ദുഃഖം ബഹുവിധം പ്രാപ്താസ്തത്ര ധര്മസ്യ കാ സ്ഥിതിഃ । അതോ മേ ഹൃദയം താത വേപതേഽതീവ സംശയേ
അവർ പലവിധ ദുഃഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; അപ്പോൾ അവിടെ ധർമ്മത്തിന്റെ സ്ഥിതി എന്താണ്? അതുകൊണ്ട്, പ്രിയമേ, എന്റെ ഹൃദയം വളരെ സംശയത്തോടെ വിറയുന്നു.
കുരു മേഽസംശയം ചേതഃ സമര്ഥോഽസി മഹാമുനേ । ത്രാഹി സംസാരവാര്ധേസ്ത്വം ജ്ഞാനപോതേന മാം മുനേ
എന്റെ മനസ്സ് സംശയരഹിതമാക്കണം, നീക്ക് കഴിവുണ്ട് മഹർഷേ; ജ്ഞാനത്തിന്റെ നൗകയാൽ എന്നെ ഈ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണം, മഹർഷേ.
മജ്ജന്തം ചോത്പതന്തം ച മഗ്നം മോഹജലാവിലേ
മോഹത്തിന്റെ മൂടിയ വെള്ളത്തിൽ ഞാൻ മുങ്ങുകയും, ഉയരുകയും, വീണ്ടും മുങ്ങുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ—
ബ്രഹ്മാദീനാങ്ഗതിവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച യത്ത്വയാ ച മഹാബാഹോ പൃഷ്ടോഽഹം കുരുസത്തമ । താന്പ്രശ്നാന്നാരദഃ പ്രാഹ മയാ പൃഷ്ടോ മുനീശ്വരഃ
ബ്രഹ്മാദികൾക്ക് സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരണം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാബാഹുവായവനേ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ച കാര്യങ്ങൾ, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ആ ചോദ്യങ്ങൾ ഞാൻ മഹർഷിയായ നാരദനോടു ചോദിച്ചപ്പോൾ, നാരദൻ അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
നാരദ ഉവാച വ്യാസ കിം തേ ബ്രവീമ്യദ്യ പുരാഽയം സംശയോ മമ । ഉത്പന്നോ ഹൃദയേഽത്യര്ഥം സംദേഹാസാരപീഡിതഃ
നാരദൻ പറഞ്ഞു: വ്യാസാ, ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്ക് എന്ത് പറയണം? വളരെ മുമ്പ്, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയം ഉദിച്ചുവന്നു. അതിനാൽ ഞാൻ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആയിരുന്നു.
ഗത്വാഽഹം പിതരം സ്ഥാനേ ബ്രഹ്മാണമമിതൌജസമ് । അപൃച്ഛം യത്ത്വയാ പൃഷ്ടം വ്യാസാദ്യ പ്രശ്നമുത്തമമ്
ഞാൻ എന്റെ അച്ഛനായ അമിതതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുത്ത് പോയി, നീ ഇപ്പോൾ എന്നോടു ചോദിച്ച അതേ ഉത്തമമായ ചോദ്യം അവനോടും ചോദിച്ചു.
പിതഃ കുതഃ സമുത്പന്നം ബ്രഹ്മാണ്ഡമഖിലം വിഭോ । ഭവത്കൃതേന വാ സമ്യക് കിം വാ വിഷ്ണുകൃതം ത്വിദമ്
അച്ഛാ, ഈ സർവ്വബ്രഹ്മാണ്ഡം എവിടുനിന്നാണ് ഉദിച്ചത്? അതു നീയാണോ സൃഷ്ടിച്ചത്, അല്ലെങ്കിൽ അതെല്ലാം വിഷ്ണുവിന്റെ കൃത്യമാണോ?
