ബാഭ്രവ്യമാണ്ഡവ്യയുതോമാണ്ഡൂകേയസ്തതഃ പരമ് । ഗാര്ഗീ വാചക്നവീ ചൈവ വഡവാ പ്രാതിഥേയികാ
ബാഭ്രവ്യൻ, മാണ്ഡവ്യൻ, ഉതോമൻ, മാണ്ഡൂകേയൻ, ഗാർഗി, വാചക്നവി, വഡവ, പ്രാതിഥേയിക ഇവരും.
സുലഭായുക്തമൈത്രേയീ കഹോലശ്ച തതഃ പരമ് । കൌഷീതകം മഹാകൌഷീതകം വൈ തര്പയേത്തതഃ
സുലഭ, യുക്തമൈത്രേയി, കഹോളൻ, കൗശീതക, മഹാകൗശീതക ഇവർക്കും സംതൃപ്തി നൽകണം.
ഭാരദ്വാജം ച പൈങ്ഗ്യം ച മഹാപൈങ്ഗ്യം സുയജ്ഞകമ് । സാംഖ്യായനമൈതരേയം മഹൈതരേയമേവ ച
ഭാരദ്വാജൻ, പൈംഗ്യൻ, മഹാപൈംഗ്യൻ, സുയജ്ഞൻ, സാംഖ്യായനൻ, ഐതരേയൻ, മഹൈതരേയൻ ഇവരും.
ബാഷ്കലം ശാകലം ചൈവ സുജാതവക്ത്രമേവ ച । ഔദവാഹിം ച സൌജാമിം ശൌനകം ചാശ്വലായനമ്
ബാഷ്കലൻ, ശാകലൻ, സുജാതവക്ത്രൻ, ഔദവാഹി, സൗജാമി, ശൗനകൻ, അശ്വലായനൻ ഇവരും.
യേ ചാന്യേ സര്വ ആചാര്യാസ്തേ സര്വേ തൃപ്തിമാപ്നുയുഃ । യേ കേ ചാസ്മത്കുലേ ജാതാ അപുത്രാ ഗോത്രിണോ മൃതാഃ
മറ്റുള്ള എല്ലാ ആചാര്യന്മാർക്കും സംതൃപ്തി ലഭിക്കട്ടെ; നമ്മുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച് പുത്രന്മാരോ ബന്ധുക്കളോ ഇല്ലാതെ മരിച്ചവർക്കും.
തേ ഗൃഹ്ണന്തു മയാ ദത്തം വസ്ത്രനിഷ്പീഡനോദകമ് । ഏവം തേ ബ്രഹ്മയജ്ഞസ്യ വിധിരുക്തോ മഹാമുനേ
ഞാൻ നൽകിയ വസ്ത്രത്തിൽ നിന്നു ചുരണ്ടിയ വെള്ളം അവർ സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മയജ്ഞത്തിന്റെ ക്രമം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു മഹാമുനിയേ.
യശ്ചായം കുരുതേ ബ്രഹ്മയജ്ഞസ്യ വിധിമുത്തമമ് । സര്വവേദാങ്ഗപാഠസ്യ ഫലമാപ്നോതി സാധകഃ
ഈ ഉത്തമമായ ബ്രഹ്മയജ്ഞ ക്രമം ആചരിക്കുന്നവൻ എല്ലാ വേദാംഗങ്ങൾ പഠിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം പ്രാപിക്കും.
വൈശ്വദേവം തതഃ കുര്യാന്നിത്യശ്രാദ്ധം തഥൈവ ച । അതിഥിഭ്യോഽന്നദാനം ച നിത്യമേവ സമാചരേത്
അതിനുശേഷം വൈശ്വദേവം ചെയ്യണം, നിത്യശ്രാദ്ധവും അതുപോലെ നടത്തണം; അതിഥികൾക്ക് എന്നും അന്നം നൽകണം.
ഗോഗ്രാസം ച തതോ ദത്ത്വാ ഭുഞ്ജീത ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ । അഹ്നസ്തു പഞ്ചമേ ഭാഗേ പ്രകുര്യാദേതദുത്തമമ്
ആദ്യം പശുക്കൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകി, പിന്നെ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിക്കണം. ദിവസത്തെ അളവിന്റെ അഞ്ചിൽ ഒരു ഭാഗം ഇതിന് ഉപയോഗിക്കണം; ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
ഇതിഹാസപുരാണാദ്യൈഃ ഷഷ്ഠസപ്തമകൌ നയേത് । അഷ്ടമേ ലോകയാത്രാ തു ബഹിഃ സന്ധ്യാം തതഃ പുനഃ
ആറാം, ഏഴാം ഭാഗങ്ങൾ ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും വായിച്ച് ചെലവഴിക്കണം. എട്ടാം ഭാഗത്തിൽ ലോകകാര്യങ്ങൾ നോക്കുകയും, അതിനുശേഷം സന്ധ്യാവന്ദനം നടത്തുകയും വേണം.
