ഭസ്മഹീനലലാടത്വം ന ബ്രഹ്മണ്യാനുമാപകമ് । ഏവമേവ മയാ ബ്രഹ്മന് ഹേതുരുക്തഃ സുപുണ്യദഃ
തലയിലൊന്നും ഭസ്മം ഇല്ലാത്തത് ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ അടയാളമല്ല. ബ്രാഹ്മണനേ, വലിയ പുണ്യം നൽകുന്ന കാരണം ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു.
മന്ത്രപൂതം സിതം ഭസ്മ ലലാടേ പരിവര്തതേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ വിദ്വാന്സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള വെള്ളയണിഞ്ഞ ഭസ്മം തലയിലുണ്ടെങ്കിൽ, അവനാണ് സത്യത്തിൽ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യസ്യാസ്തി സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മന് സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മണിക്കല്ലിനെപ്പോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഉള്ളവനാണ് ബ്രാഹ്മണൻ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയോ ജന്മജന്മാന്തരേ ധ്രുവമ്
മണിക്കല്ലിനെപോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ജന്മം ജന്മാന്തരം ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിസ്ത്രിപുണ്ഡ്രോദ്ധൂലനാദിഷു । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയഃ സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
ത്രിപുണ്ഡ്രം പുരട്ടുന്നതിലും മാറ്റുന്നതിലും സ്വാഭാവിക സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യേ ഭസ്മധാരണം ത്യക്ത്വാ ഭുഞ്ജന്തേ ച ഫലാദികമ് । തേ സര്വേ നരകം ഘോരം പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ ഫലാദികൾ കഴിക്കുന്നവരൊക്കെയും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
(വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യഃ ശിവം പൂജയിഷ്യതി । സ ദുര്ഭഗഃ ശിവദ്വേഷ്ടാ സ ദ്വേഷോ നരകപ്രദഃ । സര്വകര്മബഹിര്ഭൂതോ ഭസ്മധാരണവര്ജിതഃ ॥) വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ കുര്വന് ഹേമതുലാമപി । ന തത്ഫലമവാപ്നോതി പതിതോ ഹി ഭവേദ്ധി സഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സ്വർണ്ണം തൂക്കുന്നതുപോലെയുള്ള വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കില്ല; അങ്ങനെ ചെയ്തവൻ പാപത്തിലേക്ക് വീഴും.
യഥോപവീതരഹിതൈഃ സന്ധ്യാ ന ക്രിയതേ ദ്വിജൈഃ । തഥാ സന്ധ്യാ ന കര്തവ്യാ വിഭൂതിരഹിതൈരപി
ദ്വിജന്മാർ ഉപവീതം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ ഭസ്മം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യരുത്.
ഗതോപവീതൈഃ സന്ധ്യായാം കാര്യഃ പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । ജപാദികം തു സാവിത്ര്യാസ്തഥൈവോപോഷണാദികമ്
ഉപവീതം നഷ്ടമായാൽ, ചിലപ്പോൾ അതിന് പകരം മറ്റൊന്ന് ഉപയോഗിച്ച് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാം; അതുപോലെ സാവിത്രി ജപം മുതലായവയ്ക്കും പകരം ചെയ്യാം.
വിഭൂതിധാരണേ ത്വന്യോ നാസ്തി പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യദി സന്ധ്യാം കരോതി യഃ
പക്ഷേ, ഭസ്മം ധരിക്കുന്നതിന് പകരം മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നവൻ—
പ്രത്യവൈത്യേവ യേനാസൌ നാധികാരീ തദാ ദ്വിജഃ । യഥാ ശ്രുത്വാന്ത്യജോ വേദാന്പ്രത്യവൈതി തഥാ ദ്വിജഃ
എന്തെങ്കിലും ആ ദ്വിജൻ ഇതു പാലിക്കാതെ പോയാൽ, അവൻ അർഹത നഷ്ടപ്പെടുന്നു; വേദങ്ങൾ കേൾക്കുന്ന അന്ത്യജൻ അർഹത ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
പ്രത്യവൈതി ന സന്ദേഹഃ സന്ധ്യാകൃദ്ഭസ്മവര്ജിതഃ । സമ്പാദനീയ യത്നേന ശ്രൌതം ഭസ്മ സദാ ദ്വിജൈഃ
സന്ധ്യാവന്ദനംയും വിശുദ്ധ ചാരവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ അർഹത നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ സംശയമില്ല; അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ വേദചാരം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ഒരുക്കണം.