രുദ്രകൃതം വാ വിശ്വാത്മന് ബ്രൂഹി സത്യം ജഗത്പതേ । ആരാധനീയഃ കഃ കാമം സര്വോത്കൃഷ്ടശ്ച കഃ പ്രഭുഃ
അല്ലെങ്കിൽ, സർവ്വാത്മാവേ, ഈ ലോകം രുദ്രൻ സൃഷ്ടിച്ചതാണോ? ലോകപാലകാ, സത്യമായത് പറയൂ. ആരെയാണ് ആരാധിക്കേണ്ടത്? ഏറ്റവും ഉന്നതനായ പ്രഭു ആരാണ്?
തത്സര്വം വദ മേ ബ്രഹ്മന്സന്ദേഹാംശ്ഛിന്ധി ചാനഘ । നിമഗ്നോ ഹ്യസ്മി സംസാരേ ദുഃഖരൂപേഽനൃതോപമേ
ബ്രഹ്മാ, ഈ എല്ലാം എന്നോട് പറയൂ, പാപരഹിതനേ, എന്റെ സംശയങ്ങൾ നീക്കിക്കൊടുക്കൂ. ഞാൻ സത്യമല്ലാത്തതുപോലെയുള്ള ദുഃഖരൂപമായ ഈ ലോകത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുകയാണ്.
സന്ദേഹാന്ദോലിതം ചേതോ ന പ്രശാമ്യതി കുത്രചിത് । ന തീര്ഥേഷു ന ദേവേഷു സാധനേഷ്വിതരേഷു ച
സംശയത്തിൽ ആകുലമായ എന്റെ മനസ്സ് എവിടെയും ശാന്തിയില്ല; തീർത്ഥങ്ങളിൽ അല്ല, ദേവന്മാരിൽ അല്ല, മറ്റു സാദ്ധ്യങ്ങളിൽ പോലും അല്ല.
അവിജ്ഞായ പരം തത്ത്വം കുതഃ ശാന്തിഃ പരന്തപ । വികീര്ണം ബഹുധാ ചിത്തം നൈകത്ര സ്ഥിരതാം വ്രജേത്
പരമസത്യം അറിയാതെ എങ്ങനെയാണ് ശാന്തി ലഭിക്കുക? മനസ്സ് പലതരത്തിലായി ചിതറുമ്പോൾ, അത് ഒരിടത്തും സ്ഥിരതയിലാകുന്നില്ല.
കം സ്മരാമി യജേ കം വാ കം വ്രജാമ്യര്ചയാമി കമ് । സ്തൌമി കം നാഭിജാനാമി ദേവ സര്വേശ്വരേശ്വരമ്
ആരെ ഞാൻ ഓർക്കണം, ആരെയാണ് ഞാൻ പൂജിക്കേണ്ടത്, ആരെയാണ് സമീപിക്കേണ്ടത്, ആരെയാണ് ആദരിക്കേണ്ടത്? ആരെയാണ് ഞാൻ സ്തുതിക്കേണ്ടത്? ദേവാ, സർവ്വേശ്വരേശ്വരാ, എനിക്ക് അറിയില്ല.
തതോ മാം പ്രത്യുവാചേദം ബ്രഹ്മാ ലോകപിതാമഹഃ । മയാ സത്യവതീസൂനോ കൃതേ പ്രശ്നേ സുദുസ്തരേ
അപ്പോൾ ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവു എന്നോട് പറഞ്ഞു: സത്യവതിയുടെ മകനേ, നീ ചോദിച്ച ചോദ്യം അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്.
ബ്രഹ്മോവാച കിം ബ്രവീമി സുതാദ്യാഹം ദുര്ബോധം പ്രശ്നമുത്തമമ് । ത്വയാശക്യം മഹാഭാഗ വിഷ്ണോരപി സുനിശ്ചയാത്
ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു: മകനേ, ഞാൻ എന്ത് പറയും? നീ ചോദിച്ച ഉത്തമമായ ചോദ്യം വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളതാണ്. മഹാഭാഗവ, നീയും വിഷ്ണുവും പോലും ഇതിന് ഉറപ്പായ ഉത്തരമറിയില്ല.
