അന്തര്ബഹിശ്ച സംശുദ്ധം ശിവപൂജാഫലം ലഭേത് । യദ്ബാഹ്യമലമാത്രസ്യ നാശകം സ്താനമസ്തി തത്
അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധനാകുമ്പോൾ ശിവപൂജയുടെ ഫലം ലഭിക്കും; പുറം അഴുക്കു മാത്രം നീക്കാൻ വേണമെങ്കിൽ അതിന് സ്ഥാനം ഉണ്ട്.
തന്നാശയതി തീവ്രേണ പ്രാണിബാഹ്യാന്തരം മലമ് । കൃത്വാപി കോടിശോ നിത്യം വാരുണം സ്നാനമാദരാത്
ആ ഭസ്മം ശക്തിയായി ജീവികളുടെ പുറം അകത്തുള്ള അഴുക്കും നശിപ്പിക്കുന്നു; അനവധി പ്രാവശ്യം ഭക്തിയോടെ ജലത്തിൽ കുളിച്ചാലും—
ന ഭവത്യേവ പൂതാത്മാ ഭസ്മസ്നാനം വിനാ മുനേ । യദ്ഭസ്മസ്നാനമാഹാമ്യം തദ്വേദോ വേദ തത്ത്വതഃ
ഭസ്മസ്നാനം ചെയ്യാതെ ആത്മാവ് ശുദ്ധിയാകുന്നില്ല, മുനിവരേ; ഭസ്മസ്നാനം വേദങ്ങളിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, വേദം അതിന്റെ സാരവും അറിയുന്നു.
യദ്വാ വേദ മഹാദേവഃ സര്വദേവശിഖാമണിഃ । ഭസ്മസ്നാനമകൃത്വൈവ യഃ കുര്യാത്കര്മ വൈദികമ്
വേദം അല്ലെങ്കിൽ മഹാദേവൻ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, എന്ത് പറഞ്ഞാലും; ഭസ്മസ്നാനം ചെയ്യാതെ വേദിക കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താൽ—
സ തത്കര്മകലാര്ധാര്ധമപി നാപ്നോതി വസ്തുതഃ । യഃ കരിഷ്യതി യത്നേന ഭസ്മസ്നാനം യഥാവിധി
അവൻ ആ കർമ്മത്തിന്റെ അർദ്ധം പോലും യഥാർത്ഥത്തിൽ നേടുന്നില്ല; ഭസ്മസ്നാനം നിയമപ്രകാരം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യുന്നവനോ—
സ ഏവൈകഃ സര്വകര്മസ്വധികാരീ ശ്രുതിശ്രുതഃ । പാവനം പാവനാനാം ച ഭസ്മസ്നാനം ശ്രുതിശ്രുതമ്
അവനാണ് എല്ലാ കർമ്മങ്ങൾക്കും യോഗ്യൻ എന്നു ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു; ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഭസ്മസ്നാനം ശുദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്.
ന കരിഷ്യതി യോ മോഹാത്സ മഹാപാതകീ ഭവേത് । അനന്തൈര്വാരുണൈഃ സ്നാനൈര്യത്പുണ്യം പ്രാപ്യതേ ദ്വിജൈഃ
ആ ഭസ്മസ്നാനം അവഗണിക്കുന്നവൻ വലിയ പാപി ആകുന്നു; അനന്തമായ ജലസ്നാനങ്ങൾ ചെയ്താലും ദ്വിജന്മാർക്ക് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം—
തതോഽനന്തഗുണം പുണ്യം ഭസ്മസ്നാനാദവാപ്യതേ । കാലത്രയേഽപി കര്തവ്യം ഭസ്മസ്നാനം പ്രയത്നതഃ
അതിനെക്കാൾ അനന്തമായ ഗുണമുള്ള പുണ്യം ഭസ്മസ്നാനത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്നു; ഭസ്മസ്നാനം മൂന്നു കാലത്തും ശ്രദ്ധയോടെ നടത്തണം.
ഭസ്മസ്നാനം സ്മൃതം ശ്രൌതം തത്ത്യാഗീ പതിതോ ഭവേത് । മൂത്രാദ്യുത്സര്ജനാന്തേ തു ഭസ്മസ്നാനം പ്രയത്നതഃ
ഭസ്മസ്നാനം സ്മൃതികളിലും ശാസ്ത്രങ്ങളിലും നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പാതിതനാകും; മൂത്രം മുതലായവ ഒഴിച്ചശേഷം ഭസ്മസ്നാനം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം.
