സേനാന്യഃ സകലാ ഏതാഃ ശ്രീദേവ്യാ ജഗദീശിതുഃ । പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡസംസ്ഥാനാം ശക്തീനാം നായികാഃ സ്മൃതാഃ
ഇവരെല്ലാം ശ്രീദേവിയുടെ സൈന്യത്തിലെ നായകരാണ്; ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരിയായ ദേവിയുടെ ശക്തികൾക്ക് ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ പ്രധാനികളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡക്ഷോഭകാരിണ്യോ ദേവീശക്ത്യുപബൃംഹിതാഃ । നാനാരഥസമാരൂഢാ നാനാശക്തിഭിരന്വിതാഃ
ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നവരും, ദേവിയുടെ ശക്തി നിറഞ്ഞവരുമാണ് ഇവർ. പലതരത്തിലുള്ള രഥങ്ങളിൽ കയറി, വിവിധ ശക്തികളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ഏതത്പരാക്രമം വക്തും സഹസ്രാസ്യോഽപി ന ക്ഷമഃ । ഇന്ദ്രനീലമഹാസാലാദഗ്രേ തു ബഹുവിസ്തൃതഃ
അവരുടെ വീര്യം പറഞ്ഞുതീരാൻ ആയിരം തലവുമുള്ളവനും കഴിയില്ല; ഇന്ദ്രനീലമണിയാൽ നിർമ്മിച്ച വലിയ സഭാമന്ദപത്തിന് മുന്നിൽ വിശാലമായ സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നു.
മുക്താപ്രാകാര ഉദിതോ ദശയോജനദൈര്ഘ്യവാന് । മധ്യഭൂഃ പൂര്വവത്പ്രോക്താ തന്മധ്യേഽഷ്ടദലാമ്ബുജമ്
അവിടെ പത്ത് യോജന നീളമുള്ള മുത്ത് മതിൽ ഉയർന്നിരുന്നു; അതിന്റെ നടുവിൽ, മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, എട്ടു ദളങ്ങളുള്ള താമരയുണ്ടായിരുന്നു.
മുക്താമണിഗണാകീര്ണം വിസ്തൃതം തു സകേസരമ് । തത്ര ദേവീസമാകാരാ ദേവ്യായുധധരാഃ സദാ
മുത്തുമണികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വിശാലവും രേണുക്കളോടും കൂടിയതുമായ ആ താമരയിൽ ദേവിയെപ്പോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ ദേവിയുടെ ആയുധങ്ങൾ പിടിച്ച് എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു.
സമ്പ്രോക്താ അഷ്ടമന്ത്രിണ്യോ ജഗദ്വാര്താപ്രബോധികാഃ । ദേവീസമാനഭോഗാസ്താ ഇങ്ഗിതജ്ഞാസ്തു പണ്ഡിതാഃ
അവിടെ ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ജ്ഞാനം ഉണർത്തുന്ന എട്ട് മന്ത്രിമാർ ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു; അവർ ദേവിയുടെതുപോലെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു, ചിഹ്നങ്ങൾ വായിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരും പണ്ഡിതരുമാണ്.
കുശലാഃ സര്വകാര്യേഷു സ്വാമികാര്യപരായണാഃ । ദേവ്യഭിപ്രായബോധ്യസ്താശ്ചതുരാ അതിസുന്ദരാഃ
അവർ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും നിപുണരാണ്, ദേവിയുടെ കാര്യങ്ങളിൽ അർപ്പിതഭാവമുള്ളവരും, ദേവിയുടെ മനസ്സറിയുന്നവരും, ബുദ്ധിശാലികളും അതീവ സുന്ദരികളും ആണ്.
നാനാശക്തിസമായുക്താഃ പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡവര്തിനാമ് । പ്രാണിനാം താഃ സമാചാരം ജ്ഞാനശക്ത്യാ വിദന്തി ച
വിവിധ ശക്തികളാൽ സമ്പന്നരായ ഇവർ ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും ജീവികളുടെ പ്രവർത്തനം ജ്ഞാനശക്തിയാൽ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി മത്തഃ ശൃണു നൃപോത്തമ । അനങ്ഗകുസുമാ പ്രോക്താപ്യനങ്ഗകുസുമാതുരാ
അവരുടെ പേരുകൾ ഞാൻ പറയാം; രാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ: അനംഗകുസുമാ, അനംഗകുസുമാതുരാ,
അനങ്ഗമദനാ തദ്വദനങ്ഗമദനാതുരാ । ഭുവനപാലാ ഗഗനവേഗാ ചൈവ തതഃ പരമ്
അനംഗമദനാ, അനംഗമദനാതുരാ, ഭൂവനപാലാ, ഗഗനവേഗാ, പിന്നെ,
ശശിരേഖാ ച ഗഗനരേഖാ ചൈവ തതഃ പരമ് । പാശാങ്കുശവരാഭീതിധരാ അരുണവിഗ്രഹാഃ
ശശിരേഖയും ഗഗനരേഖയും, പിന്നെ പാശം, അങ്കുശം, വരം, അഭയം എന്നിവ കൈവശം വഹിക്കുന്ന, അരുണവർണ്ണമുള്ളവരും.