സ്മാര്തം വാ തദഭാവേ തു ലൌകികം വാ സമാഹിതൈഃ । യാദൃശം താദൃശം വാസ്തു പവിത്രം ഭസ്മ സന്തതമ്
വേദചാരമില്ലെങ്കിൽ, സ്മാർത ചാരമോ അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ ചാരമോ മനസ്സോടെ ഉപയോഗിക്കണം; എങ്ങനെയായാലും, ചാരം എപ്പോഴും വിശുദ്ധമായിരിക്കണം.
ധാരണീയം പ്രയത്നേന ദ്വിജൈഃ സന്ധ്യാദികര്മസു । ന സംവിശന്തി പാപാനി ഭസ്മനിഷ്ഠേ തതഃ സദാ
ദ്വിജന്മാർ സന്ധ്യാദികർമ്മങ്ങളിൽ ചാരം ശ്രദ്ധയോടെ ധരിക്കണം; ചാരത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവർക്കു പാപങ്ങൾ എപ്പോഴും ചേർന്നുപോകില്ല.
കര്തവ്യമപി യത്നേന ബ്രാഹ്മണൈര്ഭസ്മധാരണമ് । മധ്യാങ്ഗുലിത്രയേണൈവ സ്വദക്ഷിണകരസ്യ തു
ബ്രാഹ്മണർ ചാരം ശ്രദ്ധയോടെ ധരിക്കണം, വലത് കൈയുടെ നടുവിലെ മൂന്ന് വിരൽ ഉപയോഗിച്ചാണ് അത് ചെയ്യേണ്ടത്.
ഷഡങ്ഗുലായതം മാനമപി ചാധികമാനകമ് । നേത്രയുഗ്മപ്രമാണേന ഭാലേ ദീപ്തം ത്രിപുണ്ഡ്രകമ്
അളവ് ആറു വിരൽ വീതിയിലോ അതിലധികമോ ആകണം; ഭാലത്തിൽ, ഇരുവിരു കണ്ണുകളുടെ വീതിയിലായി തിളങ്ങുന്ന ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം.
കദാചിദ്ഭസ്മനാ കുര്യാത്സ രുദ്രോ നാത്ര സംശയഃ । അകാരോഽനാമികാ പ്രോക്ത ഉകാരോ മധ്യമാങ്ഗുലിഃ
ഒരിക്കൽ ചാരത്തിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം; ഇത് രുദ്രന്റെ കർമ്മം ആണെന്നിൽ സംശയമില്ല. 'അ' എന്ന അക്ഷരം അനാമികാവിരലിൽ, 'ഉ' നടുവിരലിൽ,
മകാരസ്തര്ജനീ തസ്മാത് ത്രിപുണ്ഡ്രം ത്രിഗുണാത്മകമ് । ത്രിപുണ്ഡ്രം മധ്യമാതര്ജന്യനാമാഭിരനുലോമതഃ
'മ' സൂചികാവിരലിൽ; അതിനാൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം മൂന്നു ഗുണങ്ങളുള്ളതാണ്. നടുവിരൽ, സൂചികാവിരൽ, അനാമികാവിരൽ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ത്രിപുണ്ഡ്രം ക്രമത്തിൽ വരയ്ക്കണം.
അത്ര തേ കഥയാമ്യേനമിതിഹാസം പുരാതനമ് । കദാചിദഥ ദുര്വാസാഃ പിതൃലോകം ഗതോഽഭവത്
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഒരു പുരാതന കഥ പറയാം. ഒരിക്കൽ ദുർവാസസ് പിതൃലോകത്തിൽ പോയി.
ഭസ്മസന്ദിഗ്ധസര്വാങ്ഗോ രുദ്രാക്ഷാഭരണാന്വിതഃ । ശിവ ശങ്കര സര്വാത്മഞ്ഛ്രീമാതര്ജഗദമ്ബികേ
അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ചാരത്തിൽ മാഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രുദ്രാക്ഷമാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; 'ശിവ, ശങ്കര, സർവാത്മൻ, ശ്രീമാതൃ, ജഗദംബിക' എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചത്തിൽ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നു.
നാമാനീതി ഗൃണന്നുച്ചൈസ്താപസാനാം ശിഖാമണിഃ । കവ്യവാഡാദയസ്തേ തു പ്രത്യുത്ഥാനാഭിവാദനൈഃ
കവ്യവാഹൻ മുതലായവർ അവനെ എഴുന്നേറ്റ്, അഭിവാദനം ചെയ്ത് ആദരിച്ചു.
