വിരാടഭവനേ വാസഃ പ്രസാദാത്തവ സുവ്രത । ദാസത്വം ച കൃതം സര്വൈര്മത്സ്യസ്യാമിതവിക്രമൈഃ
നിന്റെ ദയയാൽ, സുവ്രതേ, ഞങ്ങൾ വിരാട്ടന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ചു; ശക്തനായ മത്സ്യന്റെ അടിമകളായി എല്ലാവരും മാറി.
ദേവിതാ ത്വം ന ചേജ്ജ്യേഷ്ഠഃ പ്രഭവേത്സംക്ഷയഃ കഥമ് । സൂപകാരോ വിരാടസ്യ ഹത്വാഭൂവം തു മാഗധമ്
നീ രാജ്ഞിയായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ നാശം ഒഴിവാക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയുമായിരുന്നു? മാഗധനെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഞാൻ വിരാട്ടന്റെ آشാനായി മാറി.
ബൃഹന്നലാ കഥം ജിഷ്ണുര്ഭവേദ്ബാലസ്യ നര്തകഃ । കൃത്വാ വേഷം മഹാബാഹുര്യോഷായാ വാസവാത്മജഃ
വിജയിയായ ബൃഹന്നല ഒരു ബാലന്റെ നൃത്തക്കാരനായി എങ്ങനെ മാറി? മഹാബാഹുവായ വാസവപുത്രൻ സ്ത്രീയുടെ വേഷം എടുത്തു.
ഗാണ്ഡീവശോഭിതൌ ഹസ്തൌ കൃതൌ കങ്കണശോഭിതൌ । മാനുഷം ച വപുഃ പ്രാപ്യ കിം ദുഃഖം സ്യാദതഃ പരമ്
ഗാണ്ഡീവം അലങ്കരിച്ച കൈകൾ കങ്കണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ ഇതിലും വലിയ ദു:ഖം മറ്റെന്താണ്?
ദൃഷ്ട്വാ വേണീം കൃതാം മൂര്ധ്നി കജ്ജലം ലോചനേ തഥാ । അസിം ഗൃഹീത്വാ തരസാ ഛേദ്മ്യഹം നാന്യഥാ സുഖമ്
തലയിൽ വേണി കെട്ടിയതും കണ്ണിൽ കജ്ജലവും കണ്ടപ്പോൾ, വാളെടുത്ത് വേഗത്തിൽ ചുറ്റിക്കൊണ്ടു ഞാൻ വെട്ടും; അല്ലെങ്കിൽ സന്തോഷം ഉണ്ടാകില്ല.
അപൃഷ്ട്വാ ച മഹീപാലം നിക്ഷിപ്തോഽഗ്നിര്മയാ ഗൃഹേ । ദഗ്ധുകാമശ്ച പാപാത്മാ നിര്ദഗ്ധോഽസൌ പുരോചനഃ
രാജാവിനോട് ചോദിക്കാതെ ഞാൻ വീട്ടിൽ അഗ്നി വെച്ചു; ദുഷ്ചിത്തനായ പുരോചനൻ ദഹിക്കപ്പെട്ടു.
കീചകാ നിഹതാഃ സര്വേ ത്വാമപൃഷ്ട്വാ ജനാധിപ । ന തഥാ നിഹതാഃ സര്വേ സഭാര്യാ ധൃതരാഷ്ട്രജാഃ
ജനാധിപനോട് ചോദിക്കാതെ കീചകന്മാരെ ഞാൻ കൊല്ലി; എന്നാൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ഭാര്യകളോടൊപ്പം അങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടില്ല.
മൂര്ഖത്വം തവ രാജേന്ദ്ര ഗന്ധര്വേഭ്യശ്ച മോചിതാഃ । ദുര്യോധനാദയഃ കാമം ശത്രവോ നിഗഡീകൃതാഃ
രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ മൂര്ഖത്വം കൊണ്ടാണ് ഗന്ധർവന്മാരിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ മോചിതരായത്; ദുര്യോധനനും മറ്റു ശത്രുക്കളും ബന്ധിതരായി.
ദുര്യോധനഹിതായാദ്യ ധനം ദാതും ത്വമിച്ഛസി । നാഹം ദദേ മഹീപാല സര്വഥാ പ്രേരിതസ്ത്വയാ
ഇന്ന് നീ ദുര്യോധനന്റെ ഭവനത്തിനായി ധനം നൽകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മഹീപാലാ, നീ എത്ര പ്രേരിപ്പിച്ചാലും ഞാൻ നൽകില്ല.
ഇത്യുക്ത്വാ നിര്ഗതേ ഭീമേ ത്രിഭിഃ പരിവൃതോ നൃപഃ । ദദൌ വിത്തം സുബഹുലം ധൃതരാഷ്ട്രായ ധര്മജഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭീമൻ മൂന്ന് പേരുമായി പുറപ്പെട്ടു; ധർമ്മപുത്രൻ ധൃതരാഷ്ട്രന് ധനം ധാരാളം നൽകി.
