ക്രീഡാം ചക്രേ നദീതീരേ ത്രിഷു ലോകേഷു സുന്ദരീ । ഗര്ഭം വിശ്വാവസോഃ പ്രാപ്യ നിര്ഗതാ വരവര്ണിനീ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തയായ ആ സുന്ദരി, ഒരു നദീതീരത്ത് കളിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. വിശ്വാവസുവിൽ നിന്ന് ഗർഭം പ്രാപിച്ച ശേഷം, ആ മനോഹരവണ്ണയുള്ളവൾ അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
സ്ഥൂലകേശാശ്രമേ ഗത്വാ വിസസര്ജ വരാപ്സരാഃ । കന്യകാം ച നദീതീരേ ത്രിഷു ലോകേഷു സുന്ദരീമ്
അവൾ സ്ഥൂലകേശന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ചെന്നു, മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും അലങ്കാരമായ ആ സുന്ദരിയായ പെൺകുട്ടിയെ നദീതീരത്ത് വിട്ടു.
ദൃഷ്ട്വാനാഥാം തദാ കന്യാം ജഗ്രാഹ മുനിസത്തമഃ । പുപോഷ സ്ഥൂലകേശസ്തു നാമ്നാ ചക്രേ പ്രമദ്വരാമ്
ആ പെൺകുട്ടിയെ അവിടെ ഒരാളുമില്ലാതെ കണ്ട മഹർഷി അവളെ ഏറ്റെടുത്തു. സ്ഥൂലകേശൻ അവളെ വളർത്തി, പ്രമദ്വരാ എന്ന പേരിട്ടു.
സാ കാലേ യൌവനം പ്രാപ്താ സര്വലക്ഷണസംയുതാ । രുരുര്ദൃഷ്ട്വാഥ താം ബാലാം കാമബാണാര്ദിതോ ഹ്യഭൂത്
കാലക്രമേണ, അവൾ യൗവനത്തിലേക്ക് വളർന്നു, എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ലക്ഷണങ്ങളും അവളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ബാലയെ കണ്ടപ്പോൾ, രുരുവിന് മനസ്സിൽ പ്രണയാഗ്നി പടർന്നു.
പരീക്ഷിദ്രാജ്ഞോ ഗുപ്തഗൃഹേ വാസവര്ണനമ് പരീക്ഷിദുവാച കാമാര്തഃ സ മുനിര്ഗത്വാ രുരുഃ സുപ്തോ നിജാശ്രമേ । പിതാ പപ്രച്ഛ ദീനം തം കിം രുരോ വിമനാ അസി
പരീക്ഷിതൻ പറഞ്ഞു: പ്രണയവേദനയിൽ കുഴഞ്ഞ രുരു, തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പോയി. അപ്പോൾ അവന്റെ അച്ഛൻ ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ദു:ഖിതനായി അച്ഛൻ ചോദിച്ചു: 'രുരുവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വിഷണ്ണനാണ്?'
സ തമാഹാതികാമാര്തഃ സ്ഥൂലകേശസ്യ ചാശ്രമേ । കന്യാ പ്രമദ്വരാ നാമ സാ മേ ഭാര്യാ ഭവേദിതി
പ്രണയവേദനയിൽ പെടുന്ന രുരു മറുപടി പറഞ്ഞു: 'സ്ഥൂലകേശന്റെ ആശ്രമത്തിൽ പ്രമദ്വരാ എന്നൊരു പെൺകുട്ടിയുണ്ട്. അവൾ എനിക്ക് ഭാര്യയായാൽ മതിയെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
സ ഗത്വാ പ്രമതിസ്തൂര്ണം സ്ഥൂലകേശം മഹാമുനിമ് । പ്രമുഹ്യ സുമുഖം കൃത്വാ യയാചേ താം വരാനനാമ്
അപ്പോൾ പ്രമതി വേഗത്തിൽ സ്ഥൂലകേശൻ മഹർഷിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു. വിനയപൂർവ്വം, സ്നേഹപൂർവ്വമായ മുഖത്തോടെ, ആ മനോഹരവദനിയായ പെൺകുട്ടിയെ ചോദിച്ചു.
