ഏകകര്തൃകമേതദ്വാ ബഹുകര്തൃകമന്യഥാ । അകര്തൃകം ന കാര്യം സ്യാദ്വിരോധോഽയം വിഭാതി മേ
ഇത് ഒരാൾ സൃഷ്ടിച്ചതാണോ, അല്ലെങ്കിൽ പലരും ചേർന്നാണോ, അതോ മറ്റെന്തെങ്കിലും വഴിയാണോ? സ്രഷ്ടാവില്ലെങ്കിൽ ഫലവും ഉണ്ടാകില്ലല്ലോ; ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്.
ഇതി സന്ദേഹസന്ദോഹേ മഗ്നം മാം താരയാധുനാ । വികല്പകോടീഃ കൃര്വാണം സംസാരേഽസ്മിന് പ്രവിസ്തരേ
ഇങ്ങനെ അനവധി സംശയങ്ങളിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന എന്നെ, ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ അനേകം ആശയങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന എന്നെ, ഇപ്പോൾ രക്ഷിക്കണമേ.
ബ്രുവന്തി ശംകരം കേചിന്മത്വാ കാരണകാരണമ് । സദാശിവം മഹാദേവം പ്രലയോത്പത്തിവര്ജിതമ്
ചിലർ ശംകരനെയാണ് കാരണങ്ങളുടെ കാരണമെന്നു പറയുന്നു; സദാശിവനെയും മഹാദേവനെയും, സൃഷ്ടിയും ലയവും ഇല്ലാത്തവനെയും.
ആത്മാരാമം സുരേശം ച ത്രിഗുണം നിര്മലം ഹരമ് । സംസാരതാരകം നിത്യം സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരണമ്
അവൻ സ്വയം തൃപ്തനാണ്, ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനാണ്, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുള്ളവനും നിർമ്മലനുമാണ്, ഹരനാണ്; ലോകമെന്ന കടൽ കടക്കാൻ സഹായിക്കുന്നവൻ, ശാശ്വതനും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ കാരണവുമാണ്.
അന്യേ വിഷ്ണും സ്തുവന്ത്യേനം സര്വേഷാം പ്രഭുമീശ്വരമ് । പരമാത്മാനമവ്യക്തം സര്വശക്തിസമന്വിതമ്
മറ്റുചിലർ വിഷ്ണുവിനെ എല്ലാ പ്രഭുക്കളുടെയും ഇശ്വരനായി, പരമാത്മാവായി, അപ്രകൃതമായവനായി, എല്ലാ ശക്തികളും ഉള്ളവനായി സ്തുതിക്കുന്നു.
ഭുക്തിദം മുക്തിദം ശാന്തം സര്വാദിം സര്വതോമുഖമ് । വ്യാപകം വിശ്വശരണമനാദിനിധനം ഹരിമ്
അവൻ ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ, ശാന്തനും എല്ലാറ്റിന്റെയും ആദിയും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖമുള്ളവനും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവനും, ലോകത്തിന്റെ അഭയം, ആദിയും അന്തവും ഇല്ലാത്ത ഹരിയും.
ധാതാരം ച തഥാ ചാന്യേ ബ്രുവന്തി സൃഷ്ടികാരണമ് । തമേവ സര്വവേത്താരം സര്വഭൂതപ്രവര്തകമ്
മറ്റുചിലർ സൃഷ്ടിയുടെ കാരണമായി സ്രഷ്ടാവിനെ പറയുന്നു; അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നവനുമാണ്.
ചതുര്മുഖം സുരേശാനം നാഭിപദ്മഭവം വിഭുമ് । സ്രഷ്ടാരം സര്വലോകാനാം സത്യലോകനിവാസിനമ്
നാലുമുഖമുള്ള ദേവന്മാരുടെ ഇശ്വരനായി, നാഭിപദ്മത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനായി, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായി, സത്യലോകത്തിൽ വസിക്കുന്ന മഹാത്മാവായി അവനെ ചിലർ പറയുന്നു.
ദിനേശം പ്രവദന്ത്യന്യേ സര്വേശം വേദവാദിനഃ । സ്തുവന്തി ചൈവ ഗായന്തി സായം പ്രാതരതന്ദ്രിതാഃ
മറ്റുചിലർ സൂര്യനെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഇശ്വരനായി വേദപണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നത്; അവർ വൈകുന്നേരവും പ്രഭാതവും ക്ഷീണമില്ലാതെ അവനെ സ്തുതിക്കുകയും പാടുകയും ചെയ്യുന്നു.
യജന്തി ച തഥാ യജ്ഞേ വാസവം ച ശതക്രതുമ് । സഹസ്രാക്ഷം ദേവദേവം സര്വേഷാം പ്രഭുമുല്ബണമ്
അത് പോലെ, യാഗങ്ങളിൽ അവർ വാസവനെയും ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനെയും, ദേവതകളിലെ ദേവനെയും, ശക്തനായ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവിനെയും ആരാധിക്കുന്നു.
