സ്വര്ണസാലമയാദഗ്രേ മുനിയോജനദൈര്ഘ്യവാന് । പുഷ്പരാഗമയഃ സാലഃ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ
സ്വർണ്ണമന്ദിരത്തിന്റെ മുന്നിൽ, മുനിയുടെ യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള, പൂഷ്പരാഗം രത്നത്തിൽ നിർമ്മിച്ച, കുങ്കുമം പോലെ ചുവന്ന രൂപമുള്ള മന്ദിരം നിലകൊള്ളുന്നു.
പുഷ്പരാഗമയീ ഭൂമിര്വനാന്യുപവനാനി ച । രത്നവൃക്ഷാലവാലാശ്ച പുഷ്പരാഗമയാഃ സ്മൃതാഃ
പൂഷ്പരാഗത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഭൂമി, വനങ്ങൾ, ഉപവനങ്ങൾ, രത്നവൃക്ഷങ്ങളുടെ നിരകളും പൂഷ്പരാഗത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
പ്രാകാരോ യസ്യ രത്നസ്യ തദ്രത്നരചിതാ ദ്രുമാഃ । വനഭൂഃ പക്ഷിണശ്ചൈവ രത്നവര്ണജലാനി ച
അവിടത്തെ മതിൽ പൂഷ്പരാഗം രത്നത്തിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിലെ മരങ്ങളും അതേ രത്നത്തിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ്. വനഭൂമി, പക്ഷികൾ, ജലങ്ങൾ എല്ലാം രത്നത്തിന്റെ നിറത്തിൽ ആണ്.
മണ്ഡപാ മണ്ഡപസ്തമ്ഭാഃ സരാംസി കമലാനി ച । പ്രാകാരേ തത്ര യദ്യത്സ്യാത്തത്സര്വം തത്സമം ഭവേത്
മണ്ഡപങ്ങൾ, മണ്ഡപസ്തംഭങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, താമരകളും, അതിലെ മതിലിനകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം, അതേ രത്നത്തിൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ്.
പരിഭാഷേയമുദ്ദിഷ്ടാ രത്നസാലാദിഷു പ്രഭോ । തേജസാ സ്യാല്ലക്ഷഗുണഃ പൂര്വസാലാത്പരോ നൃപ
രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച സദസ്സിന്റെ ഈ വിവരണം ഞാൻ പറഞ്ഞത്, മഹാരാജാവേ, അതിന്റെ പ്രകാശം മുമ്പത്തെ സദസ്സിനെക്കാൾ ലക്ഷംപടി കൂടുതലാണ്.
ദിക്പാലാ നിവസന്ത്യത്ര പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡവര്തിനാമ് । ദിക്പാലാനാം സമഷ്ട്യാത്മരൂപാഃ സ്ഫൂര്ജദ്വരായുധാഃ
പ്രത്യേക ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ രാജാവായ ദിക്കുകളുടെ രക്ഷകരായ ദേവതകൾ ഇവിടെയുണ്ട്; അവരൊക്കെ തങ്ങളുടെ ആകൃതികളിൽ, തേജസ്സോടെ, മഹത്തായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമാക്കി കത്തുന്നു.
പൂര്വാശായാം സമുത്തുങ്ഗശൃങ്ഗാ പൂരമരാവതീ । നാനോപവനസംയുക്തോ മഹേന്ദ്രസ്തത്ര രാജതേ
കിഴക്കേ ദിശയിൽ ഉയർന്ന മലശിഖരത്തിൽ, വിവിധ വനംതോപ്പുകളാൽ അലങ്കരിച്ച അമരാവതി നഗരം നിലകൊള്ളുന്നു; അവിടെ മഹേന്ദ്രൻ മഹിമയോടെ തിളങ്ങുന്നു.
