സ്താനസന്ധ്യാദികം കര്മ തത്രൈവ വിനിവര്ത്യ ച । രാജകാര്യാണി സര്വാണി തത്രസ്ഥശ്ചാകരോന്നൃപഃ
ദൈനംദിന കർമ്മങ്ങൾ, പൂജയും മറ്റും അവിടെ തന്നെ നടത്തി. രാജാവ് അവിടെ താമസിച്ച് എല്ലാ രാജകാര്യങ്ങളും നടത്തി.
മന്ത്രിഭിഃ സഹ സമ്മന്ത്ര്യ ഗണയന്ദിവസാനപി । കശ്ചിച്ച കശ്യപോ നാമ ബ്രാഹ്മണോ മന്ത്രിസത്തമഃ
മന്ത്രിമാരുമായി ആലോചിച്ച്, ദിവസങ്ങൾ എണ്ണിക്കൊണ്ടിരുന്നു. അവിടെ കശ്യപൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; മന്ത്രിമാരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
ശുശ്രാവ ച തഥാ ശാപം പ്രാപ്തം രാജ്ഞാ മഹാത്മനാ । സ ധനാര്ഥീ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠഃ കശ്യപഃ സമചിന്തയത്
അവൻ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് ലഭിച്ച ശാപം കേട്ടു. ധനത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ കശ്യപൻ അങ്ങനെ ആലോചിച്ചു.
വ്രജാമി തത്ര യത്രാസ്തേ ശപ്തോ രാജാ ദ്വിജേന ഹ । ഇതി കൃത്വാ മതിം വിപ്രഃ സ്വഗൃഹാന്നിഃസൃതഃ പഥി
ബ്രാഹ്മണൻ ശപിച്ച രാജാവ് എവിടെ ഇരിക്കുന്നു, അവിടെ ഞാൻ പോകണം എന്ന് തീരുമാനിച്ച്, ആ ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് ഇറങ്ങി വഴി പിടിച്ചു.
കശ്യപോ മന്ത്രവിദ്വിദ്വാന്ധനാര്ഥീ മുനിസത്തമഃ
മന്ത്രജ്ഞനായ, വിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള, മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ധനത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമായ കശ്യപൻ—
പരീക്ഷിന്മരണമ് സൂത ഉവാച തസ്മിന്നേവ ദിനേ നാമ്നാ തക്ഷകസ്തം നൃപോത്തമമ് । ശപ്തം ജ്ഞാത്വാ ഗൃഹാത്തൂര്ണം നിഃസൃതഃ പുരുഷോത്തമഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതേ ദിവസം തന്നെ, തക്ഷക എന്ന പേരിലുള്ള സർപ്പരാജാവ്, ആ മഹാരാജാവിന് ശാപം ലഭിച്ചെന്നു അറിഞ്ഞ്, വേഗത്തിൽ തന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് ഇറങ്ങി.
വൃദ്ധബ്രാഹ്മണവേഷേണ തക്ഷകഃ പഥി നിര്ഗതഃ । അപശ്യത്കശ്യപം മാര്ഗേ വ്രജന്തം നൃപതിം പ്രതി
വൃദ്ധബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ച് തക്ഷകൻ വഴിയിൽ ഇറങ്ങി. രാജാവിനെ കാണാൻ പോകുന്ന കശ്യപനെ വഴിയിൽ കണ്ടു.
തമപൃച്ഛത്പന്നഗോഽസൌ ബ്രാഹ്മണം മന്ത്രവാദിനമ് । ക്വ ഭവാംസ്ത്വരിതോ യാതി കിഞ്ച കാര്യം ചികീര്ഷതി
ആ സർപ്പൻ മന്ത്രജ്ഞനായ ബ്രാഹ്മണനോട് ചോദിച്ചു: 'ഭവാൻ എവിടേക്കാണ് ഇങ്ങനെ വേഗത്തിൽ പോകുന്നത്? എന്താണ് ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്?'
കശ്യപ ഉവാച പരീക്ഷിതം നൃപശ്രേഷ്ഠം തക്ഷകശ്ച പ്രധക്ഷ്യതി । തത്രാഹം ത്വരിതോ യാമി നൃപം കര്തുമപജ്വരമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: 'തക്ഷകൻ രാജാവായ പരിചിതിനെ ദഹിപ്പിക്കും. അതിനാൽ രാജാവിനെ വേദനയിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ വേഗത്തിൽ അവിടെ പോകുന്നു.'
മന്ത്രോഽസ്തി മമ വിപ്രേന്ദ്ര വിഷനാശകരഃ കില । ജീവയിഷ്യാമ്യഹം തം വൈ ജീവിതവ്യേഽധുനാ കില
'എന്നെ പോലെ ഉത്തമനായ ബ്രാഹ്മണനേ, വിഷം നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരു മന്ത്രം എനിക്ക് ഉണ്ട്. ഇപ്പോൾ അവനു ജീവിക്കേണ്ട സമയമാണ്, അതിനാൽ ഞാൻ അവനെ ജീവിപ്പിക്കും.'
തക്ഷക ഉവാച അഹം സ പന്നഗോ ബ്രഹ്മംസ്തം ധക്ഷ്യാമി മഹീപതിമ് । നിവര്തസ്വ ന ശക്തസ്ത്വം മയാ ദഷ്ടം ചികിത്സിതുമ്
തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണനേ, ആ രാജാവിനെ ദഹിപ്പിക്കാൻ പോകുന്ന സർപ്പൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്. തിരിച്ചു പോകൂ, എന്റെ കടിയേറ്റ് ആരെയും ഭവാൻ ചികിത്സിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
കശ്യപ ഉവാച അഹം ദഷ്ടം ത്വയാ സര്പ നൃപം ശപ്തം ദ്വിജേന വൈ । ജീവയിഷ്യാമ്യസന്ദേഹം കാമം മന്ത്രബലേന വൈ
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണൻ ശപിച്ച രാജാവിനെ നീ കടിച്ചാലും, ഞാൻ മന്ത്രശക്തിയാൽ അവനെ നിർബന്ധമായി ജീവിപ്പിക്കും, അതിൽ സംശയമില്ല.'
തക്ഷക ഉവാച യദി ത്വം ജീവിതും യാസി മയാ ദഷ്ടം നൃപോത്തമമ് । മന്ത്രശക്തിബലം വിപ്ര ദര്ശയ ത്വം മമാനഘ
തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ കടിയേറ്റ് മരിച്ച രാജാവിനെ ജീവിപ്പിക്കാൻ പോകുന്നുവെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഭവാൻ എന്റെ മുന്നിൽ ആ മന്ത്രശക്തി കാണിക്കൂ.'
ധക്ഷ്യാമ്യേനം ച ന്യഗ്രോധം വിഷദംഷ്ട്രാഭിരദ്യ വൈ । കശ്യപ ഉവാച ജീവയിഷ്യേ ത്വയാ ദഷ്ടം ദഗ്ധം വാ പന്നഗോത്തമ
'ഇന്ന് ഞാൻ ഈ ആൽമരത്തെ എന്റെ വിഷമുള്ള പല്ലുകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കും.' കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: 'നീ കടിച്ചാലും ദഹിപ്പിച്ചാലും സർപ്പശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ അതിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കും.'
സൂത ഉവാച അദശത്പന്നഗോ വൃക്ഷം ഭസ്മസാച്ച ചകാര തമ് । ഉവാച കശ്യപം ഭൂയോ ജീവയൈനം ദ്വിജോത്തമ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: സർപ്പൻ ആ വൃക്ഷത്തെ കടിച്ചു, അതിനെ ചാരമാക്കി മാറ്റി. പിന്നെ അവൻ കശ്യപനോട് പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഇതിനെ ജീവിപ്പിക്കൂ.'
