മധ്യഭൂസ്താദൃശീ പ്രോക്താ സദനാനി ച പൂര്വവത് । തന്മധ്യേ പഞ്ചഭൂതാനാം സ്വാമിന്യഃ പഞ്ച സന്തി ച
മധ്യഭാഗം അങ്ങനെ തന്നെയാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്; അവിടെയും മുമ്പുപോലെ ഭവനങ്ങൾ ഉണ്ട്. അതിന്റെ നടുവിൽ അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളുടെ അധിപതിമാർ അഞ്ചുപേരും വസിക്കുന്നു.
ഹൃല്ലേഖാ ഗഗനാ രക്താ ചതുര്ഥീ തു കരാലികാ । മഹോച്ഛുഷ്മാ പഞ്ചമീ ച പഞ്ചഭൂതസമപ്രഭാഃ
ഹൃല്ലേഖ, ഗഗന, രക്ത, നാലാമത്തേത് കരാളിക, അഞ്ചാമത്തേത് മഹോച്ചുഷ്മ — ഇവരൊക്കെയും അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രകാശംപോലെ തിളങ്ങുന്നു.
പാശാങ്കുശവരാഭീതിധാരിണ്യോഽമിതഭൂഷണാഃ । ദേവീസമാനവേഷാഢ്യാ നവയൌവനഗര്വിതാഃ
അവർക്കു പാശം, അങ്കുശം, വരം, അഭയം എന്നിവ കൈവശമുണ്ട്; അനേകം അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; ദേവിയോടു സമമായ രൂപം അവർക്കുണ്ട്; യുവാവസ്ഥയുടെ അഭിമാനത്തോടെ അവർ നിലകൊള്ളുന്നു.
പ്രവാലസാലാദഗ്രേ തു നവരത്നവിനിര്മിതഃ । ബഹുയോജനവിസ്തീര്ണോ മഹാസാലോഽസ്തി ഭൂമിപ
പവഴമന്ദപത്തിന്റെ മുന്നിൽ, ഒമ്പതു രത്നങ്ങൾകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച, അനേകം യോജനങ്ങൾ വ്യാപിച്ച വലിയ ഒരു മന്ദപം ഉണ്ട്, രാജാവേ.
തത്ര ചാമ്നായദേവീനാം സദനാനി ബഹൂന്യപി । നവരത്നമയാന്യേവ തഡാഗാശ്ച സരാംസി ച
അവിടെ ആമ്നായദേവിമാരുടെ ഭവനങ്ങൾ അനേകം ഉണ്ട്; അവയൊക്കെയും ഒമ്പതു രത്നങ്ങൾകൊണ്ടാണ് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, തടാകങ്ങളും സരസ്സുകളും ഉണ്ട്.
ശ്രീദേവ്യാ യേഽവതാരാഃ സ്യുസ്തേ തത്ര നിവസന്തി ഹി । മഹാവിദ്യാ മഹാഭേദാഃ സന്തി തത്രൈവ ഭൂമിപ
ശ്രീദേവിയുടെ അവതാരങ്ങൾ അവിടെ വസിക്കുന്നു; മഹാവിദ്യകളും അവരുടെ അനേകം ഭേദങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്, രാജാവേ.
നിജാവരണദേവീഭിര്നിജഭൂഷണവാഹനൈഃ । സര്വദേവ്യോ വിരാജന്തേ കോടിസൂര്യസമപ്രഭാഃ
സ്വന്തം ആവരണദേവിമാരോടും, ആഭരണങ്ങളോടും, വാഹനങ്ങളോടും കൂടെ എല്ലാ ദേവിമാരും കോടിസൂര്യപ്രഭയോടെ അവിടെ തിളങ്ങുന്നു.
