വിദുരോ ന യദാ ദൃഷ്ടോ ധര്മസ്തം പൃഷ്ടവാംസ്തദാ । ക്വാസ്തേ സ വിദുരോ ധീമാംസ്തമുവാചാമ്ബികാസുതഃ
വിദുരനെ കാണാനായില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോള് ധര്മ്മന് ചോദിച്ചു: 'ബുദ്ധിമാനായ വിദുരന് എവിടെയാണ്?' അംബികയുടെ മകന് അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിരക്തശ്ചരതേ ക്ഷത്താ നിരീഹോ നിഷ്പരിഗ്രഹഃ । കുതോഽപ്യേകാന്തസംവാസീ ധ്യായതേഽന്തഃ സനാതനമ്
അവന് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അസക്തനായി, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, ഒന്നും സ്വന്തമില്ലാതെ ഒറ്റക്കായി കാടില് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഉള്ളില് അനന്തത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗാം ഗച്ഛന്ദ്വിതീയേഽഹ്നി വനേ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ । ദദര്ശ വിദുരം ക്ഷാമം തപസാ സംശിതവ്രതമ്
രണ്ടാം ദിവസം കാട്ടിലൂടെ ഗംഗയിലേക്കു പോകുമ്പോള് രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് കഠിനതപസ്സില് ഉറച്ചും ക്ഷീണിച്ചും നിന്ന വിദുരനെ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വോവാച മഹീപാലോ വന്ദേഽഹം ത്വാം യുധിഷ്ഠിരഃ । തസ്ഥൌ ശ്രുത്വാ ച വിദുരഃ സ്ഥാണുഭൂത ഇവാനഘഃ
അവനെ കണ്ടയുടന് രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഞാന് നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്.' ഇത് കേട്ട വിദുരന് ഒരു ശിലപോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നു.
ക്ഷണേന വിദുരസ്യാസ്യാന്നിഃസൃതം തേജ അദ്ഭുതമ് । ലീനം യുധിഷ്ഠിരസ്യാസ്യേ ധര്മാംശത്വാത്പരസ്പരമ്
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് വിദുരന്റെ മുഖത്തില്നിന്ന് അത്ഭുതകരമായ ഒരു പ്രകാശം പുറത്ത് വന്നു, അത് യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ മുഖത്തിലേക്ക് ലയിച്ചു; കാരണം ഇരുവരും ധര്മ്മത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു.
ക്ഷത്താ ജഹൌ തദാ പ്രാണാഞ്ഛുശോചാതി യുധിഷ്ഠിരഃ । ദാഹാര്ഥം തസ്യ ദേഹസ്യ കൃതവാനുദ്യമം നൃപഃ
അന്നേ അവന് ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചു; യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അതിനാൽ വളരെ ദുഃഖിച്ചു. രാജാവ് അവന്റെ ശരീരം ചിതയിടാന് ഒരുക്കങ്ങള് തുടങ്ങി.
ശൃണ്വതസ്തു തദാ രാജ്ഞോ വാഗുവാചാശരീരിണീ । വിരക്തോഽയം ന ദാഹാര്ഹോ യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ ഭൂപതേ
അപ്പോള് രാജാവ് കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ ദേഹമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം പറഞ്ഞു: 'ഇവന് അസക്തനാണ്, അതിനാല് ചിതയിടേണ്ടതില്ല; രാജാവേ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പോകൂ.'
ശ്രുത്വാ തേ ഭ്രാതരഃ സര്വേ സസ്നുര്ഗങ്ഗാജലേഽമലേ । ഗത്വാ നിവേദയാമാസുര്ധൃതരാഷ്ട്രായ വിസ്തരാത്
ഇത് കേട്ട ശേഷം എല്ലാ സഹോദരന്മാരും ഗംഗയുടെ വിശുദ്ധജലത്തില് കുളിച്ചു. പിന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് എല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു.