സ്വര്ഗശോഭാ ച യാ സ്വര്ഗേ യാവതീ സ്യാത്തതോഽധികാ । സമഷ്ടിശതനേത്രസ്യ സഹസ്രഗുണതഃ സ്മൃതാ
സ്വർഗത്തിൽ കാണുന്ന സൗന്ദര്യത്തേക്കാൾ ഇവിടെ കാണുന്ന ഭംഗി ആയിരംപടി കൂടുതലാണ്; നൂറ് കണ്ണുള്ളവന്റെ ആകെയുള്ള മഹിമയെക്കാൾ ഇതിന് ആയിരംപടി അധികം മഹത്വമുണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു.
ഐരാവതസമാരൂഢോ വജ്രഹസ്തഃ പ്രതാപവാന് । ദേവസേനാപരിവൃതോ രാജതേഽത്ര ശതക്രതുഃ
ഏരാവതം എന്ന മഹാഹസ്തിയെ കയറി, വജ്രം കൈയിൽ പിടിച്ച്, മഹത്വത്തോടെ, ദേവസേനകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ശതക്രതു എന്ന ഇന്ദ്രൻ ഇവിടെ തിളങ്ങുന്നു.
ദേവാങ്ഗനാഗണയുതാ ശചീ തത്ര വിരാജതേ । വഹ്നികോണേ വഹ്നിപുരീ വഹ്നിപൂഃസദൃശീ നൃപ
ദേവതാ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തോടെ ശചിദേവി അവിടെ ഭംഗിയായി നിലകൊള്ളുന്നു; അഗ്നിദിശയിൽ അഗ്നിപുരി, അഗ്നിയുടെ വാസസ്ഥലത്തെപ്പോലെ, മഹാരാജാവേ, കാണാം.
സ്വാഹാസ്വധാസമായുക്തോ വഹ്നിസ്തത്ര വിരാജതേ । നിജവാഹനഭൂഷാഢ്യോ നിജദേവഗണൈര്വൃതഃ
അവിടെ അഗ്നിദേവൻ സ്വാഹയും സ്വധയും കൂടെ, സ്വന്തം വാഹനവും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ച്, തന്റേതായ ദേവഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഭംഗിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യാമ്യാശായാം യമപുരീ തത്ര ദണ്ഡധരോ മഹാന് । സ്വഭടൈര്വേഷ്ടിതോ രാജന് ചിത്രഗുപ്തപുരോഗമൈഃ
തെക്കേ ദിശയിൽ യമപുരി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവിടെ വലിയ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ള മഹായമൻ, തന്റെ ഭടന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ചിത്രഗുപ്തൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നു, രാജാവേ.
നിജശക്തിയുതോ ഭാസ്വത്തനയോഽസ്തി യമോ മഹാന് । നൈര്ഋത്യാം ദിശി രാക്ഷസ്യാം രാക്ഷസൈഃ പരിവാരിതഃ
തന്റെ ശക്തിയോടെ, പ്രകാശമുള്ള പുത്രനായ മഹായമൻ അവിടെ ഉണ്ട്; തെക്ക്-പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ, രാക്ഷസികളുടെ ലോകത്ത്, രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഖഡ്ഗധാരീ സ്ഫുരന്നാസ്തേ നിര്ഋതിര്നിജശക്തിയുക് । വാരുണ്യാം വരുണോ രാജാ പാശധാരീ പ്രതാപവാന്
തന്റെ ശക്തിയോടെ, വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, പ്രകാശത്തോടെ നിരൃതി അവിടെ ഇരിക്കുന്നു; പടിഞ്ഞാറ് ദിശയിൽ, പാശം കൈവശമുള്ള, മഹത്വമുള്ള വരുണരാജാവും ഉണ്ട്.