കാരയാമാസ വിധിവത്പുത്രാണാം ചൌര്ധ്വദൈഹികമ് । ദദൌ ദാനാനി വിപ്രേഭ്യോ ധൃതരാഷ്ട്രോഽമ്ബികാസുതഃ
പുത്രന്മാരുടെ ശവസംസ്കാരം ആചാരപ്രകാരം നടത്തി; അംബികാപുത്രനായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം നൽകി.
കൃത്വൌര്ധ്വദൈഹികം സര്വം ഗാന്ധാരീസഹിതോ നൃപഃ । പ്രവിവേശ വനം തൂര്ണം കുന്ത്യാ ച വിദുരേണ ച
സർവ്വ ശവസംസ്കാരം കഴിഞ്ഞ് രാജാവ് ഗന്ധാരിയോടൊപ്പം, കുന്തിയും വിദുരനും കൂടെ വനം പ്രവേശിച്ചു.
സഞ്ജയേന പരിജ്ഞാതോ നിര്ഗതോഽസൌ മഹാമതിഃ । പുത്രൈര്നിവാര്യമാണാപി ശൂരസേനസുതാ ഗതാ
സഞ്ജയൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞതോടെ മഹാമതിയായവൻ പുറപ്പെട്ടു; പുത്രന്മാർ തടഞ്ഞിട്ടും ശൂരസേനപുത്രി പോയി.
വിലപന്ഭീമസേനോഽപി തഥാന്യേ ചാപി കൌരവാഃ । ഗങ്ഗാതീരാത്പരാവൃത്യ യയുഃ സര്വേ ഗജാഹ്വയമ്
ഭീമസേനൻ വിലപിച്ചു; മറ്റു കൗരവരും അങ്ങനെ തന്നെ. ഗംഗാതീരത്ത് നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് എല്ലാവരും ഹസ്തിനപുരത്തിലേക്ക് പോയി.
തേ ഗത്വാ ജാഹ്നവീതീരേ ശതയൂപാശ്രമം ശുഭമ് । കൃത്വാ തൃണൈഃ കുടീം തത്ര തപസ്തേപുഃ സമാഹിതാഃ
അവർ ജാഹ്നവീതീരത്ത് ശതയൂപന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി; അവിടെ തൃണങ്ങൾ കൊണ്ട് കുടി നിർമ്മിച്ച്, ഏകാഗ്രതയോടെ തപസ്സ് ചെയ്തു.
ഗതാന്യബ്ദാനി ഷട് തേഷാം യദാ യാതാ ഹി താപസാഃ । യുധിഷ്ഠിരസ്തു വിരഹാദനുജാനിദമബ്രവീത്
അവർക്കു ആറു വർഷങ്ങൾ കടന്നു; തപസ്സുകാർ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വിടപെടലിന്റെ ദു:ഖത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വപ്നേ ദൃഷ്ടാ മയാ കുന്തീ ദുര്ബലാ വനസംസ്ഥിതാ । മനോ മേ ജായതേ ദ്രഷ്ടും മാതരം പിതരൌ തഥാ
സ്വപ്നത്തില് കുന്തിയെ ഞാന് കണ്ടു; അവള് ദുർബലയായി കാടിലാണ് താമസിക്കുന്നത്. അമ്മയെയും അച്ഛനെയും കാണാന് എന്റെ മനസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിദുരം ച മഹാത്മാനം സഞ്ജയം ച മഹാമതിമ് । രോചതേ യദി വഃ സര്വാന് വ്രജാമ ഇതി മേ മതിഃ
നിങ്ങള്ക്കു ഇഷ്ടമെങ്കില് മഹാത്മാവായ വിദുരനെയും ബുദ്ധിമാനായ സഞ്ജയനെയും കാണാന് നമുക്ക് പോകാം എന്നതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
തതസ്തേ ഭ്രാതരഃ സര്വേ സുഭദ്രാ ദ്രൌപദീ തഥാ । വൈരാടീ ച മഹാഭാഗാ തഥാ നാഗരികോ ജനഃ
അതിനുശേഷം എല്ലാ സഹോദരന്മാരും സുഭദ്രയും ദ്രൗപദിയും വൈരാടിയുടെ മഹാഭാഗ്യശാലിയായ രാജകുമാരിയും നഗരത്തിലെ ജനങ്ങളും ഒത്തുചേർന്നു.
പ്രാപ്താഃ സര്വജനൈഃ സാര്ധം പാണ്ഡവാ ദര്ശനോത്സുകാഃ । ശതയൂപാശ്രമം പ്രാപ്യ ദദൃശുഃ സര്വ ഏവ തേ
എല്ലാ ജനങ്ങളോടും കൂടെ പാണ്ഡവര് കാണാന് ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് ശതയൂപന്റെ ആശ്രമത്തിലെത്തി അവിടെയുള്ള എല്ലാവരെയും കണ്ടു.
