പ്രമതേസ്തു സുതോ നൂനമിതി മാം സോഽബ്രവീദ്വചഃ । സോഽഹം സര്പോ രുരുസ്ത്വം ച ശൃണു മേ പരമം വചഃ
അവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ പ്രമതിയുടെ മകനാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പാണ്.' ഞാൻ രുരു എന്ന പാമ്പാണ്; എന്റെ പ്രധാനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.
അഹിംസാ പരമോ ധര്മോ വിപ്രാണാം നാത്ര സംശയഃ । ദയാ സര്വത്ര കര്തവ്യാ ബ്രാഹ്മണേന വിജാനതാ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അഹിംസയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എല്ലാ സ്ഥലത്തും ദയ കാണിക്കേണ്ടത് അറിവുള്ള ബ്രാഹ്മണന്റെ കടമയാണ്.
യജ്ഞാദന്യത്ര വിപ്രേന്ദ്ര ന ഹിംസാ യാജ്ഞികോ മതാ । സൂത ഉവാച സര്പയോനേര്വിനിര്മുക്തോ ബാഹ്മണോഽസൌ രുരുസ്തതഃ
യജ്ഞത്തിന് പുറത്തു ബ്രാഹ്മണൻക്ക് ഹിംസ ശരിയല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പാമ്പിന്റെ ജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ആ ബ്രാഹ്മണൻ രുരുവായി.
കൃത്വാ തസ്യ ച ശാപാന്തം പരിത്യക്തം ച ഹിംസനമ് । വിവാഹിതാ തേന ബാലാ മൃതാ സജ്ജീവിതാ പുനഃ
ശാപം അവസാനിപ്പിച്ച് ഹിംസ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, അവൻ ആ ബാലയെ വിവാഹം ചെയ്തു; മരിച്ചവളെ വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിച്ചു.
കദനം സര്വസര്പാണാം കൃതം വൈരമനുസ്മരന് । ത്വം തു വൈരം സമുത്സൃജ്യ വര്തസേ പന്നഗേഷ്വഥ
എല്ലാ പാമ്പുകളുടെയും വധവും അതിലൂടെ ഉണ്ടായ വൈരവും ഓർത്ത്, നീയോ വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് പാമ്പുകളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നു.
വിമന്യുര്ഭരതശ്രേഷ്ഠ പിതൃഘാതകരേഷു വൈ । അന്തരിക്ഷേ മൃതസ്താതഃ സ്നാനദാനവിവര്ജിതഃ
ഭാരതകുലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, പിതാവിനെ കൊന്നവരോടും ക്രോധം ഇല്ലാതെ, ആ പിതാവ് ആകാശത്ത്, സ്നാനവും ദാനവും ഇല്ലാതെ മരിച്ചു.
തസ്യോദ്ധാരം ച രാജേന്ദ്ര കുരു ഹത്വാഥ പന്നഗാന് । പിതുര്വൈരം ന ജാനാതി ജീവന്നേവ മൃതോ ഹി സഃ
രാജാവേ, പിതാവിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി നീ പാമ്പുകളെ കൊല്ലണം. അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മരിച്ചതിനാൽ പിതാവിന്റെ വൈരം അവനറിയില്ല.
ദുര്ഗതിസ്തേ പിതുസ്താവദ്യാവത്താന്ന ഹനിഷ്യസി । അമ്ബാമഖമിഷം കൃത്വാ കുരു യജ്ഞം നൃപോത്തമ
നീ അവരെ കൊല്ലുന്നതുവരെ പിതാവിന്റെ ദുരിതം നീങ്ങില്ല. രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, അംബാമയിയായ മഹാദേവിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് യജ്ഞം നടത്തുക.
സര്പസത്രം മഹാരാജ പിതുര്വൈരമനുസ്മരന് । സൂത ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ജന്മേജയസ്തദാ
മഹാരാജാവേ, പിതാവിന്റെ വൈരം ഓർത്തു നീ പാമ്പുകളുടെ യജ്ഞം നടത്തണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് ജനമേജയൻ അപ്പോൾ—
നേത്രാഭ്യാമശ്രുപാതം ച ചകാരാതീവ ദുഃഖിതഃ । ധിങ്മാമസ്തു സുദുര്ബുദ്ധേര്വൃഥാ മാനകരസ്യ വൈ
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർ വീണു; അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. 'എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്, വ്യർത്ഥമായി പ്രവർത്തിച്ച ബുദ്ധിഹീനനാണ് ഞാൻ.'
പിതാ യസ്യ ഗതിം ഘോരാം പ്രാപ്തഃ പന്നഗപീഡിതഃ । അദ്യാഹം മഖമാരഭ്യ കരോമ്യപചിതിം പിതുഃ
ആ പിതാവിന് പാമ്പുകൾ കൊണ്ട് വലിയ ദുരന്തം സംഭവിച്ചു; ഇന്ന് ഞാൻ യജ്ഞം ആരംഭിച്ച് പിതാവിനായി പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യും.