മഹാഝഷസമാരൂഢോ വാരുണീമധുവിഹ്വലഃ । നിജശക്തിസമായുക്തോ നിജയാദോഗണാന്വിതഃ
വലിയ മീനത്തിൽ കയറി, വരുണീമദത്തിൽ മയങ്ങി, സ്വന്തം ശക്തിയോടെ, യക്ഷഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് വരുണൻ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സമാസ്തേ വാരുണേ ലോകേ വരുണാനീരതാകുലഃ । വായുകോണേ വായുലോകോ വായുസ്തത്രാധിതിഷ്ഠതി
വരുണലോകത്തിൽ, വരുണീദേവികൾ നിറഞ്ഞതിൽ, അവൻ താമസിക്കുന്നു; വായുദിശയിൽ വായുവിന്റെ ലോകം, അവിടെ വായുദേവൻ തന്നെ വസിക്കുന്നു.
വായുസാധനസംസിദ്ധയോഗിഭിഃ പരിവാരിതഃ । ധ്വജഹസ്തോ വിശാലാക്ഷോ മൃഗവാഹനസംസ്ഥിതഃ
വായുവിന്റെ ഉപാസനയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ യോഗിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കൊടി കൈവശം, വിശാലമായ കണ്ണുകൾ, മൃഗവാഹനത്തിൽ ഇരുന്നു വായു ദേവൻ ഉണ്ട്.
മരുദ്ഗണൈഃ പരിവൃതോ നിജശക്തിസമന്വിതഃ । ഉത്തരസ്യാം ദിശി മഹാന് യക്ഷലോകോഽസ്തി ഭൂമിപ
മരുത്ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, സ്വന്തം ശക്തിയോടെ; വടക്കേ ദിശയിൽ, മഹാരാജാവേ, വലിയ യക്ഷലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
യക്ഷാധിരാജസ്തത്രാസ്തേ വൃദ്ധിഋദ്ധ്യാദിശക്തിഭിഃ । നവഭിര്നിധിഭിര്യുക്തസ്തുന്ദിലോ ധനനായകഃ
അവിടെ യക്ഷാധിപൻ, സമൃദ്ധിയും വർദ്ധനയും പോലുള്ള ശക്തികളോടും, ഒമ്പത് നിധികളോടും കൂടിയ, ധനത്തിന്റെ നാഥനായ തുണ്ടിലൻ വസിക്കുന്നു.
മണിഭദ്രഃ പൂര്ണഭദ്രോ മണിമാന്മണികന്ധരഃ । മണിഭൂഷോ മണിസ്രഗ്വീ മണികാര്മുകധാരകഃ
മണിഭദ്രൻ, പൂർത്തിഭദ്രൻ, മണിമാൻ, മണികണ്ഠരൻ, മണിഭൂഷൻ, മണിസ്രഗ്വീ, മണികാമുകധാരകൻ എന്നിവരും അവിടെ ഉണ്ട്.
ഇത്യാദിയക്ഷസേനാനീസഹിതോ നിജശക്തിയുക് । ഈശാനകോണേ സമ്പ്രോക്തോ രുദ്രലോകോ മഹത്തരഃ
ഇങ്ങനെ യക്ഷസേനാനായകരോടും സ്വന്തം ശക്തിയോടും കൂടെ; ഈശാനദിശയിൽ മഹത്തായ രുദ്രലോകം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
അനര്ഘ്യരത്നഖചിതോ യത്ര രുദ്രോഽധിദൈവതമ് । മന്യുമാന്ദീപ്തനയനോ ബദ്ധപൃഷ്ഠമഹേഷുധിഃ
അവിടെ, വിലമതിക്കാനാകാത്ത രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, രുദ്രൻ പ്രധാനദേവതയായി, കോപത്തോടും ജ്വലിച്ച കണ്ണുകളോടും, വലിയ വില്ല് പിന്നിൽ ധരിച്ചും നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്ഫൂര്ജദ്ധനുര്വാമഹസ്തോഽധിജ്യധന്വഭിരാധൃതഃ । സ്വസമാനൈരസംഖ്യാതരുദ്രൈഃ ശൂലവരായുധൈഃ
വലതുകൈയിൽ മുഴങ്ങുന്ന വില്ല് പിടിച്ച്, അനവധി രുദ്രന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവരും ത്രിശൂലവും ശക്തമായ ആയുധങ്ങളും കൈവശം വഹിക്കുന്നു.
