വസുദേവസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ ദേഹത്യാഗം ഹരേരഥ । ജഹൌ പ്രാണാഞ്ഛുചീന്കൃത്വാ ചിത്തേ ശ്രീഭുവനേശ്വരീമ്
ഹരിയുടെ ശരീരത്യാഗം കേട്ടപ്പോൾ, വസുദേവൻ ആത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച് മനസ്സിൽ ഭുവനേശ്വരിയെ ധ്യാനിച്ച് ജീവൻ വിട്ടു.
അര്ജുനസ്തു തതോ ഗത്വാ പ്രഭാസേ ചാതിദുഃഖിതഃ । സംസ്കാരം തത്ര സര്വേഷാം യഥായോഗ്യം ചകാര ഹ
അതിനുശേഷം അർജുനൻ വലിയ ദുഃഖത്തോടെ പ്രഭാസയിൽ എത്തി, അവരൊക്കെയും യോജിച്ച രീതിയിൽ സംസ്കാരങ്ങൾ നടത്തി.
സമീക്ഷ്യാഥ ഹരേര്ദേഹം കൃത്വാ കാഷ്ഠസ്യ സഞ്ചയമ് । അഷ്ടാഭിഃ സഹ പത്നീഭിര്ദാഹയാമാസ പാര്ഥിവഃ
അപ്പൊഴ് ഹരിയുടെ ശരീരം നോക്കി, മരം കൂട്ടി, രാജാവും അവന്റെ എട്ട് ഭാര്യമാരുമൊത്ത് അതിന് തീയിട്ടു.
ദേഹം രാമസ്യ രേവത്യാ സഹ ദഗ്ധ്വാ വിഭാവസൌ । അര്ജുനോ ദ്വാരകാമേത്യ പുരാന്നിഷ്ക്രാമയജ്ജനമ്
രാമന്റെ ശരീരം രേവതിയോടൊപ്പം അഗ്നിയിൽ വെച്ച് ദഹിപ്പിച്ച ശേഷം, അർജുനൻ ദ്വാരകയിൽ ചെന്നു ജനങ്ങളെ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി.
പുരീ സാ വാസുദേവസ്യ പ്ലാവിതോദധിനാ തതഃ । അര്ജുനഃ സര്വലോകാന്വൈ ഗൃഹീത്വാ നിര്ഗതസ്തദാ
വാസുദേവന്റെ നഗരം അപ്പോൾ കടലാൽ മുഴുവൻ മുങ്ങിപ്പോയി; അർജുനൻ എല്ലാവരെയും കൂട്ടി അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
കൃഷ്ണപത്ന്യസ്തദാ മാര്ഗേ ചൌരാഭീരൈശ്ച ലുണ്ഠിതാ । ധനം സര്വം ഗൃഹീതം ച നിസ്തേജശ്ചാര്ജുനോഽഭവത്
വഴിയിൽ കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാരെ കള്ളരും കാട്ടുകാരും കൊള്ളയടിച്ചു; അവരുടെ എല്ലാ സ്വവും എടുത്തു, അർജുനൻ ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥേ സമാഗത്യ വജ്രോ രാജാ കൃതസ്തദാ । അനിരുദ്ധസുതോ നാമ്നാ പാര്ഥേനാമിതതേജസാ
ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥയിൽ എത്തി, അർജുനൻ അനിരുദ്ധന്റെ മകനായ വജ്രനെ രാജാവാക്കി; അർജുനന്റെ ശക്തി അപ്പോൾ കുറവായിരുന്നു.
വ്യാസായ കഥിതം ദുഃഖം തേനോക്തോഽസൌ മഹാരഥഃ । പുനര്യദാ ഹരിസ്ത്വഞ്ച ഭവിതാസി മഹാമതേ
അവൻ തന്റെ ദുഃഖം വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു; അപ്പോൾ ആ മഹാരഥനോട് പറഞ്ഞത്: 'ഹരിയും നീയും വീണ്ടും ജനിക്കുമ്പോൾ, മഹാമതിയായവനേ,'
തദാ തേജസ്തവാത്യുഗ്രം ഭവിഷ്യതി പുനര്യുഗേ । തച്ഛ്രുത്വാ വചനം പാര്ഥോ ഗത്വാ നാഗപുരേഽര്ജുനഃ
'അപ്പോൾ നിന്റെ ശക്തി വീണ്ടും അതീവ വലുതാകും അടുത്ത കാലഘട്ടത്തിൽ.' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് പാർഥൻ നാഗപുരത്തിലേക്ക് പോയി.
ദുഃഖിതോ ധര്മരാജാനം വൃത്താന്തം സര്വമബ്രവീത് । ദേഹത്യാഗം ഹരേഃ ശ്രുത്വാ യാദവാനാം ക്ഷയം തഥാ
ദുഃഖിതനായ അർജുനൻ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു സംഭവിച്ചതെല്ലാം പറഞ്ഞു; ഹരിയുടെ ശരീരം വിട്ടതും യാദവരുടെ നാശവും എല്ലാം.
