ദേവരാഡസി യസ്മാത്ത്വം യക്ഷം ജാനീഹി തത്ത്വതഃ । തത ഇന്ദ്രോ മഹാഗര്വാത്തദ്യക്ഷം സമുപാദ്രവത്
ദേവരാജാവായ നീ ഇവിടെ ഇരിക്കയാൽ, യക്ഷനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുക. അതിനുശേഷം മഹാഗർവ്വത്തോടെ ഇന്ദ്രൻ ആ യക്ഷന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
പ്രാദ്രവച്ച പരം തേജോ യക്ഷരൂപം പരാത്പരമ് । അന്തര്ധാനം തതഃ പ്രാപ തദ്യക്ഷം വാസവാഗ്രതഃ
അവൻ പരമമായ തേജസ്സായ യക്ഷന്റെ രൂപത്തോട് ചേർന്ന് സമീപിച്ചു. അപ്പോൾ ആ യക്ഷൻ ഇന്ദ്രന്റെ മുമ്പിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
അതീവ ലജ്ജിതോ ജാതോ വാസവോ ദേവരാഡപി । യക്ഷസമ്ഭാഷണാഭാവാല്ലഘുത്വം പ്രാപ ചേതസി
ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രൻ അത്യന്തം ലജ്ജിതനായി. യക്ഷനുമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നതുകൊണ്ട് അവന്റെ മനസ്സിൽ ചെറുതായി തോന്നി.
അതഃ പരം ന ഗന്തവ്യം മയാ തു സുരസംസദി । കിം മയാ തത്ര വക്തവ്യം സ്വലഘുത്വം സുരാന്പ്രതി
ഇനി ഞാൻ ദേവസഭയിലേക്ക് പോകേണ്ടതില്ല. ദേവന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ഞാൻ ചെറുതായിപ്പോയതുകൊണ്ട് അവിടെ ഞാൻ എന്ത് പറയാൻ കഴിയുമെന്നു?
ദേഹത്യാഗോ വരസ്തസ്മാന്മാനോ ഹി മഹതാം ധനമ് । മാനേ നഷ്ടേ ജീവിതം തു മൃതിതുല്യം ന സംശയഃ
അതിനാൽ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുക എന്നതാണ് ഏറ്റവും നല്ല വരം. മാനമാണ് മഹാന്മാരുടെ സമ്പത്ത്. മാനം നഷ്ടമായാൽ ജീവൻ മരിച്ചതുപോലെയാണ്, സംശയമില്ല.
ഇതി നിശ്ചിത്യ തത്രൈവ ഗര്വം ഹിത്വാ സുരേശ്വരഃ । ചരിത്രമീദൃശം യസ്യ തമേവ ശരണം ഗതഃ
ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച് അവിടത്തുവെച്ച് തന്നെ, ദേവാധിപൻ തന്റെ അഭിമാനം ഉപേക്ഷിച്ചു, ഇങ്ങനെ നടന്നവന്റെ ശരണം തേടി.
തസ്മിന്നേവ ക്ഷണേ ജാതാ വ്യോമവാണീ നഭസ്തലേ । മായാബീജം സഹസ്രാക്ഷ ജപ തേന സുഖീ ഭവ
അത് തന്നെയായിരുന്നപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു: ആയിരം കണ്ണുള്ളവനേ, മായാബീജം ജപിച്ചു അതിലൂടെ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കു.
തതോ ജജാപ പരമം മായാബീജം പരാത്പരമ് । ലക്ഷവര്ഷം നിരാഹാരോ ധ്യാനമീലിതലോചനഃ
അതിനുശേഷം അവൻ പരമമായ മായാബീജം, പരമോന്നതമായത്, ലക്ഷം വർഷം ഉപവാസത്തോടെ, കണ്ണുകൾ അടച്ച് ധ്യാനത്തിൽ ജപിച്ചു.
അകസ്മാച്ചൈത്രമാസീയനവമ്യാം മധ്യഗേ രവൌ । തദേവാവിരഭൂത്തേജസ്തസ്മിന്നേവ സ്ഥലേ പുനഃ
ഏകദേശം ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ നവമിദിനത്തിൽ, സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അതേ പ്രകാശം അപ്രത്യക്ഷമായിരുന്ന സ്ഥലത്ത് വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തേജോമണ്ഡലമധ്യേ തു കുമാരീം നവയൌവനാമ് । ഭാസ്വജ്ജപാപ്രസൂനാഭാം ബാലകോടിരവിപ്രഭാമ്
ആ പ്രകാശവലയത്തിനടിയിൽ, പുതുമയുള്ള യൗവനത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന ഒരു കന്യകയെ കാണാം; അവൾ പുതുതായി വിരിഞ്ഞ ജപാപുഷ്പംപോലെയും ഉദയസൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലെയും ദീപ്തിയോടെ നില്ക്കുന്നു.