യജ്ഞാധീശം സുരാധീശം ത്രിലോകേശം ശചീപതിമ് । യജ്ഞാനാം ചൈവ ഭോക്താരം സോമപം സോമപപ്രിയമ്
യാഗങ്ങളുടെ ഇശ്വരനെയും, ദേവതകളുടെ ഇശ്വരനെയും, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവിനെയും, ശചിയുടെ ഭർത്താവിനെയും, യാഗഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവനെയും, സോമപാനിയെയും, സോമപ്രിയനെയും അവർ സ്തുതിക്കുന്നു.
വരുണം ച തഥാ സോമം പാവകം പവനം തഥാ । യമം കുബേരം ധനദം ഗണാധീശം തഥാപരേ
മറ്റുചിലർ വരുണനെയും, സോമനെയും, അഗ്നിയെയും, വായുവിനെയും, യമനെയും, ധനം നൽകുന്ന കുബേരനെയും, ഗണപതിയെയും ആരാധിക്കുന്നു.
ഹേരമ്ബം ഗജവക്ത്രം ച സര്വകാര്യപ്രസാധകമ് । സ്മരണാത്സിദ്ധിദം കാമം കാമദം കാമഗം പരമ്
ഹേരംബനെയും, ആനമുഖനായവനെയും, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും സാധിപ്പിക്കുന്നവനെയും, ഓർത്താൽ സിദ്ധി നൽകുന്നവനെയും, ഇഷ്ടങ്ങൾ നൽകുന്നവനെയും, ഇഷ്ടങ്ങൾ നേടുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെയും അവർ ആരാധിക്കുന്നു.
ഭവാനീം കേചനാചാര്യാഃ പ്രവദന്ത്യഖിലാര്ഥദാമ് । ആദിമായാം മഹാശക്തിം പ്രകൃതിം പുരുഷാനുഗാമ്
ചില ആചാര്യന്മാർ ഭവാനിയെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നൽകുന്നവളായി, ആദിമായയായ്, മഹാശക്തിയായി, പ്രകൃതിയായി, പുരുഷനെ അനുഗമിക്കുന്നവളായി പറയുന്നു.
ബ്രഹ്മൈകതാസമാപന്നാം സൃഷ്ടിസ്ഥിത്യന്തകാരിണീമ് । മാതരം സര്വഭൂതാനാം ദേവതാനാം തഥൈവ ച
ബ്രഹ്മത്തോടൊപ്പം ഒന്നായ, സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ കാരണമായ, എല്ലാ ജീവികളുടെ മാതാവും ദേവതകളുടെ മാതാവും ആയവളാണ് അവൾ.
അനാദിനിധനാം പൂര്ണാം വ്യാപികാം സര്വജന്തുഷു । ഈശ്വരീം സര്വലോകാനാം നിര്ഗുണാം സഗുണാം ശിവാമ്
ആദിയില്ലാത്തതും അന്തമില്ലാത്തതും, പൂർണ്ണവുമാണ് അവൾ; എല്ലാ ജീവികളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവളാണ്; എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഈശ്വരിയും, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തതും ഗുണങ്ങളുള്ളതും, ശിവയായവളുമാണ്.
വൈഷ്ണവീം ശാങ്കരീം ബ്രാഹ്മീം വാസവീം വാരുണീം തഥാ । വാരാഹീം നാരസിംഹീം ച മഹാലക്ഷ്മീം തഥാദ്ഭുതാമ്
വൈഷ്ണവീ, ശാംകരീ, ബ്രാഹ്മീ, വാസവീ, വാരുണീ, വാരാഹീ, നാരസിംഹീ, അത്ഭുതമായ മഹാലക്ഷ്മി ഇവരെല്ലാം—
വേദമാതരമേകാം ച വിദ്യാം ഭവതരോഃ സ്ഥിരാമ് । സര്വദുഃഖനിഹന്ത്രീം ച സ്മരണാത്സര്വകാമദാമ്
വേദങ്ങളുടെ മാതാവായ ഒരുത്തി, ഭവത്തിന്റെ വൃക്ഷംപോലെ സ്ഥിരമായ ജ്ഞാനം, എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നവളും, ഓർത്താൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവളും—
മോക്ഷദാം ച മുമുക്ഷൂണാം കാമദാം ച ഫലാര്ഥിനാമ് । ത്രിഗുണാതീതരൂപാം ച ഗുണവിസ്താരകാരകാമ്
മുക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നവളും, ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഇഷ്ടം ലഭ്യമാക്കുന്നവളും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച രൂപവും, ഗുണങ്ങൾ വ്യാപിപ്പിക്കുന്ന കാരണവും ആകുന്നവളും—
നിര്ഗുണാം സഗുണാം തസ്മാത്താം ധ്യായന്തി ഫലാര്ഥിനഃ । നിരംജനം നിരാകാരം നിര്ലേപം നിര്ഗുണം കില
ഗുണങ്ങളില്ലാത്തതും, ഗുണങ്ങളുള്ളതുമായ അവളെ ഫലം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ധ്യാനിക്കുന്നു; അവൾ നിർമലയും, രൂപമില്ലാത്തതും, അശുദ്ധി തൊടാത്തതും, ഗുണരഹിതയുമാണ്.