സ്ഥിതാസ്തത്രാശ്രമേ സര്വേ പാണ്ഡവാ നാഗരൈഃ സഹ । തത്ര സത്യവതീസൂനുര്നാരദശ്ച സമാഗതഃ
പാണ്ഡവര് നഗരവാസികളോടൊപ്പം അവിടത്തെ ആശ്രമത്തില് തുടരുകയായിരുന്നു. അവിടെ സത്യവതിയുടെ മകനും നാരദനും എത്തിയിരുന്നു.
മുനയോഽന്യേ മഹാത്മാനശ്ചാഗതാ ധര്മനന്ദനമ് । കുന്തീ പ്രാഹ തദാ വ്യാസം സംസ്ഥിതം ശുഭദര്ശനമ്
മറ്റു മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാരും ധര്മ്മന്റെ വസതിയില് എത്തിയിരുന്നു. അപ്പോള് കുന്തി അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശുഭദര്ശിയായ വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു.
കൃഷ്ണ കര്ണസ്തു പുത്രോ മേ ജാതമാത്രസ്തു വീക്ഷിതഃ । മനോ മേ തപ്യതേഽത്യര്ഥം ദര്ശയസ്വ തപോധന
കൃഷ്ണാ, കര്ണ്ണന് എന്റെ മകനാണ്; ജനിച്ച ഉടനെ ഞാന് അവനെ കണ്ടു. എന്റെ മനസ്സ് അതിയായി വേദനിക്കുന്നു; തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ, അവനെ എനിക്ക് കാണിച്ചുതരൂ.
സമര്ഥോഽസി മഹാഭാഗ കുരു മേ വാഞ്ഛിതം പ്രഭോ । ഗാന്ധാര്യുവാച ദുര്യോധനോ രണേഽഗച്ഛദ്വീക്ഷിതോ ന മയാ മുനേ
നീ അതിന് സമര്ത്ഥനാണ്, മഹാഭാഗ്യശാലിയായവനേ, എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റേണമേ, പ്രഭോ. ഗന്ധാരി പറഞ്ഞു: 'ദുര്യോധനന് യുദ്ധത്തിന് പോയി; ഞാന് അവനെ കാണാന് കഴിഞ്ഞില്ല, മുനിയേ.'
തം ദര്ശയ മുനിശ്രേഷ്ഠ പുത്രം മേ ത്വം സഹാനുജമ് । സുഭദ്രോവാച അഭിമന്യും മഹാവീരം പ്രാണാദപ്യധികം പ്രിയമ്
എന്റെ മകനെയും സഹോദരന്മാരെയും കാണിച്ചുതരൂ, മുനിശ്രേഷ്ഠനേ. സുഭദ്ര പറഞ്ഞു: 'അഭിമന്യു എന്ന മഹാവീരന് എനിക്ക് ജീവനെക്കാള് പ്രിയമാണ്.'
ദ്രഷ്ടുകാമാസ്മി സര്വജ്ഞ ദര്ശയാദ്യ തപോധന । സൂത ഉവാച ഏവംവിധാനി വാക്യാനി ശ്രുത്വാ സത്യവതീസുതഃ
അവനെ കാണാന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സകലവും അറിയുന്നവനേ; ഇന്ന് തന്നെ അവനെ എനിക്ക് കാണിച്ചുതരൂ, തപസ്സിന്റെ ധനമായവനേ. സൂതന് പറഞ്ഞു: 'ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ വാക്കുകള് കേട്ടു, സത്യവതിയുടെ മകന്...'
പ്രാണായാമം തതഃ കൃത്വാ ദധ്യൌ ദേവീം സനാതനീമ് । സന്ധ്യാകാലേഽഥ സമ്പ്രാപ്തേ ഗങ്ഗായാം മുനിസത്തമഃ
ശ്വാസനിയന്ത്രണം ചെയ്ത ശേഷം, ആ മഹർഷി ശാശ്വതിയായ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ചു. സന്ധ്യാസമയത്ത് ഗംഗാനദിയുടെ തീരത്ത് ആ മഹാൻ സന്യാസി ഉണ്ടായിരുന്നു.