അഥ സായന്തനീം സന്ധ്യാം പ്രവക്ഷ്യാമി മഹാമുനേ । യദനുഷ്ഠാനമാത്രേണ മഹാമായാ പ്രസീദതി
മഹാമുനിയേ, ഇനി സായം സന്ധ്യയുടെ ക്രമം ഞാൻ പറയാം. അതു നിർവഹിച്ചാൽ മഹാമായ ദേവി സന്തോഷിക്കും.
ആചമ്യ പ്രാണാനായമ്യ സാധകഃ സ്ഥിരമാനസഃ । ബദ്ധപദ്മാസനോ യോഗീ സായംകാലേ സ്ഥിരോ ഭവേത്
ശുദ്ധീകരണം ചെയ്ത്, ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച്, മനസ്സു ശാന്തമാക്കി, യോഗി പദ്മാസനത്തിൽ ഉറപ്പോടെ സായം സമയത്ത് ഇരിക്കണം.
ശ്രുതിസ്മൃത്യാദികര്മാദൌ സഗര്ഭഃ പ്രാണസംയമഃ । അഗര്ഭോ ധ്യാനമാത്രം തു സ ചാമന്ത്രഃ പ്രകീര്തിതഃ
വേദശാസ്ത്രങ്ങളിലും അനുഷ്ഠാനങ്ങളിലും ഉദ്ദേശത്തോടെ ശ്വാസനിയമനം ചെയ്യണം; ഉദ്ദേശമില്ലാതെ ധ്യാനം മാത്രം ചെയ്യുന്നതാണ് 'ബീജമില്ലാത്തത്', അതിൽ മന്ത്രം ആവശ്യമില്ല.
ഭൂതശുദ്ധ്യാദികം കൃത്വാ നാന്യഥാ കര്മ കീര്തിതമ് । സലക്ഷോ ദേവതാം ധ്യാത്വാ പൂരകുമ്ഭകരേചകൈഃ
ഭൂതശുദ്ധി മുതലായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തശേഷം, വേറെ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ വേണ്ട. ലക്ഷണങ്ങളോടെ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ചു, ശ്വാസം ഉൾക്കൊള്ളൽ, നിലനിർത്തൽ, പുറന്തള്ളൽ എന്നിവ ഉപയോഗിക്കണം.
ധ്യാനം പ്രകുര്യാത്സന്ധ്യായാം സായംകാലേ വിചക്ഷണഃ । വൃദ്ധാം സരസ്വതീം ദേവീം കൃഷ്ണാങ്ഗീം കൃഷ്ണവാസസമ്
സന്ധ്യാകാലത്ത്, ജ്ഞാനികൾ സന്ധ്യാനുഷ്ഠാനത്തിൽ വൃദ്ധയായ കൃഷ്ണവർണ്ണവും കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചും ഉള്ള ദേവിയായ സരസ്വതിയെ ധ്യാനിക്കണം.
ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മഹസ്താം ഗരുഡവാഹനാമ് । നാനാരത്നലസദ്ഭൂഷാം ക്വണന്മഞ്ജീരമേഖലാമ്
അവളുടെ കൈകളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവയുണ്ട്; ഗരുഡനിൽ കയറി, പലവിധ രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചും മണിമണികൾ മുഴങ്ങുന്ന കമർബന്ദം ധരിച്ചുമാണ്.
അനര്ഘ്യരത്നമുകുടാം താരഹാരാവലീയുതാമ് । താടങ്കബദ്ധമാണിക്യകാന്തിശോഭികപോലകാമ്
അവൾ വിലയേറിയ രത്നമുകുടും മുത്തുമാലയും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു; കാതിലിരിക്കുന്ന മാണിക്യത്തിന്റെ പ്രകാശം അവളുടെ കവിളുകളിൽ തിളങ്ങുന്നു.
പീതാമ്ബരധരാം ദേവീം സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീമ് । സാമവേദേന സഹിതാം സംയുതാം സത്ത്വവര്ത്മനാ
പീതാംബരം ധരിച്ച ദേവി സച്ചിദാനന്ദസ്വരൂപമാണ്; സാമവേദത്തോടൊപ്പം സത്പഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യവസ്ഥിതാം ച സ്വര്ലോകേ ആദിത്യപയ്ഹഗാമിനീമ് । ആവാഹയാമ്യഹം ദേവീമായാന്തീം സൂര്യമണ്ഡലാത്
സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിലകൊണ്ടു സൂര്യന്റെ പഥത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദേവിയെ ഞാൻ സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ നിന്ന് ആഹ്വാനിക്കുന്നു.
ഏവം ധ്യാത്വാ ച താം ദേവീം സന്ധ്യാസങ്കല്പമാചരേത് । ആപോ ഹി ഷ്ഠേതി മന്ത്രേണ അഗ്നിശ്ചേതി തഥൈവ ച
ഇങ്ങനെ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ചശേഷം, 'ആപോ ഹിഷ്ഠ'യും 'അഗ്നിശ്ച'യുമെന്ന മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സന്ധ്യാനുഷ്ഠാനം നടത്തണം.