സപ്തകോടിമഹാമന്ത്രദേവതാഃ സന്തി തത്ര ഹി । നവരത്നമയാദഗ്രേ ചിന്താമണിഗൃഹം മഹത്
അവിടെ എഴുപത് കോടി മഹാമന്ത്രദേവതകൾ ഉണ്ട്; ഒമ്പതു രത്നങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള മന്ദപത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഒരു വലിയ ചിന്താമണിമന്ദിരം നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്രത്യം വസ്തുമാത്രം തു ചിന്താമണിവിനിര്മിതമ് । സൂര്യോദ്ഗാരോപലൈസ്തദ്വച്ചന്ദ്രോദ്ഗാരോപലൈസ്തഥാ
അവിടെയുള്ള എല്ലാ വസ്തുക്കളും ചിന്താമണികളാൽ നിർമ്മിതമാണ്; അതുപോലെ സൂര്യപ്രഭയുള്ള കല്ലുകളും ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ള കല്ലുകളും കൊണ്ടുള്ള തൂണുകളും ഉണ്ട്.
വിദ്യുത്പ്രഭോപലൈഃ സ്തമ്ഭാഃ കല്പിതാസ്തു സഹസ്രശഃ । യേഷാം പ്രഭാഭിരന്തഃസ്ഥം വസ്തു കിഞ്ചിന്ന ദൃശ്യതേ
വിദ്യുത്പ്രഭയുള്ള രത്നങ്ങൾകൊണ്ടു ആയിരക്കണക്കിന് തൂണുകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ പ്രകാശത്തിൽ അകത്തുള്ള ഒന്നും കാണാനാവില്ല.
മണിദ്വീപവര്ണനമ് വ്യാസ ഉവാച തദേവ ദേവീസദനം മധ്യഭാഗേ വിരാജതേ । സഹസ്രസ്തമ്ഭസംയുക്താശ്ചത്വാരസ്തേഷു മണ്ഡപാഃ
അത് തന്നെയാണ് ദേവിയുടെ ഭവനം; മധ്യഭാഗത്ത് അതി ഭംഗിയായി തിളങ്ങുന്നു. ആയിരം തൂണുകളാൽ ബന്ധിപ്പിച്ച നാലു മന്ദപങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ശൃങ്ഗാരമണ്ഡപശ്ചൈകോ മുക്തിമണ്ഡപ ഏവ ച । ജ്ഞാനമണ്ഡപസംജ്ഞസ്തു തൃതീയഃ പരികീര്തിതഃ
ഒന്ന് ശ്രംഗാരമന്ദപം, മറ്റൊന്ന് മോക്ഷമന്ദപം, മൂന്നാമത്തേത് ജ്ഞാനമന്ദപം എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഏകാന്തമണ്ഡപശ്ചൈവ ചതുര്ഥഃ പരികീര്തിതഃ । നാനാവിതാനസംയുക്താ നാനാധൂപൈസ്തു ധൂപിതാഃ
നാലാമത്തേത് ഏകാന്തമന്ദപം എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. അവ വിവിധ തരം തൂവലുകളും ധൂപങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
കോടിസൂര്യസമാഃ കാന്ത്യാ ഭ്രാജന്തേ മണ്ഡപാഃ ശുഭാഃ । തന്മണ്ഡപാനാം പരിതഃ കാശ്മീരവനികാ സ്മൃതാ
ആ മന്ദപങ്ങൾ കോടിസൂര്യപ്രഭയോടെ തിളങ്ങുന്നു; അവയുടെ ചുറ്റും കാശ്മീരി മരങ്ങളുടെ തോട്ടം വിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മല്ലികാകുന്ദവനികാ യത്ര പുഷ്കലകാഃ സ്ഥിതാഃ । അസംഖ്യാതാ മൃഗമദൈഃ പൂരിതാസ്തത്സ്രവാ നൃപ
അവിടെ മല്ലികയും കുണ്ടപൂവുമുള്ള തോട്ടങ്ങൾ സമൃദ്ധിയായി നിലകൊള്ളുന്നു; അനവധി കാട്ടുമുഷ്കത്തിന്റെ സുഗന്ധം അവിടെയെല്ലാം പരക്കുന്നു, രാജാവേ.