രാഗീ കോഽപി ന ജാനാതി സംസാരേഽസ്മിന്മഹാമതേ । വിരക്തശ്ച വിജാനാതി നിരീഹോ യോ വിമത്സരഃ
മഹാമതിയുള്ളവനേ, ഈ ലോകത്ത് ആസ്വാദനത്തിൽ ആകുലനായവർക്കു ഒന്നും അറിയില്ല; എന്നാൽ ആസക്തിയില്ലാത്തവനും അസൂയയില്ലാത്തവനും മാത്രമേ സത്യം അറിയൂ.
ഏകാര്ണവേ പുരാ ജാതേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ ഭൂതമാത്രേ സമുത്പന്നേ സഞ്ജജ്ഞേ കമലാദഹമ്
ഒരിക്കൽ, ഒരൊറ്റ സമുദ്രം മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ, എല്ലാം—ചലനവും അചലവും—നശിച്ചുപോയി. അപ്പോൾ മൂലഭൂതങ്ങൾ മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ താമരയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു.
നാപശ്യം തരണിം സോമം ന വൃക്ഷാന്ന ച പര്വതാന് । കര്ണികായാം സമാവിഷ്ടശ്ചിന്താമകരവം തദാ
ആ സമയത്ത് ഞാൻ സൂര്യനെയും ചന്ദ്രനെയും മരങ്ങളെയും പർവ്വതങ്ങളെയും കണ്ടില്ല. താമരയുടെ മധ്യത്തിൽ ഇരുന്ന് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
കസ്മാദഹം സമുദ്ഭൂതഃ സലിലേഽസ്മിന്മഹാര്ണവേ । കോ മേ ത്രാതാ പ്രഭുഃ കര്താ സംഹര്താ വാ യുഗാത്യയേ
ഈ വലിയ സമുദ്രത്തിൽ ഞാൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ആരാണ് എന്നെ രക്ഷിക്കാനുള്ളവൻ, ആരാണ് കർത്താവ്, സൃഷ്ടാവോ സംഹാരകനോ ആരാണ്?
ന ച ഭൂര്വിദ്യതേ സ്പഷ്ടാ യദാധാരം ജലം ത്വിദമ് । പങ്കജം കഥമുത്പന്നം പ്രസിദ്ധം രൂഢിയോഗയോഃ
ഭൂമി വ്യക്തമായി കാണാനായില്ല, കാരണം വെള്ളമാണ് അതിന്റെ ആധാരം. ചീന്തിയും വളർച്ചയും കൊണ്ടു പ്രശസ്തമായ താമര എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു?
പശ്യാമ്യദ്യാസ്യ പങ്കം തം മൂലം വൈ പങ്കജസ്യ ച । ഭവിഷ്യതി ധരാ തത്ര മൂലം നാസ്ത്യത്ര സംശയഃ
ഇന്ന് ഞാൻ താമരയുടെ ചീന്തിയും അതിന്റെ വേരും കാണുന്നു. ഭൂമി അതിന്റെ വേരിൽ ഉണ്ടാകും, അതിൽ സംശയമില്ല.
ഉത്തരന്സലിലേ തത്ര യാവദ്വര്ഷസഹസ്രകമ് । അന്വേഷമാണോ ധരണീം നാവാപ താം യദാ തദാ
അവിടെ വെള്ളത്തിൽ ഉയർന്ന്, ആയിരം വർഷം ഭൂമിയെ അന്വേഷിച്ചു, പക്ഷേ അതിനെ കണ്ടെത്താനായില്ല.
തപസ്തപേതി ചാകാശേ വാഗഭൂദശരീരിണീ । തതോ മയാ തപസ്തപ്തം പദ്മേ വര്ഷസഹസ്രകമ്
അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ശരീരമില്ലാത്ത ശബ്ദം പറഞ്ഞു: 'തപസ്, തപസ്.' അതിനാൽ ഞാൻ താമരയിൽ ആയിരം വർഷം തപസ്സ് ചെയ്തു.