ദദൌ വാചം സ്ഥൂലകേശഃ പ്രദാസ്യാമി ശുഭേഽഹനി । വിവാഹാര്ഥം ച സമ്ഭാരം രചയാമാസതുര്വനേ
സ്ഥൂലകേശൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തു: 'ശുഭദിനത്തിൽ ഞാൻ അവളെ നൽകാം.' അതിനുശേഷം ഇരുവരും കാടിൽ വിവാഹത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി.
പ്രമതിഃ സ്ഥൂലകേശശ്ച വിവാഹാര്ഥം സമുദ്യതൌ । ബഭൂവതുര്മഹാത്മാനൌ സമീപസ്ഥൌ തപോവനേ
പ്രമതിയും സ്ഥൂലകേശനും, മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരും, വിവാഹത്തിന് ആവേശത്തോടെ തയ്യാറെടുപ്പുകൾ നടത്തി, ആശ്രമത്തിനരികിൽ തന്നെ പാർത്തി.
തസ്മിന്നവസരേ കന്യാ രമമാണാ ഗൃഹാങ്ഗണേ । പ്രസുപ്തം പന്നഗം പാദേനാസ്പൃശച്ചാരുലോചനാ
അപ്പോഴൊരു അവസരത്തിൽ, ആ സുന്ദരി പെൺകുട്ടി വീട്ടുമുറ്റത്ത് സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കെ, അവളെ അറിയാതെ കാൽ കൊണ്ട് ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഒരു പാമ്പിനെ തൊട്ടുപോയി.
ദഷ്ടാ തു പന്നഗേനാഥ സാ മമാര വരാങ്ഗനാ । കോലാഹലസ്തദാ ജാതോ മൃതാം ദൃഷ്ട്വാ പ്രമദ്വരാമ്
പാമ്പ് കടിച്ചതോടെ, ആ ശ്രേഷ്ഠവദനിയായ പെൺകുട്ടി മരണപ്പെട്ടു. പ്രമദ്വരയെ മരിച്ച നിലയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, വലിയ കലഹവും ദു:ഖവും അവിടെ ഉണ്ടായി.
മിലിതാ മുനയഃ സര്വേ ചുക്രുശുഃ ശോകസംയുതാഃ । ഭൂമൌ താം പതിതാം ദൃഷ്ട്വാ പിതാ തസ്യാതിദുഃഖിതഃ
എല്ലാ മഹർഷികളും അവിടെ കൂടി, ദു:ഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന് കരയാൻ തുടങ്ങി. നിലത്ത് വീണുകിടക്കുന്ന മകളെ കണ്ട അച്ഛൻ അതീവ ദു:ഖിതനായി.
രുരോദ വിഗതപ്രാണാം ദീപ്യമാനാം സുതേജസാ । രുരുഃ ശ്രുത്വാ തദാക്രന്ദം ദര്ശനാര്ഥം സമാഗതഃ
പ്രാണൻ വിട്ടെങ്കിലും പ്രകാശം മങ്ങിയില്ലാത്ത മകളെ നോക്കി അച്ഛൻ കരഞ്ഞു. ആ കരച്ചിൽ കേട്ട് രുരു അവിടെ എത്തി.
ദദര്ശ പതിതാം തത്ര സജീവാമിവ കാമിനീമ് । രുദന്തം സ്ഥൂലകേശം ച ദൃഷ്ട്വാന്യാനൃഷിസത്തമാന്
അവിടെ രുരു അവളുടെ ശരീരം വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ പോലെ. സ്ഥൂലകേശനും മറ്റു മഹർഷികളും കരയുന്നത് അവൻ കണ്ടു.
രുരുഃ സ്ഥാനാദ്ബഹിര്ഗത്വാ രുരോദ വിരഹാകുലഃ । അഹോ ദൈവേന സര്പോഽയം പ്രേഷിതഃ പരമാദ്ഭുതഃ
രുരു അവിടെ നിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കരഞ്ഞു: 'അയ്യോ, ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടംകൊണ്ടു ഈ പാമ്പ് അയക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — അത്ഭുതം തന്നെ!'
