുത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് അവളോട് പറഞ്ഞു.
ന വേദാസ്ത്വാമേവം കലയിതുമിഹാസന്നപടവോ യതസ്തേ നോചുസ്ത്വാം സകലജനധാത്രീമവികലാമ് । സ്വധാഭൂതാ ദേവീ സകലമഖഹോമേഷു വിഹിതാ തദാ ത്വം സര്വജ്ഞാ ജനനി ഖലു ജാതാ ത്രിഭുവനേ
വേദങ്ങൾക്കു നിന്നെ ഇങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് അവർ നിന്നെ, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതെയും, പൂർണ്ണമായ ദേവിയെയും, യജ്ഞങ്ങളിൽ സ്വധാരൂപിണിയെയും, പരിപൂർണ്ണമായ അമ്മയെയും, പരിപൂർണ്ണമായ അറിവുള്ളവളെയും പ്രഖ്യാപിക്കാത്തത്. നീയാണ് മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും സർവ്വജ്ഞയായ മാതാവ്.
കര്താഽഹം പ്രകരോമി സര്വമഖിലം ബ്രഹ്മാണ്ഡമത്യദ്ഭുതം കോഽന്യോസ്തീഹ ചരാചരേ ത്രിഭുവനേ മത്തഃ സമര്ഥഃ പുമാന് । ധന്യോഽസ്മ്യത്ര ന സംശയഃ കില യദാ ബ്രഹ്മാഽസ്മി ലോകാതിഗോ മഗ്നോഽഹം ഭവസാഗരേ പ്രവിതതേ ഗര്വാഭിവേശാദിതി
അദ്യാഹം തവ പാദപങ്കജപരാഗാദാനഗര്വേണ വൈ ധന്യോഽസ്മീതി യഥാര്ഥവാദനിപുണോ ജാതഃ പ്രസാദാച്ച തേ । യാചേ ത്വാം ഭവഭീതിനാശചതുരാം മുക്തിപ്രദാം ചേശ്വരീം ഹിത്വാ മോഹകൃതം മഹാര്തിനിഗഡം ത്വദ്ഭക്തിയുക്തം കുരു
ഇന്ന്, അമ്മേ, നിന്റെ പാദപങ്കജത്തിന്റെ ധൂളിയാൽ, അഹങ്കാരമില്ലാതെ ഞാൻ സത്യസന്ധനായും ഭാഗ്യവാനായും മാറി, നിന്റെ കൃപയാൽ സത്യം സംസാരിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനായി. ഭവഭീതിയെ നീക്കുന്നവളേ, മോക്ഷം നൽകുന്നവളേ, മഹാമായയുടെ ബന്ധനങ്ങൾ വിട്ട്, എന്നെ നിനക്ക് ഭക്തിയുള്ളവനാക്കണമേ എന്ന് ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.
അതോഽഹഞ്ച ജാതോ വിമുക്തഃ കഥം സ്യാം സരോജാദമേയാത്ത്വദാവിഷ്കൃതാദ്വൈ । തവാജ്ഞാകരഃ കിങ്കരോഽസ്മീതി നൂനം ശിവേ പാഹി മാം മോഹമഗ്നം ഭവാബ്ധൌ
അമ്മേ, ഞാൻ ഈ താമരയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനും, നിന്നാൽ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടവനും, എങ്ങനെ മോചിതനാകാം? ഞാൻ നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്ന ദാസനാണ് എന്നത് സത്യമാണു. ശിവേ, ഭ്രമത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ.
ന ജാനന്തി യേ മാനവാസ്തേ വദന്തി പ്രഭും മാം തവാദ്യം ചരിത്രം പവിത്രമ് । യജന്തീഹ യേ യാജകാഃ സ്വര്ഗകാമാ ന തേ തേ പ്രഭാവം വിദന്ത്യേവ കാമമ്
നിന്നെ അറിയാത്ത മനുഷ്യർ എന്നെ പ്രഭുവെന്നു പറയുകയും, നിന്റെ പവിത്രമായ ആദിമ സ്വഭാവത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹത്തോടെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്ന യാജകർ പോലും നിന്റെ ശക്തിയെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.
ഞാനാണ് സൃഷ്ടാവ്; ഈ അത്ഭുതകരമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ഞാൻ നടത്തുന്നു. ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെയും ചലനശീലികളിലോ അചലങ്ങളിലോ എന്നേക്കാൾ ശേഷിയുള്ളവൻ ആരുണ്ട്? ഞാൻ ബ്രഹ്മാവായതുകൊണ്ട്, ലോകങ്ങളെ അതിക്രമിച്ചവനായി, സൃഷ്ടിയുടെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി, അഹങ്കാരത്തിൽ ആകമാനിച്ചവനായി, ഞാൻ ഭാഗ്യവാനാണ് എന്നതിൽ സംശയമില്ല.