ദഷ്ടാ തു പന്നഗേനാഥ സാ മമാര വരാങ്ഗനാ । കോലാഹലസ്തദാ ജാതോ മൃതാം ദൃഷ്ട്വാ പ്രമദ്വരാമ്
പാമ്പ് കടിച്ചതോടെ, ആ ശ്രേഷ്ഠവദനിയായ പെൺകുട്ടി മരണപ്പെട്ടു. പ്രമദ്വരയെ മരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, വലിയ കലഹവും ദു:ഖവും അവിടെ ഉണ്ടായി.
മിലിതാ മുനയഃ സര്വേ ചുക്രുശുഃ ശോകസംയുതാഃ । ഭൂമൌ താം പതിതാം ദൃഷ്ട്വാ പിതാ തസ്യാതിദുഃഖിതഃ
എല്ലാ മഹർഷികളും അവിടെ കൂടി, ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കരയാൻ തുടങ്ങി. നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്ന മകളെ കണ്ട അച്ഛൻ അതീവ ദു:ഖിതനായി.
രുരോദ വിഗതപ്രാണാം ദീപ്യമാനാം സുതേജസാ । രുരുഃ ശ്രുത്വാ തദാക്രന്ദം ദര്ശനാര്ഥം സമാഗതഃ
പ്രാണൻ വിട്ടെങ്കിലും പ്രകാശം മങ്ങിയില്ലാത്ത മകളെ നോക്കി അച്ഛൻ കരഞ്ഞു. ആ കരച്ചിൽ കേട്ട് രുരു അവിടെ എത്തി.
ദദര്ശ പതിതാം തത്ര സജീവാമിവ കാമിനീമ് । രുദന്തം സ്ഥൂലകേശം ച ദൃഷ്ട്വാന്യാനൃഷിസത്തമാന്
അവിടെ രുരു അവളുടെ ശരീരം വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ പോലെ. സ്ഥൂലകേശനും മറ്റു മഹർഷികളും കരയുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
രുരുഃ സ്ഥാനാദ്ബഹിര്ഗത്വാ രുരോദ വിരഹാകുലഃ । അഹോ ദൈവേന സര്പോഽയം പ്രേഷിതഃ പരമാദ്ഭുതഃ
രുരു അവിടെ നിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കരഞ്ഞു: 'അയ്യോ, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടംകൊണ്ടു ഈ പാമ്പ് അയക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — അത്ഭുതം തന്നെ!'
മമ ശര്മവിഘാതായ ദുഃഖഹേതുരയം കില । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി മൃതാ മേ പ്രാണവല്ലഭാ
'എന്റെ സന്തോഷം നശിപ്പിക്കാൻ, ഈ പാമ്പാണ് എന്റെ ദു:ഖത്തിന് കാരണം. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടെ പോകും — എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ മരിച്ചുപോയി.'
ന വൈ ജീവിതുമിച്ഛാമി വിയുക്തഃ പ്രിയയാനയാ । നാലിങ്ഗിതാ വരാരോഹാ ന മയാ ചുമ്ബിതാ മുഖേ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല. മനോഹരമായ രൂപമുള്ള അവളെ ഞാൻ ചുംബിച്ചിട്ടില്ല, കെട്ടിപ്പിടിച്ചിട്ടുമില്ല.
ന പാണിഗ്രഹണം പ്രാപ്തം മന്ദഭാഗ്യേന സര്വഥാ । ലാജാഹോമസ്തഥാ ചാഗ്നൌ ന കൃതസ്ത്വനയാ സഹ
എന്റെ ദൗർഭാഗ്യത്താൽ അവളുടെ കൈ പിടിച്ച് വിവാഹം കഴിക്കാനോ, അവളോടൊപ്പം അഗ്നിയിൽ ലാജഹോമം നടത്താനോ എനിക്ക് ഒരിക്കലും കഴിഞ്ഞില്ല.
മാനുഷ്യം ധിഗിദം കാമം ഗച്ഛന്ത്വദ്യ മമാസവഃ । ദുഃഖിതസ്യ ന വാ മൃത്യുര്വാഞ്ഛിതഃ സമുപൈതി ഹി
ഈ മനുഷ്യജീവിതം എനിക്ക് വെറുപ്പാണ്; ഇന്ന് എന്റെ ജീവൻ തന്നെ വിടുന്നു. ദുഃഖിതനായവനു മരണം ആഗ്രഹിച്ചാലും അത് വരാറില്ല.
സുഖം തര്ഹി കഥം ദിവ്യമാപ്യതേ ഭുവി വാഞ്ഛിതമ് । പ്രപതാമി ഹ്രദേ ഘോരേ പാവകേ പ്രപതാമ്യഹമ്
എനിക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്വർഗ്ഗീയമായോ ഭൂമിയിലെയോ സന്തോഷം എങ്ങനെ കിട്ടും? ഞാൻ ഭയാനകമായ ഒരു നദിയിലേക്കോ അഗ്നിയിലേക്കോ ചാടും.