ഹത്വാ സര്പാനസന്ദിഗ്ധോ ദീപ്യമാനേ വിഭാവസൌ । ആഹൂയ മന്ത്രിണഃ സര്വാന് രാജാ വചനമബ്രവീത്
പാമ്പുകളെ സംശയമില്ലാതെ കൊല്ലുമ്പോൾ, അഗ്നി കത്തുമ്പോൾ, രാജാവ് എല്ലാ മന്ത്രിമാരെയും വിളിച്ചു വരുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
കുര്വന്തു യജ്ഞസമ്ഭാരം യഥാര്ഹം മന്ത്രിസത്തമാഃ । ഗങ്ഗാതീരേ ശുഭാം ഭൂമിം മാപയിത്വാ ദ്വിജോത്തമൈഃ
മന്ത്രിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ യജ്ഞത്തിനുള്ള സാമഗ്രികൾ ഒരുക്കണം. ഗംഗയുടെ തീരത്ത് ശുദ്ധമായ ഭൂമി പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ നിർണ്ണയിക്കപ്പെടണം.
കുര്വന്തു മണ്ഡപം സ്വസ്ഥാഃ ശതസ്തമ്ഭം മനോഹരമ് । വേദീ യജ്ഞസ്യ കര്തവ്യാ മമാദ്യ സചിവാഃ ഖലു
നല്ല രീതിയിൽ നൂറ് തൂണുകളുള്ള മനോഹരമായ മണ്ടപം അവർ പണിയണം. എന്റെ മന്ത്രിമാർ ഇന്ന് തന്നെ യജ്ഞവേദി ഒരുക്കണം.
തദങ്ഗത്വേ വിധേയോ വൈ സര്പസത്രഃ സുവിസ്തരഃ । തക്ഷകസ്തു പശുസ്തത്ര ഹോതോത്തങ്കോ മഹാമുനിഃ
അതിന് വേണ്ടി വിശാലമായ പാമ്പുകളുടെ യജ്ഞം നടത്തണം. അവിടെ തക്ഷകൻ യജ്ഞത്തിലെ പശുവായിരിക്കും, ഉത്തങ്കൻ മഹർഷിയാണ് മുഖ്യപൂജാരി.
ശീഘ്രമാഹൂയതാം വിപ്രാഃ സര്വജ്ഞാ വേദപാരഗാഃ । സൂത ഉവാച മന്ത്രിണസ്തു തദാ ചക്രുര്ഭൂപവാക്യൈര്വിചക്ഷണാഃ
വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വേഗത്തിൽ വിളിക്കണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ മന്ത്രിമാർ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു.
യജ്ഞസ്യ സര്വസമ്ഭാരം വേദീം യജ്ഞസ്യ വിസ്തൃതാമ് । ഹവനേ വര്തമാനേ തു സര്പാണാം തക്ഷകോ ഗതഃ
അവർ യജ്ഞത്തിനുള്ള എല്ലാ സാമഗ്രികളും വിശാലമായ യജ്ഞവേദിയും ഒരുക്കി. ഹവനം നടക്കുമ്പോൾ പാമ്പുകളിൽ തക്ഷകൻ രക്ഷപെടാൻ ഓടി.
ഇന്ദ്രം പ്രതി ഭയാര്തോഽഹം ത്രാഹി മാമിതി ചാബ്രവീത് । ഭയഭീതം സമാശ്വാസ്യ സ്വാസനേ സന്നിവേശ്യ ച
ഭയത്തോടെ അവൻ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു: 'എന്നെ രക്ഷിക്കണം!' ഭയപ്പെട്ടവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഇന്ദ്രൻ അവനെ തന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
ദദാവഭയമത്യര്ഥം നിര്ഭയോ ഭവ പന്നഗ । തമിന്ദ്രശരണം ജ്ഞാത്വാ മുനിര്ദത്താഭയം തഥാ
അവന് പാമ്പിനെ നോക്കി, "ഭയപ്പെടേണ്ട, നീ ഭയമില്ലാതെ ഇരിക്കൂ," എന്ന് പറഞ്ഞു. ഇന്ദ്രന്റെ ശരണം തേടിയവനാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ആ മുനിവരന് അവന് സുരക്ഷിതത്വം ഉറപ്പാക്കി ആശ്വാസം നല്കി.
ഉത്തങ്കോഽഹ്വയദുദ്വിഗ്നഃ സേന്ദ്രം കൃത്വാ നിമന്ത്രണമ് । സ്മൃതസ്തദാ തക്ഷകേണ യായാവരകുലോദ്ഭവഃ
ഉത്തങ്കന് വിഷമത്തോടെ ഇന്ദ്രനെ വിളിച്ചു, ക്ഷണിച്ചു. അപ്പോള് ടക്ഷകന് യായാവരകുലത്തില് നിന്നുള്ള ആ സഞ്ചാരി മുനിയെ ഓര്മ്മവന്നു.