സൃജേതി പുനരുദ്ഭൂതാ വാണീ തത്ര ശ്രുതാ മയാ । വിമൂഢോഽഹം തദാകര്ണ്യ കം സൃജാമി കരോമി കിമ്
അവിടെ വീണ്ടും ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു, ഞാൻ അതു കേട്ടു: "സൃഷ്ടിക്കൂ!" അപ്പോൾ ഞാൻ അതിൽ ആശ്ചര്യത്തോടെയും സംശയത്തോടെയും ആലോചിച്ചു—എന്താണ് ഞാൻ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടത്, എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് അറിയാതെ ഞാൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആയിരുന്നു.
തദാ ദൈത്യാവപി പ്രാപ്തൌ ദാരുണൌ മധുകൈടഭൌ । താഭ്യാം വിഭീഷിതശ്ചാഹം യുദ്ധായ മകരാലയേ
അപ്പോൾ തന്നെ ഭയാനകമായ മധു, കൈടഭൻ എന്ന ഇരുവരും അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ, അവരെ കണ്ടു ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു, യുദ്ധത്തിനായി കടലിലേക്ക് ഓടി.
തതോഽഹം നാലമാലമ്ബ്യ വാരിമധ്യമവാതരമ് । തദാ തത്ര മയാ ദൃഷ്ടഃ പുരുഷഃ പരമാദ്ഭുതഃ
അവരെ നേരിടാൻ കഴിയാതെ ഞാൻ വെള്ളത്തിന്റെ നടുവിലേക്ക് ഇറങ്ങി; അവിടെ ഞാൻ അത്ഭുതകരമായ ഒരു പുരുഷനെ കണ്ടു.
മേഘശ്യാമശരീരസ്തു പീതവാസാശ്ചതുര്ഭുജഃ । ശേഷശായീ ജഗന്നാഥോ വനമാലാവിഭൂഷിതഃ
അവന്റെ ശരീരം മേഘംപോലെ ഇരുണ്ടതും, മഞ്ഞളുനിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചും, നാലു കൈകളുമായി; വനമാല അണിഞ്ഞ്, ശേഷനിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന ലോകനാഥൻ.
ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മാദ്യായുധൈഃ സുവിരാജിതഃ । തമദ്രാക്ഷം മഹാവിഷ്ണും ശേഷപര്യങ്കശായിനമ്
ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം എന്നിവയുമായി ദീപ്തിയോടെ, ആ മഹാവിഷ്ണുവിനെ ഞാൻ കണ്ടു, ശേഷനിൽ കിടക്കുന്നതായി.
യോഗനിദ്രാസമാക്രാന്തമവിസ്പന്ദിനമച്യുതമ് । ശയാനം തം സമാലോക്യ ഭോഗിഭോഗോപരി സ്ഥിതമ്
യോഗനിദ്രയിൽ ആഴമായ്, അചഞ്ചലനായും, അക്ഷയനായും, ആ സർപ്പത്തിന്റെ ചുരുളുകളിൽ കിടക്കുന്നവനെ ഞാൻ കണ്ടു.
ചിന്താ മമാദ്ഭുതാ ജാതാ കിം കരോമീതി നാരദ । മയാ സ്മൃതാ തദാ ദേവീ സ്തുതാ നിദ്രാസ്വരൂപിണീ
നാരദാ, അപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ വലിയ ആശ്ചര്യം ഉണർന്നു—'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന ചിന്ത. അപ്പോൾ ഞാൻ നിദ്രയുടെ രൂപമായ ദേവിയെ ഓർത്തു സ്തുതിച്ചു.
ദേഹാന്നിര്ഗത്യ സാ ദേവീ ഗഗനേ സംസ്ഥിതാ ശിവാ । അവിതര്ക്യശരീരാ സാ ദിവ്യാഭരണമണ്ഡിതാ
അവളുടെ ദേഹം വിട്ട് ദേവി ആകാശത്ത് പ്രത്യക്ഷമായി; അവളുടെ രൂപം മനസ്സിൽ പിടികൂടാനാകാത്തതും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.