പാരാവതശുകവ്രാതസാരികാപക്ഷമാരുതൈഃ । ഹംസപക്ഷസമുദ്ഭൂതാവാതവ്രാതൈശ്ചലദ്ദ്രുമമ്
പ്രാവുകളും തത്തകളും സാരികകളും കൂട്ടമായി പറക്കുമ്പോൾ, ഹംസയുടെ ചിറകുകളിൽ നിന്നുള്ള കാറ്റ് വൃക്ഷങ്ങളെ ഇളക്കുന്നു.
സുഗന്ധഗ്രാഹിപവനപൂരിതം തദ്വനോത്തമമ് । സഹിതം ഹരിണീയൂഥൈര്ധാവമാനൈരിതസ്തതഃ
മനോഹരമായ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ കാറ്റ് വീശുന്ന ആ കാട്, മാൻകൂട്ടങ്ങൾ ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
നൃത്യദ്ബര്ഹികദമ്ബസ്യ കേകാരാവൈഃ സുഖപ്രദൈഃ । നാദിതം തദ്വനം ദിവ്യം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ
നൃത്തം ചെയ്യുന്ന മയിൽക്കൂട്ടത്തിന്റെ സന്തോഷകരമായ കുരലും കൂട്ടുകാരുടെ മധുരമായ വിളികളും മുഴങ്ങുന്ന ആ ദിവ്യകാട് എല്ലായിടത്തും തേൻ ഒഴുകുന്നു.
കാംസ്യസാലാദുത്തരേ തു താമ്രസാലഃ പ്രകീര്തിതഃ । ചതുരസ്രസമാകാര ഉന്നത്യാ സപ്തയോജനഃ
കാംസ്യസാലയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് താമ്രസാല എന്ന നാലു വശമുള്ള, ഏഴു യോജന ഉയരമുള്ള വൃക്ഷം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ദ്വയോസ്തു സാലയോര്മധ്യേ സമ്പ്രോക്താ കല്പവാടികാ । യേഷാം തരൂണാം പുഷ്പാണി കാഞ്ചനാഭാനി ഭൂമിപ
ആ രണ്ട് സാലവൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രശസ്തമായ കല്പവാടിക സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവിടെയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾക്ക് പൊന്നുപോലെയുള്ള പൂക്കൾ ഉണ്ട്, രാജാവേ.
പത്രാണി കാഞ്ചനാഭാനി രത്നബീജഫലാനി ച । ദശയോജനഗന്ധോ ഹി പ്രസര്പതി സമന്തതഃ
അവയുടെ ഇലകൾ പൊന്നുപോലും കായകൾ രത്നംപോലും തിളങ്ങുന്നു; അവയുടെ സുഗന്ധം പത്ത് യോജന ദൂരത്തോളം പരക്കുന്നു.
തദ്വനം രക്ഷിതം രാജന് വസന്തേനര്തുനാനിശമ് । പുഷ്പസിംഹാസനാസീനഃ പുഷ്പച്ഛത്രവിരാജിതഃ
രാജാവേ, ആ കാട് വസന്തകാലം പകലും രാത്രിയും കാത്തിരിക്കുന്നു; പൂക്കളുടെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് പൂക്കളുടെ കുടയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പുഷ്പഭൂഷാഭൂഷിതശ്ച പുഷ്പാസവവിഘൂര്ണിതഃ । മധുശ്രീര്മാധവശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ
പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും പൂവിന്റെ മദത്തിൽ മയങ്ങിയുമുള്ള അവൻ, മധുശ്രീയും മാധവശ്രീയും എന്ന രണ്ടു പ്രിയഭാര്യമാരോടൊപ്പം അവിടെ ഇരിക്കുന്നു.
ക്രീഡതഃ സ്മേരവദനേ സുമസ്തബകകന്ദുകൈഃ । അതീവ രമ്യം വിപിനം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ
പുഞ്ചിരിയോടെ മുഖം തെളിഞ്ഞു, പൂമാലകളും പൂന്തണ്ടുകളുമായി അവർ കളിച്ചു; ആ വനം അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു, എല്ലായിടത്തും തേൻ ഒഴുകി നിറഞ്ഞു.
ദശയോജനപര്യന്തം കുസുമാമോദവായുനാ । പൂരിതം ദിവ്യഗന്ധര്വൈഃ സാങ്ഗനൈര്ഗാനലോലുപൈഃ
പത്ത് യോജന ദൂരത്തോളം പൂവിന്റെ സുഗന്ധം കാറ്റിൽ നിറഞ്ഞു; ദിവ്യമായ ഗാന്ധർവരും അവരുടെ സഖികളുമാണ് അവിടെ, പാട്ടിനായി ആകാംക്ഷയോടെ.