ബാലശീതാംശമുകുടാം വസ്ത്രാന്തര്വ്യഞ്ജിതസ്തനീമ് । ചതുര്ഭിര്വരഹസ്തൈസ്തു വരപാശാങ്കുശാഭയാന്
അവളുടെ തലയിൽ ബാലചന്ദ്രം അലങ്കരിച്ച കിരീടം, വസ്ത്രത്തിനകത്ത് സൂക്ഷ്മമായി കാണുന്ന വക്ഷോഭാഗം, നാലു കൈകളിൽ വരം, പാശം, അങ്കുശം, അഭയമുദ്ര എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ദധാനാം രമണീയാങ്ഗീം കോമലാങ്ഗലതാം ശിവാമ് । ഭക്തകല്പദ്രുമാമമ്ബാം നാനാഭൂഷണഭൂഷിതാമ്
അവളുടെ രൂപം മനോഹരവും സുന്ദരവുമാണ്, മൃദുലമായ അവയവങ്ങൾ, മംഗളസ്വരൂപിണി, ഭക്തർക്കു വേണ്ടതൊക്കെ നൽകുന്ന അമ്മ, വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ത്രിനേത്രാം മല്ലികാമാലാകബരീജൂടശോഭിതാമ് । ചതുര്ദിക്ഷു ചതുര്വേദൈര്മൂര്തിമദ്ഭിരഭിഷ്ടുതാമ്
അവൾക്ക് മൂന്നു കണ്ണുകളുണ്ട്, മല്ലികാമാലയും കുമ്പളപ്പൂക്കളും ചൂടിയ മുടിയിലും, നാലു ദിക്കുകളിലും നാലു വേദങ്ങൾ ദേഹധാരികളായി അവളെ സ്തുതിക്കുന്നു.
ദന്തച്ഛടാഭിരഭിതഃ പദ്മരാഗീകൃതക്ഷമാമ് । പ്രസന്തസ്മേരവദനാം കോടികന്ദര്പസുന്ദരാമ്
അവളുടെ പല്ലുകളുടെ പ്രകാശം ചുറ്റും പടർന്ന് ഭൂമിയെ പദ്മരാഗംപോലെ ചുവപ്പാക്കി, അവളുടെ മുഖം ശാന്തവും പുഞ്ചിരിയോടെയും, കോടികാമദേവന്മാരേക്കാൾ മനോഹരവുമാണ്.
രക്താമ്ബരപരീധാനാം രക്തചന്ദനചര്ചിതാമ് । ഉമാഭിധാനാം പുരതോ ദേവീം ഹൈമവതീം ശിവാമ്
ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചും ചുവന്ന ചന്ദനം പുരട്ടിയുമാണ് അവൾ, ഉമ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന, ഹിമവാന്റെ മകളായ ദേവി അവിടെ ഭാസുരയായി നില്ക്കുന്നു.
നിര്വ്യാജകരുണാമൂര്തിം സര്വകാരണകാരണാമ് । ദദര്ശ വാസവസ്തത്ര പ്രേമഗദ്ഗദിതാന്തരഃ
കപടമില്ലാത്ത കാരുണ്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ, എല്ലാറ്റിനും കാരണം ആയ, അവിടെ വാസവൻ അവളെ കാണുമ്പോൾ ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
പ്രേമാശ്രുപൂര്ണനയനോ രോമാഞ്ചിതതനുസ്തതഃ । ദണ്ഡവത്പ്രണനാമാഥ പാദയോര്ജഗദീശിതുഃ
സ്നേഹത്തിന്റെ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും, ആനന്ദത്തിൽ വിറയുന്ന ശരീരവും, പിന്നെ അവൻ ലോകനാഥയുടെ പാദങ്ങളിൽ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു.
തുഷ്ടാവ വിവിധൈഃ സ്തോത്രൈര്ഭക്തിസന്നതകന്ധരഃ । ഉവാച പരമപ്രീതഃ കിമിദം യക്ഷമിത്യപി
ഭക്തിയോടെ തല താഴ്ത്തി, വിവിധസ്തോത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് അവളെ സ്തുതിച്ചു; അതീവ സന്തോഷത്തോടെ, 'ഈ അത്ഭുതം എന്താണ്?' എന്നു ചോദിച്ചു.
പ്രാദുര്ഭൂതം ച കസ്മാത്തദ്വദ സര്വം സുശോഭനേ । ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പ്രോവാച കരുണാര്ണവാ
'ഇത് എങ്ങനെ, എന്തുകൊണ്ടാണ് പ്രത്യക്ഷമായത്? എല്ലാം പറയൂ, സുന്ദരിയേ.' എന്ന വാക്കുകൾ കേട്ട്, കാരുണ്യസാഗരം സംസാരിച്ചു.
രൂപം മദീയം ബ്രഹ്മൈതത്സര്വകാരണകാരണമ് । മായാധിഷ്ഠാനഭൂതം തു സര്വസാക്ഷി നിരാമയമ്
'എന്റെ ഈ രൂപം ബ്രഹ്മമാണ്, എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്നത്; മായയുടെ അടിസ്ഥാനമായും, എല്ലാറ്റിനും സാക്ഷിയായും, രോഗരഹിതമായും നില്ക്കുന്നു.'