മഹാപദ്മാടവീ തദ്വദ്രത്നസോപാനനിര്മിതാ । സുധാരസേന സമ്പൂര്ണാ ഗുഞ്ജന്മത്തമധുവ്രതാ
അതുപോലെ, മഹാപദ്മവനം ഉണ്ട്; രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച പടികൾ, അമൃതം നിറഞ്ഞതും മധുരം കുടിയിരിക്കുന്ന തേനീച്ചകളുടെ ഗുഞ്ചലോടും കൂടിയാണ്.
ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണാ ഗന്ധപൂരിതദിക്തടാ । വനികാനാം സുഗന്ധൈസ്തു മണിദ്വീപം സുവാസിതമ്
അവിടെ ഹംസകളും കാരണ്ടവപക്ഷികളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ദിശകളും സുഗന്ധം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ആ തോട്ടങ്ങളുടെ മധുരസൗരഭ്യം മുഴുവൻ മണിദ്വീപത്തെയും പരമാവധി സുഗന്ധമാക്കുന്നു.
ശൃങ്ഗാരമണ്ഡപേ ദേവ്യോ ഗായന്തി വിവിധൈഃ സ്വരൈഃ । സഭാസദോ ദേവവരാ മധ്യേ ശ്രീജഗദമ്ബികാ
ശ്രംഗാരമന്ദപത്തിൽ ദേവിമാർ色色 സ്വരങ്ങളിൽ പാടുന്നു; ദേവതകളുടെ സഭയിൽ, അവർക്കിടയിൽ ശ്രീജഗദംബികയും ഉണ്ട്.
മുക്തിമണ്ഡപമധ്യേ തു മോചയത്യനിശം ശിവാ । ജ്ഞാനോപദേശം കുരുതേ തൃതീയേ നൃപ മണ്ഡപേ
മുക്തി മണ്ഡപത്തിന്റെ നടുവിൽ ശിവാ എപ്പോഴും മോചനം നൽകുന്നു; മൂന്നാമത്തെ മണ്ഡപത്തിൽ ജ്ഞാനോപദേശം നൽകുന്നു, രാജാവേ.
ചതുര്ഥമണ്ഡപേ ചൈവ ജഗദ്രക്ഷാവിചിന്തനമ് । മന്ത്രിണീസഹിതാ നിത്യം കരോതി ജഗദമ്ബികാ
നാലാമത്തെ മണ്ഡപത്തിൽ, ലോകമാതാവ് തന്റെ മന്ത്രിണിമാരോടൊപ്പം ലോകസംരക്ഷണം എപ്പോഴും ആലോചിക്കുന്നു.
ചിന്താമണിഗൃഹേ രാജഞ്ഛക്തിതത്ത്വാത്മകൈഃ പരൈഃ । സോപാനൈര്ദശഭിര്യുക്തോ മഞ്ചകോഽപ്യധിരാജതേ
രാജാവേ, ചിന്താമണി രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഭവനത്തിൽ, ശക്തിതത്ത്വങ്ങളാൽ രൂപംകൊണ്ട പത്തു പടികൾ ഉള്ള ഒരു മഞ്ചം അവിടെ ഉണ്ട്.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ഈശ്വരശ്ച സദാശിവഃ । ഏതേ മഞ്ചഖുരാഃ പ്രോക്താഃ ഫലകസ്തു സദാശിവഃ
ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്രൻ, ഈശ്വരൻ, സദാശിവൻ—ഇവരാണ് ആ മഞ്ചത്തിന്റെ കാലുകൾ; പാളകവും സദാശിവൻ തന്നെയാണ്.
തസ്യോപരി മഹാദേവോ ഭുവനേശോ വിരാജതേ । യാ ദേവീ നിജലീലാര്ഥം ദ്വിധാഭൂതാ ബഭൂവ ഹ
അതിന്മേൽ മഹാദേവൻ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ, പ്രകാശിക്കുന്നു; തന്റെ ലീലയ്ക്കായി ദ്വിതീയരൂപം എടുത്ത ദേവിയും അവിടെ ഉണ്ട്.
