പരീക്ഷിതസുതം മത്വാ തം നൃപം സമുപാഗതഃ । കാര്യാകാര്യം ന ജാനാസി സമയേ നൃപസത്തമ
പാരീക്ഷിതിന്റെ മകനാണെന്ന് കരുതി, അവൻ രാജാവിന്റെ അടുത്ത് എത്തി: 'സമയത്ത് ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും നീ അറിയുന്നില്ല, മഹാരാജാവേ' എന്നു പറഞ്ഞു.
അകര്തവ്യം കരോഷ്യദ്യ കര്തവ്യം ന കരോഷി വൈ । കിം ത്വാം സമ്പ്രാര്ഥയാമ്യദ്യ ഗതാമര്ഷം നിരുദ്യമമ്
'ഇന്ന് നീ ചെയ്യരുതാത്തത് ചെയ്യുന്നു, ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുന്നില്ല; ഇപ്പോൾ നീ കോപമോ ശ്രമമോ ഇല്ലാത്തവനാണ്, നിന്നോട് ഞാൻ എന്തിനാണ് അപേക്ഷിക്കേണ്ടത്?'
അവൈരജ്ഞമതന്ത്രജ്ഞം ബാലചേഷ്ടാസമന്വിതമ് । ജനമേജയ ഉവാച കിം വൈരം ന മയാ ജ്ഞാതം ന കിം പ്രതികൃതം മയാ
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു: എനിക്ക് ആരോടും വൈരമുണ്ടായിരുന്നില്ല, ഞാൻ ആരെയും പ്രതികരിച്ചിട്ടില്ല. ദൈവം, എനിക്ക് പറയൂ, ഇവിടെ എന്താണ് വൈരം, എന്താണ് കാരണമെന്നു.
തദ്വദ ത്വം മഹാഭാഗ കരോമി യദനന്തരമ് । ഉത്തങ്ക ഉവാച പിതാ തേ നിഹതോ ഭൂപ തക്ഷകേണ ദുരാത്മനാ
ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, നിന്റെ അച്ഛൻ ദുഷ്ടനായ തക്ഷകൻകൊണ്ട് കൊല്ലപ്പെട്ടു.
മന്ത്രിണസ്ത്വം സമാഹൂയ പൃച്ഛ സ്വപിതൃനാശനമ് । സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം രാജാ പപ്രച്ഛ മന്ത്രിസത്തമാന്
നിന്റെ മന്ത്രിമാരെ വിളിച്ചു ചേർത്ത് അച്ഛന്റെ മരണത്തെക്കുറിച്ച് അവരോടു ചോദിക്കൂ.
ഊചുസ്തേ ദ്വിജശാപേന ദഷ്ടഃ സര്പേണ വൈ മൃതഃ । ജനമേജയ ഉവാച ശാപോഽത്ര കാരണം രാജ്ഞഃ ശപ്തസ്യ മുനിനാ കില
മന്ത്രിമാർ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം മൂലം ഒരു പാമ്പ് കടിച്ചു, അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം മരിച്ചത്.
തക്ഷകസ്യ തു കോ ദോഷോ ബ്രൂഹി മേ മുനിസത്തമ । ഉത്തങ്ക ഉവാച തക്ഷകേണ ധനം ദത്ത്വാ കശ്യപഃ സന്നിവാരിതഃ
ജനമേജയൻ പറഞ്ഞു: മഹർഷിയുടെയും ശാപമാണ് രാജാവിന് കാരണമെന്നു പറയുന്നു. എന്നാൽ തക്ഷകന്റെ തെറ്റെന്താണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
ന സ കിം തക്ഷകോ വൈരീ പിതൃഹാ തവ ഭൂപതേ । ഭാര്യാ രുരോഃ പുരാ ഭൂപ ദഷ്ടാ സര്പേണ സാ മൃതാ
ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു: തക്ഷകൻ കശ്യപന് സ്വർണം നൽകി അവനെ വഴിതിരിപ്പിച്ചു. രാജാവേ, അങ്ങനെ തക്ഷകൻ നിന്റെ പിതാവിന്റെ ശത്രുവോ കൊലയാളിയോ ആണോ?
അവിവാഹിതാ തു മുനിനാ ജീവിതാ ച പുനഃ പ്രിയാ । രുരുണാപി കൃതാ തത്ര പ്രതിജ്ഞാ ചാതിദാരുണാ
പണ്ടൊരിക്കൽ, റുരുവിന്റെ ഭാര്യയെ ഒരു പാമ്പ് കടിച്ചു, അവൾ മരിച്ചു. എന്നാൽ മুনি അവളെ വിവാഹം കഴിച്ചില്ല, പിന്നെ അവന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ വീണ്ടും ജീവിച്ചു.
യം യം സര്പം പ്രപശ്യാമി തം തം ഹന്മ്യായുധേന വൈ । ഏവം കൃത്വാ പ്രതിജ്ഞാം സ ശസ്ത്രപാണീ രുരുസ്തദാ
അപ്പോൾ റുരു ഭയങ്കരമായ ഒരു പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു: 'ഞാൻ കാണുന്ന ഓരോ പാമ്പിനെയും ആയുധം കൊണ്ട് കൊല്ലും.'