ശോഭിതം തദ്വനം ദിവ്യം മത്തകോകിലനാദിതമ് । വസന്തലക്ഷ്മീസംയുക്തം കാമികാമപ്രവര്ധനമ്
ആ ദിവ്യവനം മദം നിറഞ്ഞ കുയിലുകളുടെ ശബ്ദത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു; വസന്തത്തിന്റെ ഭംഗിയും, ആഗ്രഹവും കാമവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ് അവിടെ.
താമ്രസാലാദുത്തരത്ര സീസസാലഃ പ്രകീര്തിതഃ । സമുച്ഛ്രായഃ സ്മൃതോഽപ്യസ്യ സപ്തയോജനസംഖ്യയാ
താമ്രസാലയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് സീസസാല എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഒരു സാലവൃക്ഷം ഉണ്ട്; അതിന്റെ ഉയരം ഏഴ് യോജനമെന്നാണ് പറയുന്നത്.
സന്താനവാടികാമധ്യേ സാലയോസ്തു ദ്വയോര്നൃപ । ദശയോജനഗന്ധസ്തു പ്രസൂനാനാം സമന്തതഃ
സന്താനവാടികയുടെ നടുവിൽ, ആ രണ്ട് സാലവൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ, പൂക്കളുടെ സുഗന്ധം പത്ത് യോജന ദൂരത്തോളം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഹിരണ്യാഭാനി കുസുമാന്യുത്ഫുല്ലാനി നിരന്തരമ് । അമൃതദ്രവസംയുക്തഫലാനി മധുരാണി ച
പൂക്കൾ സ്വർണ്ണമണിയുള്ള നിറത്തിൽ, എല്ലായ്പ്പോഴും പൂന്തിരുമാണ്; ഫലങ്ങൾ മധുരവും അമൃതം കലർന്നതുമാണ്, നിരന്തരം ലഭ്യമാണ്.
ഗ്രീഷ്മര്തുര്നായകസ്തസ്യാ വാടികായാ നൃപോത്തമ । ശുക്രശ്രീശ്ച ശുചിശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ
ഏറ്റവും ഉത്തമനായ രാജാവേ, ആ വാടികയുടെ വേനൽകാലത്തിലെ നായകൻ ശുക്രശ്രീയാണ്; അവന്റെ രണ്ട് പ്രിയഭാര്യകൾ ശുചിശ്രീയും ശുക്രശ്രീയുമാണ്.
സന്താപത്രസ്തലോകാസ്തു വൃക്ഷമൂലേഷു സംസ്ഥിതാഃ । നാനാസിദ്ധൈഃ പരിവൃതോ നാനാദേവൈഃ സമന്വിതഃ
ലോകത്തിലെ ചൂടിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്നവർ വൃക്ഷങ്ങളുടെ അടിയിൽ അഭയം തേടുന്നു; അവൻ വിവിധ സിദ്ധന്മാരും ദേവന്മാരും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
വിലാസിനീനാം വൃന്ദൈസ്തു ചന്ദനദ്രവപങ്കിലൈഃ । പുഷ്പമാലാഭൂഷിതൈസ്തു താലവൃന്തകരാമ്ബുജൈഃ
വിലാസിനികളായ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ, പൂമാലകൾ അണിഞ്ഞു, താലവൃന്തം കൈയിൽ പിടിച്ച്, ചന്ദനപ്പൊടി പുരണ്ടു, അവനെ സേവിക്കുന്നു.
പ്രാകാരഃ ശോഭിതോ രാജഞ്ഛീതലാമ്ബുനിഷേവിഭിഃ । സീസസാലാദുത്തരത്രാപ്യാരകൂടമയഃ ശുഭഃ
രാജാവേ, ആ പരിസരഭിത്തി തണുത്ത ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവരാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; സീസസാലയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച മറ്റൊരു ഭിത്തിയും ഉണ്ട്.
പ്രാകാരോ വര്തതേ രാജന് മുനിയോജനദൈര്ഘ്യവാന് । ഹരിചന്ദനവൃക്ഷാണാം വാടീ മധ്യേ തയോഃ സ്മൃതാ
രാജാവേ, ആ പരിസരഭിത്തി മുനികൾ യോജനയിൽ അളക്കുന്ന ദൂരത്തോളം നീളുന്നു; ആ രണ്ട് സാലവൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ഹരിച്ചന്ദനവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഒരു വാടികയുണ്ട്.
സാലയോരധിനാഥസ്തു വര്ഷര്തുര്മേഘവാഹനഃ । വിദ്യുത്പിങ്ഗലനേത്രശ്ച ജീമൂതകവചഃ സ്മൃതഃ
വർഷകാലത്ത് ആ സാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ അധിപൻ മേഘവാഹനനാണ്; അവന്റെ കണ്ണുകൾ ഇടിമിന്നലിന്റെ നിറത്തിൽ, ജീമൂതകവചൻ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വജ്രനിര്ഘോഷമുഖരശ്ചേന്ദ്രധന്വാ സമന്തതഃ । സഹസ്രശോ വാരിധാരാ മുഞ്ചന്നാസ്തേ ഗണാവൃതഃ
വജ്രംപോലുള്ള ശബ്ദം മുഴക്കുന്നവൻ, ചുറ്റും ഇന്ദ്രധനുസ്സുകൾ നിറഞ്ഞു, കൂട്ടങ്ങളുമായി ആയിരക്കണക്കിന് വെള്ളധാരകൾ ഒഴുക്കുന്നു.
നഭഃശ്രീശ്ച നഭസ്യശ്രീഃ സ്വരസ്യാ രസ്യമാലിനീ । അമ്ബാ ദുലാ നിരത്നിശ്ചാഭ്രമന്തീ മേഘയന്തികാ
നഭശ്രീ, നഭസ്യശ്രീ, സ്വരസ്യ, രസ്യമാലിനി, അമ്പാ, ദുലാ, നിരത്നി, അഭ്രമന്തി, മേഘയന്തികാ എന്നിവയാണ് അവന്റെ ഭാര്യമാർ.
വര്ഷയന്തീ ചിപുണികാ വാരിധാരാ ച സമ്മതാഃ । വര്ഷര്തോര്ദ്വാദശ പ്രോക്താഃ ശക്തയോ മദവിഹ്വലാഃ
വർഷയന്തി, ചിപുണികാ, വാരിധാരാ എന്നിവയും പ്രിയപ്പെട്ടവരാണ്; വർഷകാലത്തിലെ പന്ത്രണ്ടു ശക്തികൾ ആനന്ദത്തിൽ മദം നിറഞ്ഞവരാണ്.
നവപല്ലവവൃക്ഷാശ്ച നവീനലതികാന്വിതാഃ । ഹരിതാനി തൃണാന്യേവ വേഷ്ടിതാ യൈര്ധരാഖിലാ
പുതിയ തളിരുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും, പുതിയ ലതകൾ ചുരുങ്ങിയതും, പച്ച പുല്ല് മുഴുവനും ഭൂമിയെ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നദീനദപ്രവാഹാശ്ച പ്രവഹന്തി ച വേഗതഃ । സരാംസി കലുഷാമ്ബൂനി രാഗിചിത്തസമാനി ച
നദികളും നദികളുമാണ് വേഗത്തിൽ ഒഴുകുന്നത്; തടാകങ്ങൾ കുഴപ്പമുള്ള വെള്ളത്തിൽ, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ മനസ്സിനെപ്പോലെയാണ്.
വസന്തി ദേവാഃ സിദ്ധാശ്ച യേ ദേവീകര്മകാരിണഃ । വാപീകൂപതഡാഗാശ്ച യേ ദേവ്യര്ഥം സമര്പിതാഃ
ദേവിയുടെ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും അവിടെ താമസിക്കുന്നു; ദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ച വാപ്പികളും കിണറുകളും തടാകങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
തേ ഗണാ നിവസന്ത്യത്ര സവിലാസാശ്ച സാങ്ഗനാഃ । ആരകൂടമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈര്ഘ്യവാന്
അവിടെയുള്ള ആ സംഘം, സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ താമസിക്കുന്നു. മുന്നിൽ ഏഴു യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള ആരകൂട്ട മരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ഒരു മന്ദിരം നിലകൊള്ളുന്നു.
പഞ്ചലോഹാത്മകഃ സാലോ മധ്യേ മന്ദാരവാടികാ । നാനാപുഷ്പലതാകീര്ണാ നാനാപല്ലവശോഭിതാ
അവിടെയുള്ള മന്ദിരം അഞ്ചു ലോഹങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ നടുവിൽ മന്ദാരമരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു തോട്ടം, വിവിധ പൂക്കളും താളുകളും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
അധിഷ്ഠാതാത്ര സമ്പ്രോക്തഃ ശരദ്ഋതുരനാമയഃ । ഇഷുലക്ഷ്മീരൂര്ജലക്ഷ്മീര്ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ
അവിടത്തെ അധിഷ്ഠിതൻ പിഴവില്ലാത്ത ശരദ്ഋതുവാണ് എന്ന് പറയുന്നു. അവന്റെ രണ്ട് പ്രിയ ഭാര്യമാർ ഇഷുലക്ഷ്മിയും ഉർജലക്ഷ്മിയും ആണ്.
നാനാസിദ്ധാ വസന്ത്യത്ര സാങ്ഗനാഃ സപരിച്ഛദാഃ । പഞ്ചലോഹമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈര്ഘ്യവാന്
വിവിധ സിദ്ധന്മാർ അവിടം അവരുടെ സുഹൃത്തുക്കളും സേവകരുമൊപ്പമുണ്ട്. മുന്നിൽ അഞ്ചു ലോഹങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച, ഏഴു യോജന ദൈർഘ്യമുള്ള ഒരു മന്ദിരം നിലകൊള്ളുന്നു.