സര്വേ വേദാ യത്പദമാമനന്തി തപാംസി സര്വാണി ച യദ്വദന്തി । യദിച്ഛന്തോ ബ്രഹ്മചര്യം ചരന്തി തത്തേ പദം സംഗ്രഹേണ ബ്രവീമി
'എല്ലാ വേദങ്ങളും പ്രസ്താവിക്കുന്ന സ്ഥിതിയും, എല്ലാ തപസ്സുകളും ലക്ഷ്യമിടുന്നതും, ആഗ്രഹിച്ച് ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ കഴിയുന്നവരുടെ ലക്ഷ്യവുമാണ് അത്; ആ സ്ഥിതി ഞാൻ ചുരുക്കത്തിൽ പറയാം.'
ഓമിത്യേകാക്ഷരം ബ്രഹ്മ തദേവാഹുശ്ച ഹ്രീംമയമ് । ദ്വേ ബീജേ മമ മന്ത്രൌ സ്തോ മുഖ്യത്വേന സുരോത്തമ
'ഏകാക്ഷരമായ ഓം ബ്രഹ്മമാണ്; അതിനെ ഹ്രീം എന്നാക്ഷരവും ചേർന്നതാണെന്നും പറയുന്നു. ഈ രണ്ട് ബീജങ്ങൾ എന്റെ മന്ത്രത്തിൽ പ്രധാനമാണ്, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.'
ഭാഗദ്വയവതീ യസ്മാത്സൃജാമി സകലം ജഗത് । തത്രൈകഭാഗഃ സമ്പ്രോക്തഃ സച്ചിദാനന്ദനാമകഃ
'രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ എന്നിൽ ഉള്ളതിനാൽ ഞാൻ സകല ലോകവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതിൽ ഒന്നിനെ സചിദാനന്ദം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.'
മായാപ്രകൃതിസംജ്ഞസ്തു ദ്വിതീയോ ഭാഗ ഈരിതഃ । സാ ച മായാ പരാ ശക്തിഃ ശക്തിമത്യഹമീശ്വരീ
'മായയും പ്രകൃതിയും എന്നറിയപ്പെടുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഭാഗം, അതാണ് എന്റെ പരാശക്തി; ആ ശക്തിയുള്ളവളാണ് ഞാൻ, ഈശ്വരിയായ ദേവി.'
ചന്ദ്രസ്യ ചന്ദ്രികേവേയം മമാഭിന്നത്വമാഗതാ । സാമ്യാവസ്ഥാത്മികാ ചൈഷാ മായാ മമ സുരോത്തമ
'ചന്ദ്രനും അവന്റെ പ്രകാശവും എങ്ങനെ വേർതിരിക്കാനാവില്ലയോ, അതുപോലെ ഈ മായയും എന്നിൽ നിന്ന് വേറല്ല. സമതാവസ്ഥയിലുള്ള മായയാണ് എന്റെ സ്വഭാവം, ദേവതകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.'
പ്രലയേ സര്വജഗതോ മദഭിന്നൈവ തിഷ്ഠതി । പ്രാണികര്മപരീപാകവശതഃ പുനരേവ ഹി
'പ്രളയകാലത്ത് സകലലോകങ്ങളും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, അവൾ എന്നിൽ നിന്ന് വേറല്ലാതെ നില്ക്കുന്നു; പിന്നെ ജീവികളുടെ കർമ്മഫലപ്രാപ്തിക്കനുസരിച്ച് അവൾ വീണ്ടും പ്രകടമാകുന്നു.'
രൂപം തദേവമവ്യക്തം വ്യക്തീഭാവമുപൈതി ച । അന്തര്മുഖാ തു യാവസ്ഥാ സാ മായേത്യഭിധീയതേ
അപ്രത്യക്ഷമായ ആ രൂപം പിന്നീട് പ്രകടമാകുന്നു; അകത്തുള്ള അവസ്ഥയെ മായയെന്നു വിളിക്കുന്നു.
ബഹിര്മുഖാ തു യാ മായാ തമഃശബ്ദേന സോച്യതേ । ബഹിര്മുഖാത്തമോരൂപാജ്ജായതേ സത്ത്വസമ്ഭവഃ
പുറത്തേക്ക് തിരിയുന്ന മായയെ ഇരുണ്ടതെന്നു പറയുന്നു; ആ പുറം ഇരുണ്ടതിൽ നിന്നാണ് സത്ത്വം ഉദയിക്കുന്നത്.
രജോഗുണസ്തദൈവ സ്യാത്സര്ഗാദൌ സുരസത്തമ । ഗുണത്രയാത്മകാഃ പ്രോക്താ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശ്വരാഃ
സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ രാജസ്ഗുണം ഉദിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മഹേശ്വരനും മൂന്നു ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ളവരാണെന്ന് പറയുന്നു.
രജോഗുണാധികോ ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുഃ സത്ത്വാധികോ ഭവേത് । തമോഗുണാധികോ രുദ്രഃ സര്വകാരണരൂപധൃക്
ബ്രഹ്മാവിന് രാജസ്ഗുണം കൂടുതലാണ്, വിഷ്ണുവിന് സത്ത്വം കൂടുതലാണ്, രുദ്രന് തമോഗുണം കൂടുതലാണ്; അവൻ എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്ന രൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.