മമ ശര്മവിഘാതായ ദുഃഖഹേതുരയം കില । കിം കരോമി ക്വ ഗച്ഛാമി മൃതാ മേ പ്രാണവല്ലഭാ
'എന്റെ സന്തോഷം നശിപ്പിക്കാൻ, ഈ പാമ്പാണ് എന്റെ ദു:ഖത്തിന് കാരണം. ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടെ പോകും — എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ മരിച്ചുപോയി.'
ന വൈ ജീവിതുമിച്ഛാമി വിയുക്തഃ പ്രിയയാനയാ । നാലിങ്ഗിതാ വരാരോഹാ ന മയാ ചുമ്ബിതാ മുഖേ
എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളിൽ നിന്ന് വേർപിരിഞ്ഞ് ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമില്ല. മനോഹരമായ രൂപമുള്ള അവളെ ഞാൻ ചുംബിച്ചിട്ടില്ല, കെട്ടിപ്പിടിച്ചിട്ടുമില്ല.
ന പാണിഗ്രഹണം പ്രാപ്തം മന്ദഭാഗ്യേന സര്വഥാ । ലാജാഹോമസ്തഥാ ചാഗ്നൌ ന കൃതസ്ത്വനയാ സഹ
എന്റെ ദൗർഭാഗ്യത്താൽ അവളുടെ കൈ പിടിച്ച് വിവാഹം കഴിക്കാനോ, അവളോടൊപ്പം അഗ്നിയിൽ ലാജഹോമം നടത്താനോ എനിക്ക് ഒരിക്കലും കഴിഞ്ഞില്ല.
മാനുഷ്യം ധിഗിദം കാമം ഗച്ഛന്ത്വദ്യ മമാസവഃ । ദുഃഖിതസ്യ ന വാ മൃത്യുര്വാഞ്ഛിതഃ സമുപൈതി ഹി
ഈ മനുഷ്യജീവിതം എനിക്ക് വെറുപ്പാണ്; ഇന്ന് എന്റെ ജീവൻ തന്നെ വിടുന്നു. ദുഃഖിതനായവനു മരണം ആഗ്രഹിച്ചാലും അത് വരാറില്ല.
സുഖം തര്ഹി കഥം ദിവ്യമാപ്യതേ ഭുവി വാഞ്ഛിതമ് । പ്രപതാമി ഹ്രദേ ഘോരേ പാവകേ പ്രപതാമ്യഹമ്
എനിക്ക് ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്വർഗ്ഗീയമായോ ഭൂമിയിലെയോ സന്തോഷം എങ്ങനെ കിട്ടും? ഞാൻ ഭയാനകമായ ഒരു നദിയിലേക്കോ അഗ്നിയിലേക്കോ ചാടും.
വിഷമദ്മി ഗലേ പാശം കൃത്വാ പ്രാണാംസ്ത്യജാമ്യഹമ് । വിലപ്യൈവം രുരുസ്തത്ര വിചാര്യ മനസാ പുനഃ
ഞാൻ വിഷം കുടിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കഴുത്തിൽ കയർ കെട്ടി ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കാം. ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച് അവൻ അവിടെ കരഞ്ഞു, വീണ്ടും മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
ഉപായം ചിന്തയാമാസ സ്ഥിതസ്തസ്മിന്നദീതടേ । മരണാത്കിം ഫലം മേ സ്യാദാത്മഹത്യാ ദുരത്യയാ
ആ നദീതീരത്ത് നിന്നുകൊണ്ട്, എന്തെങ്കിലും മാർഗം ആലോചിച്ചു. മരിച്ചാൽ എനിക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? ആത്മഹത്യ വലിയ പാപമാണ്.