വിഷമദ്മി ഗലേ പാശം കൃത്വാ പ്രാണാംസ്ത്യജാമ്യഹമ് । വിലപ്യൈവം രുരുസ്തത്ര വിചാര്യ മനസാ പുനഃ
ഞാൻ വിഷം കുടിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തിൽ കയർ കെട്ടി ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാം. ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച് അവൻ അവിടെ കരഞ്ഞു, വീണ്ടും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
ഉപായം ചിന്തയാമാസ സ്ഥിതസ്തസ്മിന്നദീതടേ । മരണാത്കിം ഫലം മേ സ്യാദാത്മഹത്യാ ദുരത്യയാ
ആ നദീതീരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, എന്തെങ്കിലും മാർഗം ആലോചിച്ചു. മരിച്ചാൽ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ആത്മഹത്യ വലിയ പാപമാണ്.
ദുഃഖിതശ്ച പിതാ മേ സ്യാജ്ജനനീ ചാതിദുഃഖിതാ । ദൈവസ്തുഷ്ടോ ഭവേത്കാമം ദൃഷ്ട്വാ മാം ത്യക്തജീവിതമ്
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അച്ഛൻ ദുഃഖിക്കും, അമ്മ അതിലധികം ദുഃഖിക്കും. ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ദൈവം സന്തോഷിക്കുമോ എന്നറിയില്ല.
സര്വഃ പ്രമുദിതശ്ച സ്യാന്മത്ക്ഷയേ നാത്ര സംശയഃ । ഉപകാരഃ പ്രിയായാഃ കഃ പരലോകേ ഭവേദപി
എന്റെ നാശത്തിൽ എല്ലാവരും സന്തോഷിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. പക്ഷേ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവള്ക്ക് മറ്റുള്ള ലോകത്തും എന്ത് ഉപകാരമാകും?
മൃതേ മയ്യാത്മഘാതേന വിരഹാത്പീഡിതേഽപി ച । പരലോകേ പ്രിയാ സാപി ന മേ സ്യാദാത്മഘാതിനഃ
വിരഹത്തിൽ ദുഃഖിച്ച് ഞാൻ ആത്മഹത്യ ചെയ്താൽ, മരിച്ചശേഷം പോലും ആ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ എനിക്ക് ലഭിക്കില്ല. ആത്മഹത്യ ചെയ്തവനോട് അവൾ വരില്ല.
ഏതദര്ഥം മൃതേ ദോഷാ മയി നൈവാമൃതേ പുനഃ । വിമൃശ്യൈവ രുരുസ്തത്ര സ്നാത്വാചമ്യ ശുചിഃ സ്ഥിതഃ
ഇതിനാൽ, ഞാൻ മരിച്ചാൽ പാപം എനിക്കാകും; മരിക്കാതെ ഇരുന്നാൽ അങ്ങനെയില്ല. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, കുളിച്ച് ശുദ്ധനായവൻ അവിടെ നില്ക്കുമ്പോൾ കരഞ്ഞു.
അബ്രവീദ്വചനം കൃത്വാ ജലം പാണാവസൌ മുനിഃ । യന്മയാ സുകൃതം കിഞ്ചിത്കൃതം ദേവാര്ചനാദികമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മുനിവൻ കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്ത് പറഞ്ഞു: ദേവാരാധനയോ മറ്റേതെങ്കിലും നല്ല പ്രവൃത്തിയോ ഞാൻ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—
ഗുരവഃ പൂജിതാ ഭക്ത്യാ ഹുതം ജപ്തം തപഃ കൃതമ് । അധീതാസ്ത്വഖിലാ വേദാ ഗായത്രീ സംസ്കൃതാ യദി
ഗുരുക്കന്മാരെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു, ഹോമം നടത്തി, ജപം ചെയ്ത്, തപസ്സു ചെയ്തു, എല്ലാ വേദങ്ങളും പഠിച്ചു, ഗായത്രീയെ ശുദ്ധമാക്കി എന്നെന്തെങ്കിലും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—
രവിരാരാധിതസ്തേന സഞ്ജീവതു മമ പ്രിയാ । യദി ജീവേന്ന മേ കാന്താ ത്യജേ പ്രാണാനഹം തതഃ
സൂര്യനെ ആരാധിച്ചതിന്റെ ഫലമായി എനിക്ക് പുണ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് ജീവൻ തിരികെ ലഭിക്കട്ടെ. അവൾ ജീവിക്കില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഇത്യുക്ത്വാ തജ്ജലം ഭൂമൌ ചിക്ഷേപാരാധ്യ ദേവതാഃ । രാജോവാച ഏവം വിലപതസ്തസ്യ ഭാര്യയാ ദുഃഖിതസ്യ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അയാൾ ആ വെള്ളം നിലത്ത് ഒഴിച്ചു, ദേവതകളെ ആരാധിച്ചു.