അരൂപം വ്യാപകം ബ്രഹ്മ പ്രവദന്തി മുനീശ്വരാഃ । വേദോപനിഷദി പ്രോക്തസ്തേജോമയ ഇതി ക്വചിത്
രൂപമില്ലാത്തതും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതുമായ ബ്രഹ്മമെന്ന് മഹർഷിമാർ പറയുന്നു; ചിലപ്പോൾ വേദങ്ങളിലും ഉപനിഷത്തുകളിലും അതിനെ പ്രകാശസ്വരൂപം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സഹസ്രശീര്ഷാ പുരുഷഃ സഹസ്രനയനസ്തഥാ । സഹസ്രകരകര്ണശ്ച സഹസ്രാസ്യഃ സഹസ്രപാത്
പുരുഷനു ആയിരം തലകളും, ആയിരം കണ്ണുകളും, ആയിരം കൈകളും ചെവികളും, ആയിരം മുഖങ്ങളും, ആയിരം കാലുകളും ഉണ്ട്.
വിഷ്ണോഃ പാദമഥാകാശം പരമം സമുദാഹൃതമ് । വിരാജം വിരജം ശാന്തം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദം ആകാശം എന്നതിനെ പരമമായത് എന്ന് പറയുന്നു; അതു വിശുദ്ധവും, മായ്ച്ചതും, ശാന്തവുമാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
പുരുഷോത്തമം തഥാ ചാന്യേ പ്രവദന്തി പുരാവിദഃ । നൈകോഽപീതി വദന്ത്യന്യേ പ്രഭുരീശഃ കദാചന
പഴയ ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ചിലർ അവനെ പരമപുരുഷൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു; മറ്റുചിലർ അവൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം അല്ല, എപ്പോഴും പ്രഭുവും ഈശ്വരനുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അനീശ്വരമിദം സര്വം ബ്രഹ്മാണ്ഡമിതി കേചന । ന കദാപീശജന്യം യജ്ജഗദേതദചിന്തിതമ്
ചിലർ ഈ മുഴുവൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഈശ്വരനില്ലാത്തതാണെന്നും, ഒരിക്കലും യാതൊരു പ്രഭുവിനാലും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതല്ലെന്നും, ഈ ലോകം ആലോചിക്കാനാകാത്തതാണെന്നും പറയുന്നു.
സദൈവേദമനീശം ച സ്വഭാവോത്ഥം സദേദൃശമ് । അകര്താസൌ പുമാന്പ്രോക്തഃ പ്രകൃതിസ്തു തഥാ ച സാ
എപ്പോഴും ഈശ്വരനില്ലാത്തതും, സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചതുമായ ഈ ലോകം എന്നും ഇങ്ങനെയാണെന്ന് പറയുന്നു; അവനെ പ്രവർത്തനമില്ലാത്ത പുരുഷൻ എന്നും, അവളെ പ്രകൃതിയെന്നും പറയുന്നു.
ഏവം വദന്തി സാങ്ഖ്യാശ്ച മുനയഃ കപിലാദയഃ । ഏതേ സന്ദേഹസന്ദോഹാഃ പ്രഭവന്തി തഥാഽപരേ
ഇങ്ങനെ കപിലാദിമുനിമാർ അടങ്ങുന്ന സാംഖ്യശാഖയിലെ മഹർഷിമാർ പറയുന്നു; ഇതിൽ നിന്ന് അനേകം സംശയങ്ങളും ഉദയിക്കുന്നു.
വികല്പോപഹതം ചേതഃ കിം കരോമി മുനീശ്വര । ധര്മാധര്മവിവക്ഷായാം ന മനോ മേ സ്ഥിരം ഭവേത്
ഇങ്ങനെ പലതരം ആശയങ്ങൾ കൊണ്ടു എന്റെ മനസ്സ് അലയുന്നു, മഹർഷേ, ധർമ്മവും അധർമ്മവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസത്തിൽ എന്റെ മനസ്സ് സ്ഥിരമാകുന്നില്ല.
കോ ധര്മഃ കീദൃശോഽധര്മശ്ചിഹ്നം നൈവോപലഭ്യതേ । ദേവാഃ സത്ത്വഗുണോത്പന്നാഃ സത്യധര്മവ്യവസ്ഥിതാഃ
എന്താണ് ധർമ്മം, എങ്ങനെയാണ് അധർമ്മം? അതിന് വ്യക്തമായ അടയാളം കാണാനാവുന്നില്ല. സത്വഗുണത്തിൽ ജനിച്ച ദേവന്മാർ സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
പീഡ്യന്തേ ദാനവൈഃ പാപൈഃ കുത്ര ധര്മവ്യവസ്ഥിതിഃ । ധര്മസ്ഥിതാഃ സദാചാരാഃ പാണ്ഡവാ മമ വംശജാഃ
എങ്കിലും അവർ ദാനവരുടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തികളാൽ പീഡിക്കപ്പെടുന്നു; എവിടെയാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ നില? എന്റെ വംശജരായ പാണ്ഡവർ ധർമ്മത്തിലും നല്ല ആചാരത്തിലും ഉറച്ചവരാണ്—