ദൃഷ്ട്വാ ഭസ്മീകൃതം വൃക്ഷം പന്നഗേന വിഷാഗ്നിനാ । സര്വം ഭസ്മ സമാഹൃത്യ കശ്യപോ വാക്യമബ്രവീത്
സർപ്പന്റെ വിഷാഗ്നിയിൽ വൃക്ഷം ചാരമായത് കണ്ട കശ്യപൻ ആ മുഴുവൻ ചാരം ഒന്നു കൂട്ടി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
പശ്യ മന്ത്രബലം മേഽദ്യ ന്യഗ്രോധം പന്നഗോത്തമ । ജീവയാമ്യദ്യ വൃക്ഷം വൈ പശ്യതസ്തേ മഹാവിഷ
'സർപ്പശ്രേഷ്ഠാ, ഇന്ന് എന്റെ മന്ത്രശക്തി കാണൂ. മഹാവിഷമുള്ളവനേ, ഞാൻ ഈ ആൽമരത്തെ ഇപ്പോൾ തന്നെ ജീവിപ്പിക്കും, നീ നോക്കിക്കൊൾക.'
ഇത്യുക്ത്വാ ജലമാദായ കശ്യപോ മന്ത്രവിത്തമഃ । സിഷേച ഭസ്മരാശിം തം മന്ത്രിതേനൈവ വാരിണാ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മന്ത്രജ്ഞനായ കശ്യപൻ വെള്ളം എടുത്തു, മന്ത്രബലത്തോടെ ആ ചാരത്തിന്മേൽ വെള്ളം തളിച്ചു.
തദ്വാരിസേചനാജ്ജാതോ ന്യഗ്രോധഃ പൂര്വവച്ഛുഭഃ । വിസ്മയം തക്ഷകഃ പ്രാപ്തോ ദൃഷ്ട്വാ തം ജീവിതം നഗമ്
ആ വെള്ളം തളിച്ചതോടെ ആൽമരം മുമ്പത്തെപോലെ സുന്ദരമായി ജീവിച്ചു. ആ മരത്തിന് ജീവൻ തിരികെ വന്നത് കണ്ട തക്ഷകൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
തമാഹ കശ്യപം നാഗഃ കിമര്ഥം തേ പരിശ്രമഃ । സമ്പാദയാമി തം കാമം ബ്രൂഹി വാഡവ വാഞ്ഛിതമ്
തക്ഷകൻ കശ്യപനോട് ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് ഇത്രയും പരിശ്രമം എന്തിനാണ്? നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്താണോ, അതു പറയൂ, ഞാൻ അതു നിനക്ക് നല്കാം.'
കശ്യപ ഉവാച വിത്താര്ഥീ നൃപതിം മത്വാ ശപ്തം പന്നഗ നിഃസൃതഃ । ഗൃഹാദഹം ചോപകര്തും വിദ്യയാ നൃപസത്തമമ്
കശ്യപൻ പറഞ്ഞു: ധനം നേടാൻ ഞാൻ രാജാവിനെ എന്റെ മാർഗ്ഗമായി കരുതിയിരുന്നു. പാമ്പ് ശപിക്കപ്പെട്ടതിനു ശേഷം, എന്റെ അറിവുപയോഗിച്ച് മഹാരാജാവിനെ സഹായിക്കാൻ ഞാൻ വീട്ടിൽ നിന്നിറങ്ങി.
തക്ഷക ഉവാച വിത്തം ഗൃഹാണ വിപ്രേന്ദ്ര യാവദിച്ഛസി പാര്ഥിവാത് । ദദാമി സ്വഗൃഹം യാഹി സകാമോഽഹം ഭവാമ്യതഃ
തക്ഷകൻ പറഞ്ഞു: മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനേ, രാജാവിൽ നിന്നു നീ എത്ര ധനം വേണമെങ്കിലും എടുക്കൂ. ഞാൻ അതു നിനക്കു തരാം. വീട്ടിലേക്ക് പോകൂ; എനിക്ക് ഇനി തൃപ്തിയുണ്ട്.
സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ കശ്യപഃ പരമാര്ഥവിത് । ചിന്തയാമാസ മനസാ കിം കരോമി പുനഃ പുനഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ആ വാക്കുകൾ കേട്ട കശ്യപൻ, പരമാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ, മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും 'എന്ത് ചെയ്യണം?' എന്ന് ആലോചിച്ചു.
ധനം ഗഹീത്വാ സ്വഗൃഹം പ്രയാമി യദ്യഹം പുനഃ । ഭവിഷ്യതി ന മേ കീര്തിര്ലോകേ ലോഭസമാശ്രയാത്
ഞാൻ ഈ ധനം എടുത്ത് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിയാൽ, ലാഭലോഭം കാരണം ലോകത്തിൽ എന്റെ പ്രശസ്തി നശിക്കും.
ജീവിതേഽഥ നൃപശ്രേഷ്ഠേ കീര്തിഃ സ്യാദചലാ മമ । ധനപ്രാപ്തിശ്ച ബഹുധാ ഭവേത്പുണ്യം ച ജീവനാത്
എങ്കിൽ ഞാൻ മഹാരാജാവിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചാൽ, എന്റെ കീര്ത്തി അചഞ്ചലമായിരിക്കും, ധനം വളരെ ലഭിക്കും, ജീവൻ രക്ഷിച്ചതിനാൽ പുണ്യവും കിട്ടും.
രക്ഷണീയം യശഃ കാമം ധിഗ്ധനം യശസാ വിനാ । സര്വസ്വം രഘുണാ പൂര്വം ദത്തം വിപ്രായ കീര്തയേ
കീര്ത്തി എത്ര വിലകൊടുത്തും സംരക്ഷിക്കണം; കീര്ത്തിയില്ലാത്ത ധനം ശപിക്കപ്പെട്ടതാണ്. പഴയകാലത്ത് രഘു തന്റെ മുഴുവൻ സ്വത്തും ബ്രാഹ്മണനു കീര്ത്തിക്കായി നൽകിയിരുന്നു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രേണ കര്ണേന കീര്ത്യര്ഥം ബഹുവിസ്തരമ് । ഉപേക്ഷേയം കഥം ഭൂപം ദഹ്യമാനം വിഷാഗ്നിനാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രനും കർണ്ണനും കീര്ത്തിക്കായി വളരെ ദാനം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. വിഷം കയറി കത്തുന്ന രാജാവിനെ ഞാൻ എങ്ങനെ അവഗണിക്കാം?
ജീവിതേഽദ്യ മയാ രാജ്ഞി സുഖം സര്വജനസ്യ ച । അരാജകേ പ്രജാനാശോ ഭവിതാ നാത്ര സംശയഃ
ഇന്ന് ഞാൻ രാജാവിന്റെ ജീവൻ രക്ഷിച്ചാൽ, എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ഉണ്ടാകും; രാജാവില്ലാതെ ജനങ്ങൾ നശിക്കും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രജാനാശസ്യ പാപം മേ ഭവിഷ്യതി മൃതേ നൃപേ । അപകീര്തിശ്ച ലോകേഷു ധനലോഭാദ്ഭവിഷ്യതി
രാജാവ് മരിച്ചാൽ, ജനങ്ങളുടെ നാശത്തിന്റെ പാപം എനിക്ക് വരും; ധനലോഭം മൂലം ലോകത്ത് ദുശ്ശ്രദ്ധയും ഉണ്ടാകും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ മനസാ ധ്യാനം കൃത്വാ സ കശ്യപഃ । ഗതായുഷം ച നൃപതിം ജ്ഞാതവാമ്ബുദ്ധിമത്തരഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, അത്യന്തം ബുദ്ധിമാൻ ആയ കശ്യപൻ ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നു, രാജാവിന്റെ ആയുസ്സ് തീർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കി.