ന ഭവിഷ്യതി പൂതാത്മാ നാധികാര്യപി കര്മണി । അപാനവായുനിര്യാതേ ജൃമ്ഭണേ സ്കന്ദനേ ക്ഷുതേ
അവൻ ആത്മാവിൽ ശുദ്ധനാവില്ല, കർമ്മങ്ങൾക്കു യോഗ്യനുമല്ല; വായു പുറന്തള്ളിയശേഷം, ഉമ്മിയിട്ടശേഷം, തുമ്മിയശേഷം—
ശ്ലേഷ്മോദ്ഗാരേഽപി കര്തവ്യം ഭസ്മസ്നാനം പ്രയത്നതഃ । ശ്രീഭസ്മസ്നാനമാഹാത്മ്യസ്യൈകദേശോഽത്ര വര്ണിതഃ
കഫം തുപ്പിയശേഷവും ഭസ്മസ്നാനം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം; ഈ ഭാഗത്ത് ശ്രീഭസ്മസ്നാനത്തിന്റെ മഹത്വത്തിൽ ഒരു ഭാഗം വിവരിച്ചു.
പുനശ്ച സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ഭസ്മസ്നാനോത്ഥിതം ഫലമ് । സാവധാനേന മനസാ ശ്രോതവ്യം മുനിപുങ്ഗവ
പുനരായിട്ടും, ഭസ്മസ്നാനത്തിന്റെ ഫലം ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം. മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സോടെ കേൾക്കണം.
ത്രിപുണ്ഡ്രോര്ധ്വപുണ്ഡ്രധാരണവിധിവര്ണനമ് ത്രിപുണ്ഡ്രോര്ധ്വപുണ്ഡ്രധാരണവിധിവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച അഗ്നിരിത്യാദിഭിര്മന്ത്രൈര്ഭസ്മ സംശോധ്യ സാദരമ് । ധാരണീയം ലലാടാദൌ ത്രിപുണ്ഡ്രം കേവലം ദ്വിജൈഃ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: 'അഗ്നി' തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഭസ്മം ശുദ്ധമാക്കണം, അതിനുശേഷം ദ്വിജന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം തലയിലും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
ബ്രഹ്മക്ഷത്രിയവൈശ്യാശ്ച ഏതേ സര്വേ ദ്വിജാഃ സ്മൃതാഃ । തസ്മാദ്ദ്വിജൈഃ പ്രയത്നേന ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാര്യമന്വഹമ്
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ—ഇവരൊക്കെയും ദ്വിജന്മാരാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ ഓരോ ദിവസവും ശ്രദ്ധയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
യസ്യോപനയനം ബ്രഹ്മന് സ ഏവ ദ്വിജ ഉച്യതേ । തസ്മാച്ഛ്രൌതം ദ്വിജൈഃ കാര്യം ത്രിപുണ്ഡ്രസ്യ ച ധാരണമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഉപനയനം നടത്തിയവനെയാണ് ദ്വിജൻ എന്ന് പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യഃ സത്കര്മ സമാചരേത് । തത്കൃതം ചാകൃതപ്രായം ഭവത്യേവ ന സംശയഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവന്റെ ആ പ്രവർത്തികൾ ഫലപ്രദമാകാറില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന ഗായത്ര്യുപദേശോഽപി ഭസ്മനോ ധാരണം വിനാ । തതോ ധൃത്വൈവ ഭസ്മാങ്ഗേ ഗായത്രീജപമാചരേത്
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ ഗായത്രി ഉപദേശിക്കരുത്. അതുകൊണ്ട് ശരീരത്തിൽ ഭസ്മം പുരട്ടിയശേഷം ഗായത്രി ജപിക്കണം.
ഗായത്രീം മൂലമേവാഹുര്ബ്രാഹ്മണ്യേ മുനിപുങ്ഗവ । സാ ഭസ്മധാരണാഭാവേ ന കേനാപ്യുപദിശ്യതേ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഗായത്രിയാണ് ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്ന് പറയുന്നു. പക്ഷേ, ഭസ്മം ധരിക്കാതിരുന്നാൽ ആരും അതു ഉപദേശിക്കരുത്.
ന താവദധികാരോഽസ്തി ഗായത്രീഗ്രഹണേ മുനേ । യാവന്ന ഭസ്മ ഭാലാദൌ ധൃതമഗ്നിസമുദ്ഭവമ്
മഹർഷേ, അഗ്നിയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഭസ്മം തലയിലും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും പുരട്ടിയില്ലെങ്കിൽ ഗായത്രി സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യതയില്ല.