ആസ്തീകോ നാമ ധര്മാത്മാ ജരത്കാരുസുതോ മുനിഃ । തത്രാഗത്യ മുനേര്ബാലസ്തുഷ്ടാവ ജനമേജയമ്
ജരത്കാരുവിന്റെ മകനായ, ധര്മനിഷ്ഠനായ ആസ്തികന് എന്ന ബാലമുനി അവിടെ എത്തി, ജനമേജയനെ സ്തുതിച്ചു.
രാജാ തമര്ചയാമാസ ദൃഷ്ട്വാ ബാലം സുപണ്ഡിതമ് । അര്ചയിത്വാ നൃപസ്തം തു ഛന്ദയാമാസ വാഞ്ഛിതൈഃ
രാജാവ് ആ പണ്ഡിതനായ ബാലനെ കണ്ടു ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. ആദരമര്പ്പിച്ച ശേഷം, രാജാവ് അവനോട് ഇഷ്ടമുള്ളതൊന്നും ചോദിക്കാമെന്ന് പറഞ്ഞു.
സ തു വവ്രേ മഹാഭാഗ യജ്ഞോഽയം വിരമത്വിതി । സത്യബദ്ധോ നൃപസ്തേന പ്രാര്ഥിതശ്ച പുനസ്തഥാ
ആ മഹാഭാഗവന്, "ഈ യാഗം നിര്ത്തണം," എന്നാശംസിച്ചു. വാക്ക് നല്കിയിരുന്ന രാജാവിനെ വീണ്ടും അതേ അപേക്ഷയോടെ അപേക്ഷിച്ചു.
ഹോമം നിവര്തയാമാസ സര്പാണാം മുനിവാക്യതഃ । ഭാരതം ശ്രാവയാമാസ വൈശമ്പായന വിസ്തരാത്
മുനിയുടെ വാക്ക് കേട്ട് രാജാവ് പാമ്പുകളെ അര്പ്പിക്കുന്ന ഹോമം നിര്ത്തി. വൈശംപായനന് ഭാരതകഥ വിശദമായി വായിച്ചു പറഞ്ഞു.
ശ്രുത്വാപി നൃപതിഃ കാമം ന ശാന്തിമഭിജഗ്മിവാന് । വ്യാസം പപ്രച്ഛ ഭൂപാലോ മമ ശാന്തിഃ കഥം ഭവേത്
അത് കേട്ടിട്ടും രാജാവിന് ആഗ്രഹിച്ച ശാന്തി ലഭിച്ചില്ല. ഭൂപതി വ്യാസനോട്, "എനിക്ക് എങ്ങനെ ശാന്തി കിട്ടും?" എന്ന് ചോദിച്ചു.
മനോഽതിദഹ്യതേ കാമം കിം കരോമി വദസ്വ മേ । പിതാ മേ ദുര്ഭഗസ്യൈവ മൃതഃ പാര്ഥസുതാത്മജഃ
"എന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹത്തില് കത്തുന്നു; ഞാന് എന്ത് ചെയ്യണം, പറയൂ. എന്റെ ദുർഭാഗ്യശാലിയായ അച്ഛന് പാരിക്ഷിതിന്റെ മകനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു."
ക്ഷത്രിയാണാം മഹാഭാഗ സങ്ഗ്രാമേ മരണം വരമ് । രണേ വാ മരണം വ്യാസ ഗൃഹേ വാ വിധിപൂര്വകമ്
"ക്ഷത്രിയന്മാർക്ക് യുദ്ധത്തിൽ മരണം ഏറ്റവും ഉത്തമം, മഹാഭാഗനേ; യുദ്ധഭൂമിയിലോ, അല്ലെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം വീട്ടിലോ മരിച്ചാലും അതാണ് ഉത്തമം, വ്യാസാ."
മരണം ന പിതുര്മേഽഭൂദന്തരിക്ഷേ മൃതോഽവശഃ । ശാന്ത്യുപായം വദസ്വാത്ര ത്വം ച സത്യവതീസുത
"എന്റെ അച്ഛന് യുദ്ധത്തിൽ മരണം ഉണ്ടായില്ല; അവൻ ആകാശത്ത് നിർബലനായി മരിച്ചു. സത്യവതിയുടെ മകനേ, അവന് ശാന്തി ലഭിക്കാൻ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ."
യഥാ സ്വര്ഗം വ്രജേദാശു പിതാ മേ ദുര്ഗതിം ഗതഃ
"ദുർഗതിയിൽപ്പെട്ട എന്റെ അച്ഛന് എങ്ങനെ വേഗം സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്താൻ കഴിയും?"
ശ്രോതൃപ്രവക്തൃപ്രസങ്ഗഃ സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ । ഉവാച വചനം തത്ര സഭായാം നൃപതിം ച തമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു സത്യവതിയുടെ മകനായ വ്യാസൻ അന്നത്തെ സഭയിൽ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.