ആസനാദ്യുപചാരൈശ്ച സമ്മാനം ബഹു ചക്രിരേ । നാനാകഥാഭിരന്യോന്യം സമ്ഭാഷാഞ്ചക്രിരേ തദാ
അവർ അവനെ ആസനം നൽകി, മറ്റു ഉപചാരങ്ങൾ നൽകി, തമ്മിൽ പലതരം കഥകൾ സംസാരിച്ചു.
തസ്മിംസ്തു സമയേ കുമ്ഭീപാകസ്ഥാനാം തു പാപിനാമ് । ഘോരഃ സമഭവച്ഛബ്ദോ ഹാ ഹതാഃ സ്മേതിവാദിനാമ്
അപ്പോൾ, കുംബീപാകത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന പാപികൾ 'ഹാ, നാം നശിച്ചുവോ' എന്ന നിലവിളി ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഭയാനക ശബ്ദം ഉണ്ടായി.
മൃതാഃ സ്മേതി വദന്ത്യേകേ ദഗ്ധാഃ സ്മേതി പരേ ജഗുഃ । ഛിന്നാഃ സ്മേതി വിഭിന്നാഃ സ്മേത്യേവം രോദനകാരിണഃ
ചിലർ 'നാം മരിച്ചുപോയി' എന്നതും, മറ്റുചിലർ 'നാം കത്തിപ്പോയി' എന്നതും, ചിലർ 'നാം മുറിഞ്ഞുപോയി', 'നാം വേർപിരിഞ്ഞുപോയി' എന്നതും പറഞ്ഞു, അങ്ങനെ ദുഃഖം പരത്തുകയായിരുന്നു.
ശ്രുത്വാ തം കരുണ ശബ്ദം ദുഃഖിതോ മുനിരാഡ് ഹൃദി । പപ്രച്ഛ പിതൃനാഥാംസ്താന്കേഷാം ശബ്ദോഽയമിത്യപി
ആ ദയനീയമായ ശബ്ദം കേട്ട്, അതിനാൽ ഹൃദയം ദുഃഖിതനായ മুনি രാജാവ് പിതൃഭഗവാന്മാരോട് ചോദിച്ചു: 'ഈ ശബ്ദം ആരുടേതാണ്?'
തേ സമൂചുര്മുനേഽത്രൈവ പുരീ സംയമനീ പരാ । വര്തതേ യമരാഡത്ര പാപിനാം ഭോഗദായകഃ
അവർ പറഞ്ഞു: 'മുനീശ്വരാ, ഈzelfde നഗരത്തിൽ, മഹാ സംയമനീ എന്ന യമന്റെ നഗരം ഉണ്ട്; അവിടെ പാപികൾക്ക് ഫലങ്ങൾ നൽകുന്ന യമരാജാവ് വാഴുന്നു.'
നാനാദൂതൈഃ കാലരൂപൈഃ കൃഷ്ണവര്ണേര്ഭയങ്കരൈഃ । സഹിതോഽത്രൈവ തത്പുര്യാം നായകോ വിദ്യതേഽനഘ
അവിടെ, പലവിധ ഭയാനകമായ കറുത്ത, കാലരൂപത്തിലുള്ള ദൂതന്മാരോടൊപ്പം, ആ നഗരത്തിൽ യമനായകൻ വാഴുന്നു, പാപരഹിതനായവനേ.
തത്ര കുണ്ഡാന്യനേകാനി പാപിനാം ഭോഗദാനി ച । ഷഡശീതിര്ഘോരരൂപൈര്ദൂതൈഃ പരിവൃതാനി ച
അവിടെ, പാപികൾക്ക് അനുഭവങ്ങൾ നൽകുന്ന അനേകം കുണ്ടങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയെ എൺപത്താറ് ഭയാനകമായ ദൂതന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
തത്ര മുഖ്യതമം കുണ്ഡം കുമ്ഭീപാകാഭിധം മഹത് । വര്തതേ തദ്ഗതാനാം ച യാതനാനാം തു വര്ണനമ്
അവിടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വലിയ കുഴിയാണ് കുംഭീപാകം എന്ന പേരിലുള്ളത്. അതിൽ പോയവർക്കു നേരിടേണ്ടി വരുന്ന കഷ്ടങ്ങൾക്കുറിച്ചാണ് ഇനി പറയുന്നത്.
കര്തും ന ശക്യതേ കൈശ്ചിദപി വര്ഷശതൈരപി । യേ ശിവദ്രോഹിണഃ സന്തി തഥാ ദേവീവിനിന്ദകാഃ
അവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന വേദനകൾ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു പോലും ആരും വിശദമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. ശിവനോടു വൈരമുള്ളവരും ദേവിയെ അപമാനിക്കുന്നവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.