ദുഃഖിതശ്ച പിതാ മേ സ്യാജ്ജനനീ ചാതിദുഃഖിതാ । ദൈവസ്തുഷ്ടോ ഭവേത്കാമം ദൃഷ്ട്വാ മാം ത്യക്തജീവിതമ്
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ അച്ഛൻ ദുഃഖിക്കും, അമ്മ അതിലധികം ദുഃഖിക്കും. ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ദൈവം സന്തോഷിക്കുമോ എന്നറിയില്ല.
സര്വഃ പ്രമുദിതശ്ച സ്യാന്മത്ക്ഷയേ നാത്ര സംശയഃ । ഉപകാരഃ പ്രിയായാഃ കഃ പരലോകേ ഭവേദപി
എന്റെ നാശത്തിൽ എല്ലാവരും സന്തോഷിക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല. പക്ഷേ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവള്ക്ക് മറ്റുള്ള ലോകത്തും എന്ത് ഉപകാരമാകും?
മൃതേ മയ്യാത്മഘാതേന വിരഹാത്പീഡിതേഽപി ച । പരലോകേ പ്രിയാ സാപി ന മേ സ്യാദാത്മഘാതിനഃ
വിരഹത്തിൽ ദുഃഖിച്ച് ഞാൻ ആത്മഹത്യ ചെയ്താൽ, മരിച്ചശേഷം പോലും ആ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ എനിക്ക് ലഭിക്കില്ല. ആത്മഹത്യ ചെയ്തവനോട് അവൾ വരില്ല.
ഏതദര്ഥം മൃതേ ദോഷാ മയി നൈവാമൃതേ പുനഃ । വിമൃശ്യൈവ രുരുസ്തത്ര സ്നാത്വാചമ്യ ശുചിഃ സ്ഥിതഃ
ഇതിനാൽ, ഞാൻ മരിച്ചാൽ പാപം എനിക്കാകും; മരിക്കാതെ ഇരുന്നാൽ അങ്ങനെയില്ല. ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, കുളിച്ച് ശുദ്ധനായവൻ അവിടെ നില്ക്കുമ്പോൾ കരഞ്ഞു.
അബ്രവീദ്വചനം കൃത്വാ ജലം പാണാവസൌ മുനിഃ । യന്മയാ സുകൃതം കിഞ്ചിത്കൃതം ദേവാര്ചനാദികമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ മുനിവൻ കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്ത് പറഞ്ഞു: ദേവാരാധനയോ മറ്റേതെങ്കിലും നല്ല പ്രവൃത്തിയോ ഞാൻ ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—
ഗുരവഃ പൂജിതാ ഭക്ത്യാ ഹുതം ജപ്തം തപഃ കൃതമ് । അധീതാസ്ത്വഖിലാ വേദാ ഗായത്രീ സംസ്കൃതാ യദി
ഗുരുക്കന്മാരെ ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു, ഹോമം നടത്തി, ജപം ചെയ്ത്, തപസ്സു ചെയ്തു, എല്ലാ വേദങ്ങളും പഠിച്ചു, ഗായത്രീയെ ശുദ്ധമാക്കി എന്നെന്തെങ്കിലും ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ—
രവിരാരാധിതസ്തേന സഞ്ജീവതു മമ പ്രിയാ । യദി ജീവേന്ന മേ കാന്താ ത്യജേ പ്രാണാനഹം തതഃ
സൂര്യനെ ആരാധിച്ചതിന്റെ ഫലമായി എനിക്ക് പുണ്യം ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾക്ക് ജീവൻ തിരികെ ലഭിക്കട്ടെ. അവൾ ജീവിക്കില്ലെങ്കിൽ, ഞാൻ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും.
ഇത്യുക്ത്വാ തജ്ജലം ഭൂമൌ ചിക്ഷേപാരാധ്യ ദേവതാഃ । രാജോവാച ഏവം വിലപതസ്തസ്യ ഭാര്യയാ ദുഃഖിതസ്യ ച
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അയാൾ ആ വെള്ളം നിലത്ത് ഒഴിച്ചു, ദേവതകളെ ആരാധിച്ചു.