വികൃതാസ്യൈഃ കരാലാസ്യൈര്വമദ്വഹ്നിഭിരാസ്യതഃ । ദശഹസ്തൈഃ ശതകരൈഃ സഹസ്രഭുജസംയുതൈഃ
ഭയാനകമായ മുഖങ്ങളും തീ പുകുന്ന വായുകളും, പത്ത് കൈകളും നൂറ് ഭുജങ്ങളും ആയിരം കൈകളുമുള്ള ഭയങ്കരരൂപങ്ങൾ അവിടെയുണ്ട്.
ദശപാദൈര്ദശഗ്രീവൈസ്ത്രിനേത്രൈരുഗ്രമൂര്തിഭിഃ । അന്തരിക്ഷചരാ യേ ച യേ ച ഭൂമിചരാ സ്മൃതാഃ
പത്ത് കാലുകളും പത്ത് കഴുത്തുകളും മൂന്നു കണ്ണുകളും ഭയാനകമായ രൂപങ്ങളും; ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരും അവിടെയുണ്ട്.
രുദ്രാധ്യായേ സ്മൃതാ രുദ്രാസ്തൈഃ സര്വൈശ്ച സമാവൃതഃ । രുദ്രാണീകോടിസഹിതോ ഭദ്രകാല്യാദിമാതൃഭിഃ
രുദ്രാധ്യായത്തിൽ പറയുന്ന എല്ലാ രുദ്രന്മാരും, കോടിക്കണക്കിന് രുദ്രാണിമാരും ഭദ്രകാളിയുമായി തുടങ്ങിയ മാതാക്കളും ചേർന്ന് അവനെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
നാനാശക്തിസമാവിഷ്ടഡാമര്യാദിഗണാവൃതഃ । വീരഭദ്രാദിസഹിതോ രുദ്രോ രാജന് വിരാജതേ
നാനാ ശക്തികൾ നിറഞ്ഞ ദാമരന്മാരും മറ്റു കൂട്ടങ്ങളും ചുറ്റി നിൽക്കുന്നു; വീരഭദ്രനും മറ്റും കൂടെ രുദ്രൻ രാജാവേ, അതിവിശിഷ്ടനായി തിളങ്ങുന്നു.
മുണ്ഡമാലാധരോ നാഗവലയോ നാഗകന്ധരഃ । വ്യാഘ്രചര്മപരീധാനോ ഗജചര്മോത്തരീയകഃ
മുണ്ടങ്ങളുടെ മാല ധരിച്ച്, പാമ്പുകളുടെ വളകളും കഴുത്തിലും, പുലിയുടെ ചർമ്മം ധരിച്ച്, ആനയുടെ ചർമ്മം മേൽവസ്ത്രമായി ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചിതാഭസ്മാങ്ഗ ലിപ്താങ്ഗഃ പ്രമഥാദിഗണാവൃതഃ । നിനദഡ്ഡമരുധ്വാനൈര്ബധിരീകൃതദിങ്മുഖഃ
ചിതാഭസ്മം ശരീരത്തിൽ പുരട്ടി, പ്രമഥാദി കൂട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ഡമരുവിന്റെ മുഴക്കവും ഗർജ്ജനവും കൊണ്ട് ദിശകളെ മുഴുവനും കുരുടാക്കുന്നു.
അട്ടഹാസാസ്ഫോടശബ്ദൈഃ സന്ത്രാസിതനഭസ്തലഃ । ഭൂതസങ്ഘസമാവിഷ്ടോ ഭൂതാവാസോ മഹേശ്വരഃ । ഈശാനദിക്പതിഃ സോഽയം നാമ്നാ ചേശാന ഏവ ച
അറ്റഹാസത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദം ആകാശത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; ഭൂതങ്ങളുടെ കൂട്ടം അവനിൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഭൂതങ്ങളുടെ വാസസ്ഥലമായ മഹേശ്വരൻ, ഈശാനദിക്കിന്റെ അധിപൻ, ഈശാനൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.