ഗമനായ മതിം ചക്രേ രാജാ ഹൈമാചലം പ്രതി । ഷട്ത്രിംശദ്വാര്ഷികം രാജ്യേ സ്ഥാപയിത്വോത്തരാസുതമ്
രാജാവ് സ്വർണ്ണപർവതത്തിലേക്ക് പോകാൻ തീരുമാനിച്ചു; ഉത്തരയുടെ മകനെ മുപ്പത്താറ് വർഷം രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി.
നിര്ജഗാമ വനം രാജാ ദ്രൌപദ്യാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹ । ഷട്ത്രിംശച്ചൈവ വര്ഷാണി കൃത്വാ രാജ്യം ഗജാഹ്വയേ
രാജാവ് ദ്രൗപദിയെയും സഹോദരന്മാരെയും കൂട്ടി കാടിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; ഗജാഹ്വയയിൽ മുപ്പത്താറ് വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചശേഷം.
ഗത്വാ ഹിമാചലേ ഷട് തേ ജഹുഃ പ്രാണാന്പൃഥാസുതാഃ । പരീക്ഷിദപി രാജര്ഷിഃ പ്രജാഃ സര്വാഃ സുധാര്മികഃ
ഹിമാലയത്തിൽ എത്തി, പൃഥയുടെ ആറു മക്കളും ജീവൻ വിട്ടു; പാർീക്ഷിതും, ധാർമ്മികനായ രാജർഷി, എല്ലാവരെയും സംരക്ഷിച്ചു.
അപാലയച്ച രാജേന്ദ്രഃ ഷഷ്ടിവര്ഷാണ്യതന്ദ്രിതഃ । ബഭൂവ മൃഗയാശീലോ ജഗാമ ച വനം മഹത്
ആ രാജാവ് അശ്രാന്തമായി അറുപത് വർഷം രാജ്യം ഭരിച്ചു; പിന്നീട് വേട്ടയാടുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കി, വലിയ കാടിലേക്ക് പോയി.
വിദ്ധം മൃഗം വിചിന്വാനോ മധ്യാഹ്നേ ഭൂപതിഃ സ്വയമ് । തൃഷിതശ്ച പരിശ്രാന്തഃ ക്ഷുധിതശ്ചോത്തരാസുതഃ
ഉച്ചവേളയിൽ ഒരു കായം വെടിയേറ്റ മൃഗത്തെ തിരയുമ്പോൾ, ഉത്തരയുടെ മകനായ രാജാവ് ദാഹവും ക്ഷീണവും വിശപ്പും അനുഭവിച്ചു.
രാജാ ഘര്മേണ സന്തപ്തോ ദദര്ശ മുനിമന്തികേ । ധ്യാനേ സ്ഥിതം മുനിം രാജാ ജലം പപ്രച്ഛ ചാതുരഃ
ചൂടിൽ വലഞ്ഞ രാജാവ് സമീപത്ത് ഒരു മുനിയെ കണ്ടു; ധ്യാനത്തിൽ ആയിരുന്ന മുനിയെ കണ്ട രാജാവ് ജലം ചോദിച്ചു.
നോവാച കിഞ്ചിന്മൌനസ്ഥശ്ചുകോപ നൃപതിസ്തദാ । മൃതം സര്പം തദാദായ ധനുഷ്കോട്യാ തൃഷാതുരഃ
മുനി ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല, മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു; ദാഹം കൊണ്ടു വലയുന്ന രാജാവ്, വില്ലിന്റെ അറ്റത്തിൽ ഒരു മരിച്ച പാമ്പ് എടുത്തു.
കലിനാവിഷ്ടചിത്തസ്തു കണ്ഠേ തസ്യ ന്യവേശയത് । ആരോപിതേ തഥാ സര്പേ നോവാച മുനിസത്തമഃ
കലിയുഗം മനസ്സിൽ പിടിച്ചെടുത്ത്, ആ പാമ്പ് മുനിയുടെ കഴുത്തിൽ വെച്ചു; അങ്ങനെ പാമ്പ് വെച്ചിട്ടും ആ മഹാന്മുനി ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
ന ചചാല സമാധിസ്ഥോ രാജാപി സ്വഗൃഹം ഗതഃ । തസ്യ പുത്രോഽതിതേജസ്വീ ഗവിജാതോ മഹാതപാഃ
മുനി സമാധിയിൽ നിന്ന് നീങ്ങാതെ ഇരുന്നു, രാജാവ് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി; ആ മുനിയുടെ മകൻ, പശുവിൽ ജനിച്ച, വലിയ തപസ്സുള്ളവൻ,
മഹാശക്തോഽഥ ശുശ്രാവ ക്രീഡമാനോ വനാന്തികേ । മിത്രാണ്യാഹുശ്ച തത്പുത്രം പിതുഃ കണ്ഠേ തവാധുനാ
വലിയ ശക്തിയുള്ളവൻ, കാട്ടരികിൽ കളിക്കുമ്പോൾ, സുഹൃത്തുക്കളിൽ നിന്ന് കേട്ടു: 'നിന്റെ അച്ഛന്റെ കഴുത്തിൽ ഇപ്പോൾ ഒരു പാമ്പ് ഉണ്ട്'.