ദേവദൂതസ്തദാഭ്യേത്യ വാക്യമാഹ രുരും തതഃ । ദേവദൂത ഉവാച മാകാര്ഷീഃ സാഹസം ബ്രഹ്മന്കഥം ജീവേന്മൃതാ പ്രിയാ
രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഭാര്യയെ ഓർത്ത് ദുഃഖിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ദൈവദൂതൻ അവിടെ വന്ന് രുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഗതായുരേഷാ സുശ്രോണീ ഗന്ധര്വാപ്സരസോഃ സുതാ । അന്യാം കാമയ ചാര്വങ്ഗീം മൃതേയം ചാവിവാഹിതാ
ദൈവദൂതൻ പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണാ, ഇങ്ങനെ ധൈര്യരഹിതമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യരുത്. മരിച്ചുപോയ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് വീണ്ടും ജീവൻ എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
കിം രോദിഷി സുദുര്ബുദ്ധേ കാ പ്രീതിസ്തേഽനയാ സഹ । രുരുരുവാച ദേവദൂത ന ചാന്യാം വൈ വരിഷ്യാമ്യഹമങ്ഗനാമ്
ഈ മനോഹരമായ കമരം, ഗന്ധർവ്വനും അപ്സരസ്സും ജനിച്ചവളാണ്. അവൾക്ക് ആയുസ്സ് തീർന്നു. മറ്റൊരു സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയെ ആഗ്രഹിക്കൂ; ഇവൾ വിവാഹം കഴിക്കാതെ മരിച്ചുപോയി.
യദി ജീവേന്ന ജീവേദ്വാ മര്തവ്യം ചാധുനാ മയാ । രാജോവാച വിദിത്വേതി ഹഠം തസ്യ ദേവദൂതോ മുദാന്വിതഃ
നീ എന്തിന് കരയുന്നു, ഭ്രാന്തനായവനേ? അവളോടൊപ്പം നിന്നാൽ എന്ത് സന്തോഷം? രുരു പറഞ്ഞു: ദൈവദൂതാ, ഞാൻ മറ്റൊരു സ്ത്രീയെ വിവാഹം കഴിക്കില്ല.
ഉവാച വചനം തഥ്യം സത്യം ചാതിമനോഹരമ് । ഉപായം ശൃണു വിപ്രേന്ദ്ര വിഹിതം യത്സുരൈഃ പുരാ
അവൻ സത്യവും മനോഹരവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു. മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനേ, ദേവന്മാർ പഴയകാലത്ത് നിർദ്ദേശിച്ച മാർഗം ഞാൻ പറയാം, ശ്രദ്ധിക്കൂ.
ആയുഷോഽര്ധപ്രദാനേന ജീവയാശു പ്രമദ്വരാമ് । രുരുരുവാച ആയുഷോഽര്ധം പ്രയച്ഛാമി കന്യായൈ നാത്ര സംശയഃ
അവളുടെ ജീവൻ തിരികെ വരാൻ, തന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി നൽകണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു. രുരു പറഞ്ഞു: ഞാനവള്ക്ക് എന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി നൽകുന്നു; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
അദ്യ പ്രത്യാവൃതപ്രാണാ പ്രോത്തിഷ്ഠതു മമ പ്രിയാ । വിശ്വാവസുസ്തദാ തത്ര വിമാനേന സമാഗതഃ
ഇന്ന് എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുടെ ജീവൻ തിരികെ വന്നാൽ അവൾ എഴുന്നേറ്റിരിക്കട്ടെ. അപ്പോൾ തന്നെ വിശ്വാവസു ദൈവീയവിമാനത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
ജ്ഞാത്വാ പുത്രീം മൃതാം ചാശു സ്വര്ഗലോകാത്പ്രമദ്വരാമ് । തതോ ഗന്ധര്വരാജശ്ച ദേവദൂതശ്ച സത്തമഃ
സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് തന്റെ മകൾ പ്രമദ്വര മരിച്ചെന്നറിഞ്ഞു, അപ്പോൾ ഗന്ധർവരാജാവും ദൈവദൂതനും അവിടെ എത്തി.
ധര്മരാജമുപേത്യേദം വചനം പ്രത്യഭാഷതാമ് । ധര്മരാജ രുരോഃ പത്നീ സുതാ വിശ്വാവസോസ്തഥാ
അവർ ധർമ്മരാജാവിന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞത്: ധർമ്മരാജാ, രുരുവിന്റെ ഭാര്യയും വിശ്വാവസുവിന്റെ മകളുമാണ്.
മൃതാ പ്രമദ്വരാ കന്യാ ദഷ്ടാ സര്പേണ ചാധുനാ । സാ രുരോരായുഷോഽര്ധേന മര്തുകാമസ്യ സൂര്യജ
പ്രമദ്വര എന്ന പെൺകുട്ടി ഇപ്പോൾ പാമ്പ് കടിച്ചാണ് മരിച്ചത്. സൂര്യപുത്രാ, മരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച അവളെ രുരുവിന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി നൽകി ജീവിപ്പിക്കണം.