വ്യചരത്പൃഥിവീം രാജന്നിഘ്നന്സര്പാന്യതസ്തതഃ । ഏകദാ സ വനേ ഘോരം ഡുണ്ഡുഭം ജരസാന്വിതമ്
അങ്ങനെ പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത് ആയുധം കൈവശം വച്ച് റുരു ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ എവിടെയായാലും പാമ്പുകളെ കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
അപശ്യദ്ദണ്ഡമുദ്യമ്യ ഹന്തും തം സമുപായയൌ । അഭ്യഹന്രുഷിതോ വിപ്രസ്തമുവാചാഥ ഡുണ്ഡുഭഃ
ഒരു ദിവസം കാട്ടിൽ, വൃദ്ധനായ ഭയങ്കരനായ ḍുṇḍുഭയെ കണ്ടു. അവനെ കൊല്ലാൻ ദണ്ഡം ഉയർത്തി സമീപിച്ചു.
നാപരാധ്നോമി തേ വിപ്ര കസ്മാന്മാമഭിഹംസി വൈ । രുരുരുവാച പ്രാണപ്രിയാ മേ ദയിതാ ദഷ്ടാ സര്പേണ സാ മൃതാ
കോപത്തോടെ ആ മুনি അവനെ അടിക്കുമ്പോൾ ḍുṇḍുഭൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നോട് ദോഷം ചെയ്തിട്ടില്ല, എനിക്ക് എന്തിനാണ് നീ കൊല്ലാൻ വരുന്നത്?'
പ്രതിജ്ഞേയം തദാ സര്പ ദുഃഖിതേന മയാ കൃതാ । ഡുണ്ഡുഭ ഉവാച നാഹം ദശാമി തേഽന്യേ വൈ യേ ദശന്തി ഭുജങ്ഗമാഃ
റുരു പറഞ്ഞു: 'എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ഒരു പാമ്പ് കടിച്ചു, അവൾ മരിച്ചു. അതിന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ഞാൻ ഈ പ്രതിജ്ഞ എടുത്തു, പാമ്പേ.'
ശരീരസമയോഗേന ന മാം ഹിംസിതുമര്ഹസി । ഉത്തങ്ക ഉവാച ശ്രുത്വാ താം മാനുഷീം വാണീം സര്പേണോക്താം മനോഹരാമ്
ḍുṇḍുഭൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ നിന്നെ കടിക്കില്ല; മറ്റുള്ള പാമ്പുകളാണ് കടിക്കുന്നത്. എന്റെ ശരീരസ്വഭാവം കൊണ്ടു നീ എന്നെ കൊല്ലേണ്ടതില്ല.'
രുരുഃ പപ്രച്ഛ കോഽസി ത്വം കസ്മാദ്ഡുണ്ഡുഭതാം ഗതഃ । സര്പ ഉവാച ബ്രാഹ്മണോഽഹം പുരാ വിപ്ര സഖാ മേ ഖഗമാഭിധഃ
ഉത്തങ്കൻ പറഞ്ഞു: ആ മനോഹരമായ മനുഷ്യഭാഷയിൽ പാമ്പ് പറഞ്ഞത് കേട്ട് റുരു ചോദിച്ചു: 'നീ ആരാണ്? എങ്ങനെ ḍുṇḍുഭനായി മാറി?'
വിപ്രോ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠഃ സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । സ മയാ വഞ്ജിതോ മൌര്ഖ്യാത്സര്പം കൃത്വാ ച താര്ണകമ്
പാമ്പ് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഒരിക്കൽ ബ്രാഹ്മണനായിരുന്നു. എന്റെ സുഹൃത്ത് ഖഗമൻ എന്ന പേരുള്ളവൻ, ധർമ്മത്തിൽ ഉന്നതനും സത്യവാനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും ആയിരുന്നു.'
ഭയം ച പ്രാപിതോഽത്യര്ഥമഗ്നിഹോത്രഗൃഹേ സ്ഥിതഃ । തേന ഭീതേന ശപ്തോഽഹം വിഹ്വലേനാതിവേപിനാ
അവനെ ഞാൻ മൌഢ്യത്തിൽ വഞ്ചിച്ചു, പാമ്പാക്കി മാറ്റി, അഗ്നിഹോത്രഗൃഹത്തിൽ അവനെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
ഭവ സര്പോ മന്ദബുദ്ധേ യേനാഹം ധര്ഷിതസ്ത്വയാ । മയാ പ്രസാദിതോഽത്യര്ഥം സര്പേണാസൌ ദ്വിജോത്തമഃ
അതുകൊണ്ട് ഭയപ്പെട്ട്, അത്യന്തം വിറച്ച്, അവൻ എന്നെ ശപിച്ചു: 'നീ പാമ്പാവുക, നീ എന്നെ അപമാനിച്ചതിനാൽ, മന്ദബുദ്ധിയേ.'