വിശ്വസമ്ബന്ധിനീം വാര്താം ബോധയന്തി പ്രതിക്ഷണമ് । മുക്താസാലാദഗ്രഭാഗേ മഹാമാരകതോഽപരഃ
അവർ ലോകത്തിന്റെ ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് എപ്പോഴും നൽകുന്നു; മുത്ത് സഭാമന്ദപത്തിന്റെ മുന്നിൽ മറ്റൊരു വലിയ പച്ചമണിമന്ദപം ഉണ്ട്.
സാലോത്തമഃ സമുദ്ദിഷ്ടോ ദശയോജനദൈര്ഘ്യവാന് । നാനാസൌഭാഗ്യസംയുക്തോ നാനാഭോഗസമന്വിതഃ
മികച്ച സാലയാണ് ഇവിടെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്, പത്ത് യോജന നീളമുള്ളതും, വിവിധ സമ്പത്തുകളും അനേകം ആനന്ദങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമാണ്.
മധ്യഭൂസ്താദൃശീ പ്രോക്താ സദനാനി തഥൈവ ച । ഷട്കോണമത്ര വിസ്തീര്ണം കോണസ്ഥാ ദേവതാഃ ശൃണു
അവിടെ നടുവിലെ പ്രദേശവും അതുപോലെ തന്നെ ഭവനങ്ങളോടുകൂടിയതും ആറ് കോണുകളുള്ള വിശാലമായ സ്ഥലവുമാണ്. ആ കോണുകളിൽ ആരൊക്കെയാണുള്ളതെന്ന് കേൾക്കൂ.
പൂര്വകോണേ ചതുര്വക്ത്രോ ഗായത്രീസഹിതോ വിധിഃ । കുണ്ഡികാക്ഷഗുണാഭീതിദണ്ഡായുധധരഃ പരഃ
കിഴക്കൻ കോണിൽ നാലുമുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാവും ഗായത്രിയുമാണ്. അവൻ കിണ്ണം, ജപമാല, അഭയമുദ്ര, ദണ്ഡം, ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ കൈവശം വഹിക്കുന്നു.
തദായുധധരാ ദേവീ ഗായത്രീ പരദേവതാ । വേദാഃ സര്വേ മൂര്തിമന്തഃ ശാസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച
അവിടെയുണ്ട് ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള പരമദേവിയായ ഗായത്രി. എല്ലാ വേദങ്ങളും വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളും അവിടെയെല്ലാം സാക്ഷാത്കാരമായിരിക്കുന്നു.
സ്മൃതയശ്ച പുരാണാനി മൂര്തിമന്തി വസന്തി ഹി । യേ ബ്രഹ്മവിഗ്രഹാഃ സന്തി ഗായത്രീവിഗ്രഹാശ്ച യേ
അവിടെ സ്മൃതികളും പുരാണങ്ങളും സാക്ഷാത്കാരമായ് വസിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിന്റെ രൂപങ്ങളായവരും ഗായത്രിയുടെ രൂപങ്ങളായവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
വ്യാഹൃതീനാം വിഗ്രഹാശ്ച തേ നിത്യം തത്ര സന്തി ഹി । രക്ഷഃകോണേ ശങ്ഖചക്രഗദാമ്ബുജകരാമ്ബുജാ
വ്യാഹൃതികളുടെ സാക്ഷാത് രൂപങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്. തെക്കൻ കോണിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, കമലം കൈവശമുള്ള കമലഹസ്തയും ഉണ്ട്.
സാവിത്രീ വര്തതേ തത്ര മഹാവിഷ്ണുശ്ച താദൃശഃ । യേ വിഷ്ണുവിഗ്രഹാഃ സന്തി മത്സ്യകൂര്മാദയോഽഖിലാഃ
അവിടെ സാവിത്രിയും അതുപോലെയുള്ള മഹാവിഷ്ണുവും വസിക്കുന്നു. മത്സ്യൻ, കൂർമൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ വിഷ്ണുരൂപങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
സാവിത്രീവിഗ്രഹാ യേ ച തേ സര്വേ തത്ര സന്തി ഹി । വായുകോണേ പരശ്വക്ഷമാലാഭയവരാന്വിതഃ
സാവിത്രിയുടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവിടെയുണ്ട്. പടിഞ്ഞാറൻ കോണിൽ പരശു, ജപമാല, അഭയവും വരദയും കൈവശമുള്ള മഹാരുദ്രൻ ഉണ്ട്.