വിദുരോ ന യദാ ദൃഷ്ടോ ധര്മസ്തം പൃഷ്ടവാംസ്തദാ । ക്വാസ്തേ സ വിദുരോ ധീമാംസ്തമുവാചാമ്ബികാസുതഃ
വിദുരനെ കാണാനായില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോള് ധര്മ്മന് ചോദിച്ചു: 'ബുദ്ധിമാനായ വിദുരന് എവിടെയാണ്?' അംബികയുടെ മകന് അതിന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
വിരക്തശ്ചരതേ ക്ഷത്താ നിരീഹോ നിഷ്പരിഗ്രഹഃ । കുതോഽപ്യേകാന്തസംവാസീ ധ്യായതേഽന്തഃ സനാതനമ്
അവന് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അസക്തനായി, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, ഒന്നും സ്വന്തമില്ലാതെ ഒറ്റക്കായി കാടില് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഉള്ളില് അനന്തത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ഗങ്ഗാം ഗച്ഛന്ദ്വിതീയേഽഹ്നി വനേ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ । ദദര്ശ വിദുരം ക്ഷാമം തപസാ സംശിതവ്രതമ്
രണ്ടാം ദിവസം കാട്ടിലൂടെ ഗംഗയിലേക്കു പോകുമ്പോള് രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് കഠിനതപസ്സില് ഉറച്ചും ക്ഷീണിച്ചും നിന്ന വിദുരനെ കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വോവാച മഹീപാലോ വന്ദേഽഹം ത്വാം യുധിഷ്ഠിരഃ । തസ്ഥൌ ശ്രുത്വാ ച വിദുരഃ സ്ഥാണുഭൂത ഇവാനഘഃ
അവനെ കണ്ടയുടന് രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'ഞാന് നിന്നെ വന്ദിക്കുന്നു, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്.' ഇത് കേട്ട വിദുരന് ഒരു ശിലപോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നു.
ക്ഷണേന വിദുരസ്യാസ്യാന്നിഃസൃതം തേജ അദ്ഭുതമ് । ലീനം യുധിഷ്ഠിരസ്യാസ്യേ ധര്മാംശത്വാത്പരസ്പരമ്
ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് വിദുരന്റെ മുഖത്തില്നിന്ന് അത്ഭുതകരമായ ഒരു പ്രകാശം പുറത്ത് വന്നു, അത് യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ മുഖത്തിലേക്ക് ലയിച്ചു; കാരണം ഇരുവരും ധര്മ്മത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളായിരുന്നു.
ക്ഷത്താ ജഹൌ തദാ പ്രാണാഞ്ഛുശോചാതി യുധിഷ്ഠിരഃ । ദാഹാര്ഥം തസ്യ ദേഹസ്യ കൃതവാനുദ്യമം നൃപഃ
അന്നേ അവന് ജീവന് ഉപേക്ഷിച്ചു; യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അതിനാൽ വളരെ ദുഃഖിച്ചു. രാജാവ് അവന്റെ ശരീരം ചിതയിടാന് ഒരുക്കങ്ങള് തുടങ്ങി.
ശൃണ്വതസ്തു തദാ രാജ്ഞോ വാഗുവാചാശരീരിണീ । വിരക്തോഽയം ന ദാഹാര്ഹോ യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ ഭൂപതേ
അപ്പോള് രാജാവ് കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കെ ദേഹമില്ലാത്ത ഒരു ശബ്ദം പറഞ്ഞു: 'ഇവന് അസക്തനാണ്, അതിനാല് ചിതയിടേണ്ടതില്ല; രാജാവേ, നീ ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പോകൂ.'
ശ്രുത്വാ തേ ഭ്രാതരഃ സര്വേ സസ്നുര്ഗങ്ഗാജലേഽമലേ । ഗത്വാ നിവേദയാമാസുര്ധൃതരാഷ്ട്രായ വിസ്തരാത്
ഇത് കേട്ട ശേഷം എല്ലാ സഹോദരന്മാരും ഗംഗയുടെ വിശുദ്ധജലത്തില് കുളിച്ചു. പിന്നെ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് എല്ലാം വിശദമായി അറിയിച്ചു.
സ്ഥിതാസ്തത്രാശ്രമേ സര്വേ പാണ്ഡവാ നാഗരൈഃ സഹ । തത്ര സത്യവതീസൂനുര്നാരദശ്ച സമാഗതഃ
പാണ്ഡവര് നഗരവാസികളോടൊപ്പം അവിടത്തെ ആശ്രമത്തില് തുടരുകയായിരുന്നു. അവിടെ സത്യവതിയുടെ മകനും നാരദനും എത്തിയിരുന്നു.
മുനയോഽന്യേ മഹാത്മാനശ്ചാഗതാ ധര്മനന്ദനമ് । കുന്തീ പ്രാഹ തദാ വ്യാസം സംസ്ഥിതം ശുഭദര്ശനമ്
മറ്റു മഹാത്മാക്കളായ മുനിമാരും ധര്മ്മന്റെ വസതിയില് എത്തിയിരുന്നു. അപ്പോള് കുന്തി അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ശുഭദര്ശിയായ വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു.