സര്വേ വേദാ യത്പദമാമനന്തി തപാംസി സര്വാണി ച യദ്വദന്തി । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ ബ്രവീമി
'എല്ലാ വേദങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കുന്ന സ്ഥിതിയും, എല്ലാ തപസ്സുകളും ലക്ഷ്യമിടുന്നതും, ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ കഴിയുന്നവരുടെ ലക്ഷ്യവുമാണ് അത്; ആ സ്ഥിതി ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയാം.'
ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ തദേവാഹുശ്ച ഹ്രീംമയമ് । ദ്വേ ബീജേ മമ മന്ത്രൌ സ്തോ മുഖ്യത്വേന സുരോത്തമ
'ഏകാക്ഷരമായ ഓം ബ്രഹ്മമാണ്; അതിനെ ഹ്രീം എന്നാക്ഷരവും ചേർന്നതാണെന്നും പറയുന്നു. ഈ രണ്ട് ബീജങ്ങൾ എന്റെ മന്ത്രത്തിൽ പ്രധാനമാണ്, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.'
ഭാഗദ്വയവതീ യസ്മാത്സൃജാമി സകലം ജഗത് । തത്രൈകഭാഗഃ സമ്പ്രോക്തഃ സച്ചിദാനന്ദനാമകഃ
'രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ എന്നിൽ ഉള്ളതിനാൽ ഞാൻ സകല ലോകവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിൽ ഒന്നിനെ സചിദാനന്ദം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.'
മായാപ്രകൃതിസംജ്ഞസ്തു ദ്വിതീയോ ഭാഗ ഈരിതഃ । സാ ച മായാ പരാ ശക്തിഃ ശക്തിമത്യഹമീശ്വരീ
'മായയും പ്രകൃതിയും എന്നറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം, അതാണ് എന്റെ പരാശക്തി; ആ ശക്തിയുള്ളവളാണ് ഞാൻ, ഈശ്വരിയായ ദേവി.'
ചന്ദ്രസ്യ ചന്ദ്രികേവേയം മമാഭിന്നത്വമാഗതാ । സാമ്യാവസ്ഥാത്മികാ ചൈഷാ മായാ മമ സുരോത്തമ
'ചന്ദ്രനും അവന്റെ പ്രകാശവും എങ്ങനെ വേർതിരിക്കാനാവില്ലയോ, അതുപോലെ ഈ മായയും എന്നിൽ നിന്ന് വേറല്ല. സമതാവസ്ഥയിലുള്ള മായയാണ് എന്റെ സ്വഭാവം, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.'
പ്രലയേ സര്വജഗതോ മദഭിന്നൈവ തിഷ്ഠതി । പ്രാണികര്മപരീപാകവശതഃ പുനരേവ ഹി
'പ്രളയകാലത്ത് സകലലോകങ്ങളും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അവൾ എന്നിൽ നിന്ന് വേറല്ലാതെ നില്ക്കുന്നു; പിന്നെ ജീവികളുടെ കർമ്മഫലപ്രാപ്തിക്കനുസരിച്ച് അവൾ വീണ്ടും പ്രകടമാകുന്നു.'
രൂപം തദേവമവ്യക്തം വ്യക്തീഭാവമുപൈതി ച । അന്തര്മുഖാ തു യാവസ്ഥാ സാ മായേത്യഭിധീയതേ
അപ്രത്യക്ഷമായ ആ രൂപം പിന്നീട് പ്രകടമാകുന്നു; അകത്തുള്ള അവസ്ഥയെ മായയെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ബഹിര്മുഖാ തു യാ മായാ തമഃശബ്ദേന സോച്യതേ । ബഹിര്മുഖാത്തമോരൂപാജ്ജായതേ സത്ത്വസമ്ഭവഃ
പുറത്തേക്ക് തിരിയുന്ന മായയെ ഇരുണ്ടതെന്നു പറയുന്നു; ആ പുറം ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നാണ് സത്ത്വം ഉദയിക്കുന്നത്.
രജോഗുണസ്തദൈവ സ്യാത്സര്ഗാദൌ സുരസത്തമ । ഗുണത്രയാത്മകാഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ രാജസ്ഗുണം ഉദിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ളവരാണെന്ന് പറയുന്നു.
രജോഗുണാധികോ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ സത്ത്വാധികോ ഭവേത് । തമോഗുണാധികോ രുദ്രഃ സര്വകാരണരൂപധൃക്
ബ്രഹ്മാവിന് രാജസ്ഗുണം കൂടുതലാണ്, വിഷ്ണുവിന് സത്ത്വം കൂടുതലാണ്, രുദ്രന് തമോഗുണം കൂടുതലാണ്; അവൻ എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്ന രൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്ഥൂലദേഹോ ഭവേദ്ബ്രഹ്മാ ലിങ്ഗദേഹോ ഹരിഃ സ്മൃതഃ । രുദ്രസ്തു കാരണോ ദേഹസ്തുരീയാ ത്വഹമേവ ഹി
ബ്രഹ്മാവിന് സ്ഥൂലശരീരമാണ്, ഹരിക്ക് സൂക്ഷ്മശരീരമാണ്, രുദ്രന് കാരണശരീരമാണ്; എന്നാൽ നാലാമത്തേത് ഞാനാണ്.
സാമ്യാവസ്ഥാ തു യാ പ്രോക്താ സര്വാന്തര്യാമിരൂപിണീ । അത ഊര്ധ്വം പരം ബ്രഹ്മ മദ്രൂപം രൂപവര്ജിതമ്
സമത്വാവസ്ഥയെ എല്ലാ ജീവികളിലും ഉള്ളവളെന്നു പറയുന്നു; അതിനപ്പുറം രൂപരഹിതമായ പരബ്രഹ്മം, അതാണ് എന്റെ സ്വരൂപം.
നിര്ഗുണം സഗുണം ചേതി ദ്വിധാ മദ്രൂപമുച്യതേ । നിര്ഗുണം മായയാ ഹീനം സഗുണം മായയാ യുതമ്
എന്റെ രൂപം ഗുണങ്ങളോടെയും ഗുണങ്ങളില്ലാതെയും ഇരുപ്രകാരം പറയുന്നു; ഗുണങ്ങളില്ലാത്തത് മായയില്ലാത്തതും, ഗുണങ്ങളുള്ളത് മായയോടുകൂടിയതുമാണ്.
സാഹം സര്വം ജഗത്സൃഷ്ട്വാ തദന്തഃ സമ്പ്രവിശ്യ ച । പ്രേരയാമ്യനിശം ജീവം യഥാകര്മ യഥാശ്രുതമ്
ഞാൻ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിച്ച് അതിനകത്ത് പ്രവേശിച്ച്, ഓരോ ജീവനും അവരുടെ പ്രവൃത്തിക്കും അറിവിനും അനുസരിച്ച് എപ്പോഴും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
സൃഷ്ടിസ്ഥിതിതിരോധാനേ പ്രേരയാമ്യഹമേവ ഹി । ബ്രഹ്മാണം ച തഥാ വിഷ്ണും രുദ്രം വൈ കാരണാത്മകമ്
സൃഷ്ടി, നില, ലയം എന്നിവയും, ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും കാരണസ്വഭാവമുള്ള രുദ്രനെയും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത് ഞാനേയാണ്.
മദ്ഭയാദ്വാതി പവനോ ഭീത്യാ സൂര്യശ്ച ഗച്ഛതി । ഇന്ദ്രാഗ്നിമൃത്യവസ്തദ്വത്സാഹം സര്വോത്തമാ സ്മൃതാ
എന്നെ ഭയന്ന് കാറ്റ് വീശുന്നു, സൂര്യനും ഭയന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും മരണനും അങ്ങനെ തന്നെ—അതുകൊണ്ട് ഞാൻ എല്ലാറ്റിലും ഉത്തമയെന്നു പറയുന്നു.
മത്പ്രസാദാദ്ഭവദ്ഭിസ്തു ജയോ ലബ്ധോഽസ്തി സര്വഥാ । യുഷ്മാനഹം നര്തയാമി കാഷ്ഠപുത്തലികോപമാന്
എന്റെ കൃപയാൽ നിങ്ങൾക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും വിജയം ലഭിക്കുന്നു; ഞാൻ നിങ്ങളെ മരക്കൊച്ചകളെപ്പോലെ നൃത്തം ചെയ്യിക്കുന്നു.
കദാചിദ്ദേവവിജയം ദൈത്യാനാം വിജയം ക്വചിത് । സ്വതന്ത്രാ സ്വേച്ഛയാ സര്വം കുര്വേ കര്മാനുരോധതഃ
ഒരിക്കൽ ദേവന്മാർക്കും, മറ്റൊരിക്കൽ അസുരന്മാർക്കും വിജയം ലഭിക്കുന്നു; ഞാൻ സ്വതന്ത്രയായി, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, എല്ലാ കാര്യങ്ങളും കർമ്മാനുസൃതമായി ചെയ്യുന്നു.
താം മാം സര്വാത്മികാം യൂയം വിസ്മൃത്യ നിജഗര്വതഃ । അഹങ്കാരാവൃതാത്മാനോ മോഹമാപ്താ ദുരന്തകമ്
നിങ്ങളുടെ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന്, എല്ലാ ജീവികളിലും ഉള്ള എന്നെ മറന്ന്, അഹങ്കാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സോടെ നിങ്ങൾ വലിയ മായയിൽ അകപ്പെട്ടു.
അനുഗ്രഹം തതഃ കര്തും യുഷ്മദ്ദേഹാദനുത്തമമ് । നിഃസൃതം സഹസാ തേജോ മദീയം യക്ഷമിത്യപി
അതിനുശേഷം, നിങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ, എന്റെ അതിമഹത്തായ തേജസ് നിങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്ന് യക്ഷനെന്ന രൂപത്തിൽ പെട്ടെന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
അതഃ പരം സര്വഭാവൈര്ഹിത്വാ ഗര്വം തു ദേഹജമ് । മാമേവ ശരണം യാത സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ്
അതിനാൽ, എല്ലാ വിധത്തിലുള്ള ശരീരഗർവം ഉപേക്ഷിച്ച്, സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപമായ എന്നിൽ മാത്രം ശരണം പ്രാപിക്കുക.
വ്യാസ ഉവാച ഇത്യുക്ത്യാ ച മഹാദേവീ മൂലപ്രകൃതിരീശ്വരീ । അന്തര്ധാനം ഗതാ സദ്യോ ഭക്ത്യാ ദേവൈരഭിഷ്ടുതാ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാദേവിയും മൂലപ്രകൃതിയായ ഈശ്വരിയും, ദേവന്മാർ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ഉടനെ അദൃശ്യയായി.
തതഃ സര്വേ സ്വഗര്വം തു വിഹായ പദപങ്കജമ് । സമ്യഗാരാധയാമാസുര്ഭഗവത്യാഃ പരാത്പരമ്
അതിനുശേഷം എല്ലാവരും സ്വന്തം ഗർവം ഉപേക്ഷിച്ച്, പരമമായ ദേവിയുടെ പാദപദ്മങ്ങൾ ശരിയായി ആരാധിച്ചു.
ത്രിസന്ധ്യം സര്വദാ സര്വേ ഗായത്രീജപതത്പരാഃ । യജ്ഞഭാഗാദിഭിഃ സര്വേ ദേവീം നിത്യം സിഷേവിരേ
എല്ലാവരും ദിവസത്തിൽ മൂന്നു സന്ധ്യകളിലും ഗായത്രി ജപത്തിൽ താല്പര്യം പുലർത്തി, യജ്ഞഭാഗാദികളാൽ ദേവിയെ എപ്പോഴും സേവിച്ചു.
ഏവം സത്യയുഗേ സര്വേ ഗായത്രീജപതത്പരാഃ । താരഹൃല്ലേഖയോശ്ചാപി ജപേ നിഷ്ണാതമാനസാഃ
സത്യയുഗത്തിൽ എല്ലാവരും ഗായത്രീ ജപത്തിൽ മുഴുകിയവരായിരുന്നു. താരയും ഹൃല്ലേഖയും ജപിക്കാൻ അവരുടെ മനസ്സ് വളരെ നിപുണമായിരുന്നു.
ന വിഷ്ണൂപാസനാ നിത്യാ വേദേനോക്താ തു കുത്രചിത് । ന വിഷ്ണുദീക്ഷാ നിത്യാസ്തി ശിവസ്യാപി തഥൈവ ച
വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കുന്നത് സ്ഥിരമായിരുന്നില്ല, വേദങ്ങളിൽ എവിടെയും അതിന് നിർദ്ദേശമില്ല. വിഷ്ണുവിന്റെ ദീക്ഷയും ശിവന്റെ ദീക്ഷയും സ്ഥിരമായിരുന്നില്ല.
ഗായത്ര്യുപാസനാ നിത്യാ സര്വവേദൈഃ സമീരിതാ । യയാ വിനാ ത്വധഃപാതോ ബ്രാഹ്മണസ്യാസ്തി സര്വഥാ
ഗായത്രീ ഉപാസന മാത്രം എല്ലാവേദങ്ങളും ശാശ്വതമാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അതില്ലാതെ ബ്രാഹ്മണൻ എപ്പോഴും താഴ്ന്ന നിലയിലാകും.
താവതാ കൃതകൃത്യത്വം നാന്യാപേക്ഷാ ദ്വിജസ്യ ഹി । ഗായത്രീമാത്രനിഷ്ണാതോ ദ്വിജോ മോക്ഷമവാപ്നുയാത്
ഇതിൽ മാത്രം ബ്രാഹ്മണൻ തന്റെ കടമ നിറവേറ്റുന്നു, മറ്റൊന്നും ആവശ്യമില്ല. ഗായത്രീയിൽ പൂർണ്ണമായും പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ മോക്ഷം നേടും.
കുര്യാദന്യന്ന വാ കുര്യാദിതി പ്രാഹ മനുഃ സ്വയമ് । വിഹായ താം തു ഗായത്രീം വിഷ്ണൂപാസ്തിപരായണഃ
മറ്റു കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാമോ വേണ്ടയോ എന്ന് മനു സ്വയം പറഞ്ഞു. എന്നാൽ ഗായത്രീ ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷ്ണു ഭക്തിയിൽ മുഴുകുകയാണെങ്കിൽ,
ശിവോപാസ്തിരതോ വിപ്രോ നരകം യാതി സര്വഥാ । തസ്മാദാദ്യയുഗേ രാജന് ഗായത്രീജപതത്പരാഃ । ദേവീപദാമ്ബുജരതാ ആസന്സര്വേ ദ്വിജോത്തമാഃ
അല്ലെങ്കിൽ ശിവാരാധനക്ക് വേണ്ടി ആണെങ്കിൽ, ബ്രാഹ്മണൻ ഉറപ്പായും നരകത്തിൽ പോകും. അതുകൊണ്ട് രാജാവേ, ആദിയുഗത്തിൽ എല്ലാ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണരും ഗായത്രീ ജപത്തിൽ മുഴുകി, ദേവിയുടെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ ആയിരുന്നു.