മാമുവാചാഥ തത്ക്രോധാത്കിഞ്ചിച്ഛാന്തിമവാപ്യ ച । രുരുസ്തേ മോചിതാ ശാപസ്യാസ്യ സര്പ ഭവിഷ്യതി
ഞാൻ വളരെ അപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ, ക്രോധം കുറച്ച്, ആ മഹാബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'റുരു നിന്നെ ഈ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കും, പാമ്പേ.'
പ്രമതേസ്തു സുതോ നൂനമിതി മാം സോഽബ്രവീദ്വചഃ । സോഽഹം സര്പോ രുരുസ്ത്വം ച ശൃണു മേ പരമം വചഃ
അവൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'നീ പ്രമതിയുടെ മകനാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പാണ്.' ഞാൻ രുരു എന്ന പാമ്പാണ്; എന്റെ പ്രധാനമായ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.
അഹിംസാ പരമോ ധര്മോ വിപ്രാണാം നാത്ര സംശയഃ । ദയാ സര്വത്ര കര്തവ്യാ ബ്രാഹ്മണേന വിജാനതാ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അഹിംസയാണ് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എല്ലാ സ്ഥലത്തും ദയ കാണിക്കേണ്ടത് അറിവുള്ള ബ്രാഹ്മണന്റെ കടമയാണ്.
യജ്ഞാദന്യത്ര വിപ്രേന്ദ്ര ന ഹിംസാ യാജ്ഞികോ മതാ । സൂത ഉവാച സര്പയോനേര്വിനിര്മുക്തോ ബാഹ്മണോഽസൌ രുരുസ്തതഃ
യജ്ഞത്തിന് പുറത്തു ബ്രാഹ്മണൻക്ക് ഹിംസ ശരിയല്ല, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പാമ്പിന്റെ ജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ആ ബ്രാഹ്മണൻ രുരുവായി.
കൃത്വാ തസ്യ ച ശാപാന്തം പരിത്യക്തം ച ഹിംസനമ് । വിവാഹിതാ തേന ബാലാ മൃതാ സജ്ജീവിതാ പുനഃ
ശാപം അവസാനിപ്പിച്ച് ഹിംസ ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, അവൻ ആ ബാലയെ വിവാഹം ചെയ്തു; മരിച്ചവളെ വീണ്ടും ജീവൻ ലഭിച്ചു.
കദനം സര്വസര്പാണാം കൃതം വൈരമനുസ്മരന് । ത്വം തു വൈരം സമുത്സൃജ്യ വര്തസേ പന്നഗേഷ്വഥ
എല്ലാ പാമ്പുകളുടെയും വധവും അതിലൂടെ ഉണ്ടായ വൈരവും ഓർത്ത്, നീയോ വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് പാമ്പുകളോടൊപ്പം ജീവിക്കുന്നു.
വിമന്യുര്ഭരതശ്രേഷ്ഠ പിതൃഘാതകരേഷു വൈ । അന്തരിക്ഷേ മൃതസ്താതഃ സ്നാനദാനവിവര്ജിതഃ
ഭാരതകുലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, പിതാവിനെ കൊന്നവരോടും ക്രോധം ഇല്ലാതെ, ആ പിതാവ് ആകാശത്ത്, സ്നാനവും ദാനവും ഇല്ലാതെ മരിച്ചു.
തസ്യോദ്ധാരം ച രാജേന്ദ്ര കുരു ഹത്വാഥ പന്നഗാന് । പിതുര്വൈരം ന ജാനാതി ജീവന്നേവ മൃതോ ഹി സഃ
രാജാവേ, പിതാവിന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി നീ പാമ്പുകളെ കൊല്ലണം. അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മരിച്ചതിനാൽ പിതാവിന്റെ വൈരം അവനറിയില്ല.
ദുര്ഗതിസ്തേ പിതുസ്താവദ്യാവത്താന്ന ഹനിഷ്യസി । അമ്ബാമഖമിഷം കൃത്വാ കുരു യജ്ഞം നൃപോത്തമ
നീ അവരെ കൊല്ലുന്നതുവരെ പിതാവിന്റെ ദുരിതം നീങ്ങില്ല. രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവാ, അംബാമയിയായ മഹാദേവിയെ ഉദ്ദേശിച്ച് യജ്ഞം നടത്തുക.
സര്പസത്രം മഹാരാജ പിതുര്വൈരമനുസ്മരന് । സൂത ഉവാച ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ രാജാ ജന്മേജയസ്തദാ
മഹാരാജാവേ, പിതാവിന്റെ വൈരം ഓർത്തു നീ പാമ്പുകളുടെ യജ്ഞം നടത്തണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് ജനമേജയൻ അപ്പോൾ—
നേത്രാഭ്യാമശ്രുപാതം ച ചകാരാതീവ ദുഃഖിതഃ । ധിങ്മാമസ്തു സുദുര്ബുദ്ധേര്വൃഥാ മാനകരസ്യ വൈ
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർ വീണു; അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി. 'എനിക്ക് ലജ്ജയാണ്, വ്യർത്ഥമായി പ്രവർത്തിച്ച ബുദ്ധിഹീനനാണ് ഞാൻ.'