ഭസ്മഹീനലലാടത്വം ന ബ്രഹ്മണ്യാനുമാപകമ് । ഏവമേവ മയാ ബ്രഹ്മന് ഹേതുരുക്തഃ സുപുണ്യദഃ
തലയിലൊന്നും ഭസ്മം ഇല്ലാത്തത് ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ അടയാളമല്ല. ബ്രാഹ്മണനേ, വലിയ പുണ്യം നൽകുന്ന കാരണം ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു.
മന്ത്രപൂതം സിതം ഭസ്മ ലലാടേ പരിവര്തതേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ വിദ്വാന്സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള വെള്ളയണിഞ്ഞ ഭസ്മം തലയിലുണ്ടെങ്കിൽ, അവനാണ് സത്യത്തിൽ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യസ്യാസ്തി സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മന് സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മണിക്കല്ലിനെപ്പോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഉള്ളവനാണ് ബ്രാഹ്മണൻ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയോ ജന്മജന്മാന്തരേ ധ്രുവമ്
മണിക്കല്ലിനെപോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ജന്മം ജന്മാന്തരം ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിസ്ത്രിപുണ്ഡ്രോദ്ധൂലനാദിഷു । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയഃ സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
ത്രിപുണ്ഡ്രം പുരട്ടുന്നതിലും മാറ്റുന്നതിലും സ്വാഭാവിക സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യേ ഭസ്മധാരണം ത്യക്ത്വാ ഭുഞ്ജന്തേ ച ഫലാദികമ് । തേ സര്വേ നരകം ഘോരം പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ ഫലാദികൾ കഴിക്കുന്നവരൊക്കെയും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
(വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യഃ ശിവം പൂജയിഷ്യതി । സ ദുര്ഭഗഃ ശിവദ്വേഷ്ടാ സ ദ്വേഷോ നരകപ്രദഃ । സര്വകര്മബഹിര്ഭൂതോ ഭസ്മധാരണവര്ജിതഃ ॥) വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ കുര്വന് ഹേമതുലാമപി । ന തത്ഫലമവാപ്നോതി പതിതോ ഹി ഭവേദ്ധി സഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സ്വർണ്ണം തൂക്കുന്നതുപോലെയുള്ള വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കില്ല; അങ്ങനെ ചെയ്തവൻ പാപത്തിലേക്ക് വീഴും.
യഥോപവീതരഹിതൈഃ സന്ധ്യാ ന ക്രിയതേ ദ്വിജൈഃ । തഥാ സന്ധ്യാ ന കര്തവ്യാ വിഭൂതിരഹിതൈരപി
ദ്വിജന്മാർ ഉപവീതം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ ഭസ്മം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യരുത്.
ഗതോപവീതൈഃ സന്ധ്യായാം കാര്യഃ പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । ജപാദികം തു സാവിത്ര്യാസ്തഥൈവോപോഷണാദികമ്
ഉപവീതം നഷ്ടമായാൽ, ചിലപ്പോൾ അതിന് പകരം മറ്റൊന്ന് ഉപയോഗിച്ച് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാം; അതുപോലെ സാവിത്രി ജപം മുതലായവയ്ക്കും പകരം ചെയ്യാം.
വിഭൂതിധാരണേ ത്വന്യോ നാസ്തി പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യദി സന്ധ്യാം കരോതി യഃ
പക്ഷേ, ഭസ്മം ധരിക്കുന്നതിന് പകരം മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നവൻ—
പ്രത്യവൈത്യേവ യേനാസൌ നാധികാരീ തദാ ദ്വിജഃ । യഥാ ശ്രുത്വാന്ത്യജോ വേദാന്പ്രത്യവൈതി തഥാ ദ്വിജഃ
എന്തെങ്കിലും ആ ദ്വിജൻ ഇതു പാലിക്കാതെ പോയാൽ, അവൻ അർഹത നഷ്ടപ്പെടുന്നു; വേദങ്ങൾ കേൾക്കുന്ന അന്ത്യജൻ അർഹത ഇല്ലാത്തതുപോലെ.
പ്രത്യവൈതി ന സന്ദേഹഃ സന്ധ്യാകൃദ്ഭസ്മവര്ജിതഃ । സമ്പാദനീയ യത്നേന ശ്രൌതം ഭസ്മ സദാ ദ്വിജൈഃ
സന്ധ്യാവന്ദനംയും വിശുദ്ധ ചാരവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ അർഹത നഷ്ടപ്പെടുന്നതിൽ സംശയമില്ല; അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ വേദചാരം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധയോടെ ഒരുക്കണം.
സ്മാര്തം വാ തദഭാവേ തു ലൌകികം വാ സമാഹിതൈഃ । യാദൃശം താദൃശം വാസ്തു പവിത്രം ഭസ്മ സന്തതമ്
വേദചാരമില്ലെങ്കിൽ, സ്മാർത ചാരമോ അല്ലെങ്കിൽ സാധാരണ ചാരമോ മനസ്സോടെ ഉപയോഗിക്കണം; എങ്ങനെയായാലും, ചാരം എപ്പോഴും വിശുദ്ധമായിരിക്കണം.
ധാരണീയം പ്രയത്നേന ദ്വിജൈഃ സന്ധ്യാദികര്മസു । ന സംവിശന്തി പാപാനി ഭസ്മനിഷ്ഠേ തതഃ സദാ
ദ്വിജന്മാർ സന്ധ്യാദികർമ്മങ്ങളിൽ ചാരം ശ്രദ്ധയോടെ ധരിക്കണം; ചാരത്തിൽ ഭക്തിയുള്ളവർക്കു പാപങ്ങൾ എപ്പോഴും ചേർന്നുപോകില്ല.
കര്തവ്യമപി യത്നേന ബ്രാഹ്മണൈര്ഭസ്മധാരണമ് । മധ്യാങ്ഗുലിത്രയേണൈവ സ്വദക്ഷിണകരസ്യ തു
ബ്രാഹ്മണർ ചാരം ശ്രദ്ധയോടെ ധരിക്കണം, വലത് കൈയുടെ നടുവിലെ മൂന്ന് വിരൽ ഉപയോഗിച്ചാണ് അത് ചെയ്യേണ്ടത്.
ഷഡങ്ഗുലായതം മാനമപി ചാധികമാനകമ് । നേത്രയുഗ്മപ്രമാണേന ഭാലേ ദീപ്തം ത്രിപുണ്ഡ്രകമ്
അളവ് ആറു വിരൽ വീതിയിലോ അതിലധികമോ ആകണം; ഭാലത്തിൽ, ഇരുവിരു കണ്ണുകളുടെ വീതിയിലായി തിളങ്ങുന്ന ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം.
കദാചിദ്ഭസ്മനാ കുര്യാത്സ രുദ്രോ നാത്ര സംശയഃ । അകാരോഽനാമികാ പ്രോക്ത ഉകാരോ മധ്യമാങ്ഗുലിഃ
ഒരിക്കൽ ചാരത്തിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം; ഇത് രുദ്രന്റെ കർമ്മം ആണെന്നിൽ സംശയമില്ല. 'അ' എന്ന അക്ഷരം അനാമികാവിരലിൽ, 'ഉ' നടുവിരലിൽ,
മകാരസ്തര്ജനീ തസ്മാത് ത്രിപുണ്ഡ്രം ത്രിഗുണാത്മകമ് । ത്രിപുണ്ഡ്രം മധ്യമാതര്ജന്യനാമാഭിരനുലോമതഃ
'മ' സൂചികാവിരലിൽ; അതിനാൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം മൂന്നു ഗുണങ്ങളുള്ളതാണ്. നടുവിരൽ, സൂചികാവിരൽ, അനാമികാവിരൽ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ത്രിപുണ്ഡ്രം ക്രമത്തിൽ വരയ്ക്കണം.
അത്ര തേ കഥയാമ്യേനമിതിഹാസം പുരാതനമ് । കദാചിദഥ ദുര്വാസാഃ പിതൃലോകം ഗതോഽഭവത്
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ഒരു പുരാതന കഥ പറയാം. ഒരിക്കൽ ദുർവാസസ് പിതൃലോകത്തിൽ പോയി.
ഭസ്മസന്ദിഗ്ധസര്വാങ്ഗോ രുദ്രാക്ഷാഭരണാന്വിതഃ । ശിവ ശങ്കര സര്വാത്മഞ്ഛ്രീമാതര്ജഗദമ്ബികേ
അവന്റെ ശരീരം മുഴുവൻ ചാരത്തിൽ മാഞ്ഞിരിക്കുന്നു, രുദ്രാക്ഷമാലകൾ അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; 'ശിവ, ശങ്കര, സർവാത്മൻ, ശ്രീമാതൃ, ജഗദംബിക' എന്നിങ്ങനെ ഉച്ചത്തിൽ നാമങ്ങൾ ജപിക്കുന്നു.