സര്വാംസ്താംശ്ച സമാഹൂയ യുധിഷ്ഠിരപുരോഗമാന് । തുഷ്ടാവ വിശ്വജനനീം സ്നാത്വാ പുണ്യസരിജ്ജലേ
യുധിഷ്ഠിരൻ മുന്നിൽ നിന്ന് എല്ലാവരെയും വിളിച്ചു കൂട്ടി, പുണ്യമായ ആ നദിയിൽ കുളിച്ച്, ലോകമാതാവായ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു.
പ്രകൃതിം പുരുഷാരാമാം സഗുണാം നിര്ഗുണാം തഥാ । ദേവദേവീം ബ്രഹ്മരൂപാം മണിദ്വീപാധിവാസിനീമ്
അവളെ പ്രകൃതിയായി, ആത്മാവിന്റെ ആനന്ദമായ്, ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണരഹിതയുമായി, ദേവതകളുടെ ദേവിയായി, ബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായി, മണിദ്വീപിൽ വസിക്കുന്നവളായി മഹർഷി സ്തുതിച്ചു.
യദാ ന വേധാ ന ച വിഷ്ണുരീശ്വരോ ന വാസവോ നൈവ ജലാധിപസ്തഥാ । ന വിത്തപോ നൈവ യമശ്ച പാവക- സ്തദാസി ദേവി ത്വമഹം നമാമി താമ്
സൃഷ്ടാവോ, വിഷ്ണുവോ, ഈശ്വരനോ, ഇന്ദ്രനോ, സമുദ്രാധിപതിയോ, കുബേരനോ, യമനോ, അഗ്നിയോ ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, അമ്മേ, നീ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ദേവിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ജലം ന വായുര്ന ധരാ ന ചാമ്ബരം ഗുണാ ന തേഷാം ച ന ചേന്ദ്രിയാണ്യഹമ് । മനോ ന ബുദ്ധിര്ന ച തിഗ്മഗുഃ ശശീ തദാസി ദേവി ത്വമഹം നമാമി താമ്
ജലം, വായു, ഭൂമി, ആകാശം, അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, കഠിനപ്രഭയുള്ള ചന്ദ്രൻ — ഇവ ഒന്നും ഇല്ലാതിരുന്നപ്പോൾ, അമ്മേ, നീ മാത്രം ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ ദേവിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു.
ഇമം ജീവലോകം സമാധായ ചിത്തേ ഗുണൈര്ലിങ്ഗകോശം ച നീത്വാ സമാധൌ । സ്ഥിതാ കല്പകാലം നയസ്യാത്മതന്ത്രാ ന കോഽപ്യസ്തി വേത്താ വിവേകം ഗതോഽപി
ഈ ജീവലോകം മനസ്സിൽ ഉൾക്കൊണ്ട്, ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ സൂക്ഷ്മശരീരം സമാധിയിൽ ലയിപ്പിച്ച്, നീ സ്വേച്ഛയാൽ ഒരു കല്പകാലം നിലകൊള്ളുന്നു. വിവേകമുണ്ടായവർക്കും നിന്നെ അറിയാൻ കഴിയില്ല.
പ്രാര്ഥയത്യേഷ മാം ലോകോ മൃതാനാം ദര്ശനം പുനഃ । നാഹം ക്ഷമോഽസ്മി മാതസ്ത്വം ദര്ശയാശു ജനാന്മൃതാന്
ലോകം മരിച്ചവരെ കാണാൻ എന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. എനിക്ക് കഴിയില്ല, അമ്മേ, നീ വേഗത്തിൽ ജനങ്ങൾക്ക് മരിച്ചവരെ കാണിക്കണമേ.
സൂത ഉവാച ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവീ മായാ ശ്രീഭുവനേശ്വരീ । സ്വര്ഗാദാഹൂയ സര്വാന്വൈ ദര്ശയാമാസ പാര്ഥിവാന്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മായയായും ലോകങ്ങളുടെ ഭഗവതിയായും ദേവി സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് എല്ലാവരെയും വിളിച്ചു, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരെ കാണിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ കുന്തീ ച ഗാന്ധാരീ സുഭദ്രാ ച വിരാടജാ । പാണ്ഡവാ മുമുദുഃ സര്വേ വീക്ഷ്യ പ്രത്യാഗതാന്സ്വകാന്
കുന്തി, ഗാന്ധാരി, സുഭദ്ര, വിരാടിന്റെ മകൾ എന്നിവരെ കണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ബന്ധുക്കളെ തിരിച്ചുകണ്ടു സന്തോഷിച്ചു.