വിദധ്യാദാചമനകം ശേഷം പൂര്വവദീരിതമ് । ഗായത്രീമന്ത്രമുക്ച്ചാര്യ ശ്രീനാരായണപ്രീതയേ
മുമ്പുപോലെ ആചമനം ചെയ്ത്, ഗായത്രി മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ശ്രീനാരായണന്റെ പ്രസാദത്തിനായി ജപിക്കണം.
അര്ഘ്യം ദദ്യാച്ച സൂര്യായ സാധകഃ ശുദ്ധമാനസഃ । ഉഭൌ പാദൌ സമൌ കൃത്വാ ഹസ്തേ ധൂത്വാ ജലാഞ്ജലിമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ സാദകൻ സൂര്യനു വെള്ളം അർപ്പിക്കണം; രണ്ട് കാലുകളും ചേർത്ത്, കൈയിൽ വെള്ളം എടുത്ത് ആലോലിപ്പിക്കണം.
ദേവം ധ്യാത്വാ മണ്ഡലസ്ഥം ക്ഷിപേദര്ഘ്യം തതഃ ക്രമാത് । അര്ഘ്യം ദദ്യാത്തു യോ നീരേ മൂഢാത്മാ ജ്ഞാനവര്ജിതഃ
സൂര്യമണ്ഡലത്തിൽ ദേവിയെ ധ്യാനിച്ച് അർഘ്യം ക്രമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം; എന്നാൽ ജ്ഞാനമില്ലാതെ, മന്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് വെള്ളത്തിൽ അർഘ്യം അർപ്പിക്കുന്നവൻ അജ്ഞാനിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ഉല്ലങ്ഘ്യ സ്മൃതിമന്ത്രാംശ്ച പ്രായശ്ചിത്തീ ഭവേദ്ദ്വിജഃ । തതഃ സൂര്യമുപസ്ഥായാപ്യസാവാദിത്യമന്ത്രതഃ
സ്മൃതിയും മന്ത്രങ്ങളും അവഗണിച്ചാൽ, ദ്വിജൻ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം; അതിനുശേഷം സൂര്യനെ സമീപിച്ച് ആദിത്യ മന്ത്രം ജപിക്കണം.
ഗായത്ര്യാശ്ച ജപം കുര്യാദുപവിശ്യ തതോ ബൃസീമ് । സഹസ്രം വാ തദര്ധം വാ ശ്രീദേവീധ്യാനപൂര്വകമ്
ഇരുന്ന്, ആദ്യം ശ്രീദേവിയെ ധ്യാനിച്ച്, പിന്നെ ഗായത്രി മന്ത്രം ആയിരം പ്രാവശ്യം അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പാതി ജപിക്കണം.
യഥാ പ്രാതഃ പുനസ്തദ്വദുപസ്ഥാനാദികം ചരേത് । സായം സന്ധ്യാതര്പണേ ച ക്രമേണ പരികീര്തയേത്
പ്രഭാതത്തിൽ ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ സന്ധ്യാകാലത്തും ഉപസ്ഥാനം തുടങ്ങിയ കർമങ്ങൾ ചെയ്യണം; സന്ധ്യാ തർപ്പണവും ക്രമത്തിൽ നിർവ്വഹിക്കണം.
വസിഷ്ഠോ ഋഷിരേവാത്ര സരസ്വത്യാഃ പ്രകീര്തിതഃ । ദേവതാ വിഷ്ണുരൂപാ സാ ഛന്ദശ്ചൈവ സരസ്വതീ
ഇവിടെ സരസ്വതിയുടെ ഋഷിയായി വസിഷ്ഠനാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ദേവതയായി വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപവും, ഛന്ദസായി സരസ്വതിയും ഉണ്ട്.
സായംകാലീനസന്ധ്യായാസ്തര്പണേ വിനിയോഗകഃ । സ്വരിത്യുക്ത്വാ ച പുരുഷം സാമവേദം തഥൈവ ച
സന്ധ്യാകാലത്തിലെ തർപ്പണത്തിന് ഇതാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. 'സ്വരിത്' എന്നത് ഉച്ചരിച്ച്, പുരുഷനും സമവേദവും ചേർത്ത് പറയണം.
മണ്ഡലം ചേതി സമ്പ്രോച്യ ഹിരണ്യഗര്ഭകം തഥാ । തഥൈവ പരമാത്മാനം തതോഽപി ച സരസ്വതീമ്
മണ്ഡലവും, പിന്നെ ഹിരണ്യഗർഭനെയും, അതുപോലെ പരമാത്മാവിനെയും, അതിനുശേഷം സരസ്വതിയെയും ഉച്ചരിക്കണം.
വേദമാതരമേവാത്ര സങ്കൃതിം തദ്വദേവ ച । സന്ധ്യാം വൃദ്ധാം തഥാ വിഷ്ണുരൂപിണീമുഷസീം തഥാ
വേദങ്ങളുടെ മാതാവിനെയും, സംസ്കാരത്തെയും, പ്രായമായ സന്ധ്യയെയും, സ്ത്രീരൂപത്തിലുള്ള വിഷ്ണുവിനെയും, ഉഷസിനെയും കൂടി പറയണം.