ലമ്ഭിതോഽസ്തി മൃതഃ സര്പഃ കേനാപീതി മുനീശ്വര । തേഷാം തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ചുകോപാതിശയം തദാ
മഹാമുനിയേ, ആരോ പറഞ്ഞു: 'ഒരു മരിച്ച പാമ്പ് അവന്റെ മേൽ ഇട്ടിരിക്കുന്നു.' അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവൻ അതിയായി കോപിച്ചു.
ശശാപ നൃപതിം ക്രുദ്ധോ ഗൃഹീത്വാശു കരേ ജലമ് । പിതുഃ കണ്ഠേഽദ്യ മേ യേന വിനിക്ഷിപ്തോ മൃതോരഗഃ
കോപംകൊണ്ട അവൻ കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്ത് രാജാവിനെ ശപിച്ചു: 'ഇന്ന് എന്റെ അച്ഛന്റെ കഴുത്തിൽ മരിച്ച പാമ്പ് ഇട്ടവനെ—'
തക്ഷകഃ സപ്തരാത്രേണ തം ദശേത്പാപപൂരുഷമ് । മുനേഃ ശിഷ്യോഽഥ രാജാനം സമുപേത്യ ഗൃഹേ സ്ഥിതമ്
'തക്ഷകൻ ഏഴു രാത്രിക്കുള്ളിൽ ആ പാപിയെ കടിക്കും.' പിന്നെ, മുനിയുടെ ശിഷ്യൻ വീട്ടിൽ ഇരുന്ന രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
ശാപം നിവേദയാമാസ മുനിപുത്രേണ ചാര്പിതമ് । അഭിമന്യുസുതഃ ശ്രുത്വാ ശാപം ദത്തം ദ്വിജേന വൈ
മുനിപുത്രൻ നൽകിയ ശാപം ശിഷ്യൻ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു. ബ്രാഹ്മണൻ ശാപം നൽകിയതാണെന്ന് അഭിമന്യുപുതൻ കേട്ടു.
അനിവാര്യം ച വിജ്ഞായ മന്ത്രിവൃദ്ധാനുവാച ഹ । ശപ്തോഽഹം ദ്വിജരൂപേണ മമ ദ്വേഷാദസംശയമ്
അഭിമന്യുപുതൻ അതിന് വഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി മുതിർന്ന മന്ത്രിമാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ എനിക്കു ശാപം നൽകിയിരിക്കുന്നു, സംശയമില്ല, വൈരാഗ്യത്താൽ.'
കിം വിധേയം മയാമാത്യാ ഉപായശ്ചിന്ത്യതാമിഹ । മൃത്യുഃ കിലാനിവാര്യോഽസൌ വദന്തി വേദവാദിനഃ
'എന്ത് ചെയ്യണം, മന്ത്രിമാരേ? എന്തെങ്കിലും മാർഗം ആലോചിക്കൂ. മരണം അറ്റാക്കാനാവില്ലെന്ന് വേദപണ്ഡിതർ പറയുന്നു.'
യത്നസ്തഥാപി ശാസ്ത്രോക്തഃ കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ബുധൈഃ । ഉപായവാദിനഃ കേചിത്പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
'എങ്കിലും, ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശ്രമം ബുദ്ധിമാന്മാർ എപ്പോഴും ചെയ്യണം. ചിലർ മാർഗ്ഗങ്ങൾ അന്വേഷിക്കണമെന്ന് പറയുന്നു.'
വിജ്ഞോപായേന സിധ്യന്തി കാര്യാണി നേതരസ്യ ച । മണിമന്ത്രൌഷധീനാം വൈ പ്രഭാവാഃ ഖലു ദുര്വിദഃ
'ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഉപയോഗിച്ചാൽ കാര്യങ്ങൾ വിജയിക്കും, അല്ലാതെ അല്ല. രത്നങ്ങൾക്കും മന്ത്രങ്ങൾക്കും ഔഷധങ്ങൾക്കും ഉള്ള ശക്തി മനസ്സിലാക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.'
ന ഭവേദിതി കിം തൈസ്തു മണിമദ്ഭിഃ സുസാധിതൈഃ । സര്പദഷ്ടാ പുരാ ഭാര്യാ മുനേഃ സഞ്ജീവിതാ മൃതാ
'നന്നായി ഒരുക്കിയ രത്നങ്ങൾ ഉള്ളവർക്കും ഒന്നും ചെയ്യാനാവില്ലെങ്കിൽ, ഒരിക്കൽ പാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചിരുന്ന ഒരു മുനിയുടെ ഭാര്യ വീണ്ടും ജീവിച്ചുവന്നത് എങ്ങനെ?'
ദത്ത്വാര്ധമായുഷസ്തേന മുനിനാ സാ വരാപ്സരാഃ । ഭവിതവ്യേ ന വിശ്വാസഃ കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ബുധൈഃ
'ആ ദേവകന്യയെ ആ മുനി തന്റെ ആയുസ്സിന്റെ പാതി നൽകി ജീവിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും, വിധി ശക്തമായപ്പോൾ ബുദ്ധിമാന്മാർ അതിൽ വിശ്വാസം വയ്ക്കരുത്.'