പുനര്വിസര്ജിതാസ്തേന വ്യാസേനാമിതതേജസാ । സ്മൃത്വാ ദേവീം മഹാമായാമിന്ദ്രജാലമിവോദ്യതമ്
അനന്തതേജസ്സുള്ള വ്യാസൻ അവരെ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ, അവർ മഹാമായയായ ദേവിയെ ഓർത്തു; അതെന്തോ അത്ഭുതമായ ഒരു മായാജാലം പോലെ തോന്നി.
തദാ പൃഷ്ട്വാ യയുഃ സര്വേ പാണ്ഡവാ മുനയസ്തഥാ । രാജാ നാഗപുരം പ്രാപ്തഃ കുര്വന് വ്യാസകഥാം പഥി
അപ്പോൾ പാണ്ഡവർ, മുനികൾ എന്നിവർ ചോദ്യം ചെയ്തു യാത്രയായി. രാജാവ് വഴിയിൽ വ്യാസന്റെ കഥ പറയുമ്പോൾ നാഗപുരം എത്തി.
രുരുചരിത്രവര്ണനമ് സൂത ഉവാച തതോ ദിനേ തൃതീയേ ച ധൃതരാഷ്ട്രഃ സ ഭൂപതിഃ । ദാവാഗ്നിനാ വനേ ദഗ്ധഃ സഭാര്യഃ കുന്തിസംയുതഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിന് ശേഷം മൂന്നാം ദിവസം, ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആ രാജാവ്, ഭാര്യയോടും കുന്തിയോടും കൂടെ കാട്ടുതീയിൽ കത്തിമരിച്ചു.
സഞ്ജയസ്തീര്ഥയാത്രായാം ഗതസ്ത്യക്ത്വാ മഹീപതിമ് । ശ്രുത്വാ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ നാരദാദ്ദുഃഖമാപ്തവാന്
സഞ്ജയൻ തീർത്ഥയാത്രയ്ക്ക് പോയി രാജാവിനെ വിട്ടുപോയി. ഇത് നാരദനിൽ നിന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരൻ വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകി.
ഷട്ത്രിംശേഽഥ ഗതേ വര്ഷേ കൌരവാണാം ക്ഷയാത്പുനഃ । പ്രഭാസേ യാദവാഃ സര്വേ വിപ്രശാപാത്ക്ഷയം ഗതാഃ
കൗരവർ നശിച്ചിട്ട് മുപ്പത്താറാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രഭാസയിൽ യാദവർ എല്ലാവരും ബ്രാഹ്മണരുടെ ശാപം മൂലം നശിച്ചു.
തേ പീത്വാ മദിരാം മത്താഃ കൃത്വാ യുദ്ധം പരസ്പരമ് । ക്ഷയം പ്രാപ്താ മഹാത്മാനഃ പശ്യതോ രാമകൃഷ്ണയോഃ
അവർ മദ്യം കുടിച്ച് മയങ്ങി, പരസ്പരം യുദ്ധം നടത്തി. രാമനും കൃഷ്ണനും കാണുമ്പോൾ ആ മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാം നശിച്ചു.
ദേഹം തത്യാജ രാമസ്തു കൃഷ്ണഃ കമലലോചനഃ । വ്യാധബാണഹതഃ ശാപം പാലയന്ഭഗവാന്ഹരിഃ
രാമൻ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു. കമലനയനായ കൃഷ്ണൻ, വേട്ടക്കാരന്റെ അമ്പിൽ ആകപ്പെട്ട് ശാപം നിറവേറ്റി, ഭഗവാൻ ഹരിയായി യാത്രയായി.