മഹാരുദ്രോ വര്തതേഽത്ര സരസ്വത്യപി താദൃശീ । യേ യേ തു രുദ്രഭേദാഃ സ്യുര്ദക്ഷിണാസ്യാദയോ നൃപ
അവിടെ മഹാരുദ്രനും അതുപോലെയുള്ള സരസ്വതിയും വസിക്കുന്നു. ദക്ഷിണാമൂർത്തി മുതലായ എല്ലാ രുദ്രഭേദങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്, രാജാവേ.
ഗൌരീഭേദാശ്ച യേ സര്വേ തേ തത്ര നിവസന്തി ഹി । ചതുഃഷഷ്ട്യാഗമാ യേ ച യേ ചാന്യേഽപ്യാഗമാഃ സ്മൃതാഃ
ഗൗരിയുടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും അവിടെ വസിക്കുന്നു. നാല്പത്തിയാറ് ആഗമങ്ങളും മറ്റു ആഗമങ്ങളായ ഗ്രന്ഥങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
തേ സര്വേ മൂര്തിമന്തശ്ച തത്രൈവ നിവസന്തി ഹി । അഗ്നികോണേ രത്നകുമ്ഭം തഥാ മണികരണ്ഡകമ്
അവയെല്ലാം സാക്ഷാത് രൂപത്തിൽ അവിടെയുണ്ട്. അഗ്നിക്കോണിൽ സ്വർണ്ണപ്പാത്രവും രത്നപെട്ടിയും കൈവശമുള്ള ധനദായകനായ കുബേരൻ ഉണ്ട്.
ദധാനോ നിജഹസ്താഭ്യാം കുബേരോ ധനദായകഃ । നാനാവീഥീസമായുക്തോ മഹാലക്ഷ്മീസമന്വിതഃ
കുബേരൻ തന്റെ കൈകളിൽ രത്നങ്ങൾ പിടിച്ച് മഹാലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം വിവിധ വീഥികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേവ്യാ നിധിപതിസ്ത്വാസ്തേ സ്വഗുണൈഃ പരിവേഷ്ടിതഃ । വാരുണേ തു മഹാകോണേ മദനോ രതിസംയുതഃ
ദേവിയോടൊപ്പം സ്വഗുണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിധിപതി അവിടെ വസിക്കുന്നു. പടിഞ്ഞാറൻ വലിയ കോണിൽ രതിയോടൊപ്പം മദനൻ ഉണ്ട്.
പാശാങ്കുശധനുര്ബാണധരോ നിത്യം വിരാജതേ । ശൃങ്ഗാരാ മൂര്തിമന്തസ്തു തത്ര സന്നിഹിതാഃ സദാ
അവൻ പാശം, അങ്കുശം, വില്ല്, അമ്പുകൾ എന്നിവ കൈവശം വഹിച്ച് എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു. സ്നേഹത്തിന്റെ സാക്ഷാത് രൂപങ്ങൾ അവിടെ എപ്പോഴും ഉണ്ട്.
ഈശാനകോണേ വിഘ്നേശോ നിത്യം പുഷ്ടിസമന്വിതഃ । പാശാങ്കുശധരോ വീരോ വിഘ്നഹര്താ വിരാജതേ
ഈശാനകോണിൽ എപ്പോഴും പുഷ്ടിയോടൊപ്പം വിഘ്നേശ്വരൻ ഉണ്ട്. പാശവും അങ്കുശവും കൈവശം വഹിച്ച്, വീരനും വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്നവനും അവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വിഭൂതയോ ഗണേശസ്യ യാ യാഃ സന്തി നൃപോത്തമ । താഃ സര്വാ നിവസന്ത്യത്ര മഹൈശ്വര്യസമന്വിതാഃ
ഗണേശന്റെ എല്ലാ വൈഭവങ്ങളും, മഹാരാജാവേ, അവിടെ വസിക്കുന്നു. അവയെല്ലാം മഹത്തായ ഐശ്വര്യത്തോടെ സമ്പന്നമാണ്.
പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡസംസ്ഥാനാം ബ്രഹ്മാദീനാം സമഷ്ടയഃ । ഏതേ ബ്രഹ്മാദയഃ പ്രോക്താഃ സേവന്തേ ജഗദീശ്വരീമ്
പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിലെ ബ്രഹ്മാദികൾ എന്നിങ്ങനെ ഉള്ളവർ എല്ലാവരും സമാഹാരമായി ലോകേശ്വരിയെ സേവിക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
മഹാമാരകതസ്യാഗ്രേ ശതയോജനദൈര്ഘ്യവാന് । പ്രവാലസാലോഽസ്ത്യപരഃ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ
മഹാമാരകത സാലയുടെ മുന്നിൽ, കുങ്കുമ നിറമുള്ള രൂപത്തിൽ, ശതയോജന നീളമുള്ള മറ്റൊരു പ്രവാള സാലയും ഉണ്ട്.