സൃഷ്ട്യാദൌ തു സ ഏവായം തദര്ധാങ്ഗോ മഹേശ്വരഃ । കന്ദര്പദര്പനാശോദ്യത്കോടികന്ദര്പസുന്ദരഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ, അവൻ തന്നെ മഹേശ്വരൻ; അവളുടെ അരദ്ധം പങ്കായി, കാമന്റെ അഹങ്കാരത്തെ തകർക്കുന്നവൻ, അനേകം കാമന്മാരെക്കാൾ മനോഹരൻ.
പഞ്ചവക്ത്രസ്ത്രിനേത്രശ്ച മണിഭൂഷണഭൂഷിതഃ । ഹരിണാഭീതിപരശൂന് വരം ച നിജബാഹുഭിഃ
അവനു അഞ്ചു മുഖങ്ങൾ, മൂന്ന് കണ്ണുകൾ, രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; തന്റെ കൈകളിൽ മാൻ, പരശു, വരങ്ങൾ എന്നിവ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദധാനഃ ഷോഡശാബ്ദോഽസൌ ദേവഃ സര്വേശ്വരോ മഹാന് । കോടിസൂര്യപ്രതീകാശശ്ചന്ദ്രകോടിസുശീതലഃ
ആ മഹാനായ സർവ്വേശ്വരൻ പതിനാറു വയസ്സുകാരനായി പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; കോടിയധികം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശം, കോടിയധികം ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ശീതളത.
ശുദ്ധസ്ഫടികസംകാശസ്ത്രിനേത്രഃ ശീതലദ്യുതിഃ । വാമാങ്ഗേ സന്നിഷണ്ണാസ്യ ദേവീ ശ്രീഭുവനേശ്വരീ
ശുദ്ധമായ സ്ഫടികംപോലെ, മൂന്ന് കണ്ണുകളോടെ, ശീതളപ്രകാശത്തോടെ അവൻ; അവന്റെ ഇടതുവശത്ത് ശ്രീഭുവനേശ്വരി ദേവി ഇരിക്കുന്നു.
നവരത്നഗണാകീര്ണകാഞ്ചീദാമവിരാജിതാ । തപ്തകാഞ്ചനസന്നദ്ധവൈദൂര്യാങ്ഗദഭൂഷണാ
നവരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കാഞ്ചീദാമം ധരിച്ച്, ചൂടുള്ള പൊന്നും വൈഡൂര്യവും ചേർത്ത അങ്കദങ്ങൾ അണിഞ്ഞവളാണ് ദേവി.
കനച്ഛ്രീചക്രതാടങ്കവിടങ്കവദനാമ്ബുജാ । ലലാടകാന്തിവിഭവവിജിതാര്ഥസുധാകരാ
പൊന്നാൽ നിർമ്മിതമായ ശ്രീചക്രം ആകൃതിയിലുള്ള കുണ്ഡലങ്ങൾ ദേവിയുടെ മുഖകമലത്തിൽ ഉണ്ട്; അവളുടെ നെറ്റിയുടെ പ്രകാശം അമൃതചന്ദ്രനെ പോലും മറികടക്കുന്നു.
ബിമ്ബകാന്തിതിരസ്കാരിരദച്ഛദവിരാജിതാ । ലസത്കുങ്കുമകസ്തുരീതിലകോദ്ഭാസിതാനനാ
ബിംബഫലത്തിന്റെ പ്രകാശത്തെയും മറികടക്കുന്ന വെളുത്ത പല്ലുകളും, തിളങ്ങുന്ന കുങ്കുമവും കസ്തൂരിയും ചേർത്ത തിലകവും ദേവിയുടെ മുഖം അലങ്കരിക്കുന്നു.