കര്തവ്യമന്യഥാ പൂതാ ന ഭവിഷ്യന്തി മാനവാഃ । വിധിവത്കൃതശൌചോഽപി ഭസ്മസ്നാനം വിനാ ദ്വിജഃ
അങ്ങനെയല്ലെങ്കിൽ മനുഷ്യർ ശുദ്ധരാകില്ല; നിയമപ്രകാരം ശുദ്ധീകരണം ചെയ്താലും ഭസ്മസ്നാനം ഇല്ലാത്ത ദ്വിജൻ—
ന ഭവിഷ്യതി പൂതാത്മാ നാധികാര്യപി കര്മണി । അപാനവായുനിര്യാതേ ജൃമ്ഭണേ സ്കന്ദനേ ക്ഷുതേ
അവൻ ആത്മാവിൽ ശുദ്ധനാവില്ല, കർമ്മങ്ങൾക്കു യോഗ്യനുമല്ല; വായു പുറന്തള്ളിയശേഷം, ഉമ്മിയിട്ടശേഷം, തുമ്മിയശേഷം—
ശ്ലേഷ്മോദ്ഗാരേഽപി കര്തവ്യം ഭസ്മസ്നാനം പ്രയത്നതഃ । ശ്രീഭസ്മസ്നാനമാഹാത്മ്യസ്യൈകദേശോഽത്ര വര്ണിതഃ
കഫം തുപ്പിയശേഷവും ഭസ്മസ്നാനം ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്യണം; ഈ ഭാഗത്ത് ശ്രീഭസ്മസ്നാനത്തിന്റെ മഹത്വത്തിൽ ഒരു ഭാഗം വിവരിച്ചു.
പുനശ്ച സമ്പ്രവക്ഷ്യാമി ഭസ്മസ്നാനോത്ഥിതം ഫലമ് । സാവധാനേന മനസാ ശ്രോതവ്യം മുനിപുങ്ഗവ
പുനരായിട്ടും, ഭസ്മസ്നാനത്തിന്റെ ഫലം ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം. മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശ്രദ്ധയോടെ മനസ്സോടെ കേൾക്കണം.
ത്രിപുണ്ഡ്രോര്ധ്വപുണ്ഡ്രധാരണവിധിവര്ണനമ് ത്രിപുണ്ഡ്രോര്ധ്വപുണ്ഡ്രധാരണവിധിവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച അഗ്നിരിത്യാദിഭിര്മന്ത്രൈര്ഭസ്മ സംശോധ്യ സാദരമ് । ധാരണീയം ലലാടാദൌ ത്രിപുണ്ഡ്രം കേവലം ദ്വിജൈഃ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: 'അഗ്നി' തുടങ്ങിയ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഭസ്മം ശുദ്ധമാക്കണം, അതിനുശേഷം ദ്വിജന്മാർ ഭക്തിപൂർവ്വം തലയിലും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
ബ്രഹ്മക്ഷത്രിയവൈശ്യാശ്ച ഏതേ സര്വേ ദ്വിജാഃ സ്മൃതാഃ । തസ്മാദ്ദ്വിജൈഃ പ്രയത്നേന ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാര്യമന്വഹമ്
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ—ഇവരൊക്കെയും ദ്വിജന്മാരാണ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ ഓരോ ദിവസവും ശ്രദ്ധയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
യസ്യോപനയനം ബ്രഹ്മന് സ ഏവ ദ്വിജ ഉച്യതേ । തസ്മാച്ഛ്രൌതം ദ്വിജൈഃ കാര്യം ത്രിപുണ്ഡ്രസ്യ ച ധാരണമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, ഉപനയനം നടത്തിയവനെയാണ് ദ്വിജൻ എന്ന് പറയുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ദ്വിജന്മാർ നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം.
വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യഃ സത്കര്മ സമാചരേത് । തത്കൃതം ചാകൃതപ്രായം ഭവത്യേവ ന സംശയഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സത്കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവന്റെ ആ പ്രവർത്തികൾ ഫലപ്രദമാകാറില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ന ഗായത്ര്യുപദേശോഽപി ഭസ്മനോ ധാരണം വിനാ । തതോ ധൃത്വൈവ ഭസ്മാങ്ഗേ ഗായത്രീജപമാചരേത്
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ ഗായത്രി ഉപദേശിക്കരുത്. അതുകൊണ്ട് ശരീരത്തിൽ ഭസ്മം പുരട്ടിയശേഷം ഗായത്രി ജപിക്കണം.
ഗായത്രീം മൂലമേവാഹുര്ബ്രാഹ്മണ്യേ മുനിപുങ്ഗവ । സാ ഭസ്മധാരണാഭാവേ ന കേനാപ്യുപദിശ്യതേ
മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഗായത്രിയാണ് ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം എന്ന് പറയുന്നു. പക്ഷേ, ഭസ്മം ധരിക്കാതിരുന്നാൽ ആരും അതു ഉപദേശിക്കരുത്.
ന താവദധികാരോഽസ്തി ഗായത്രീഗ്രഹണേ മുനേ । യാവന്ന ഭസ്മ ഭാലാദൌ ധൃതമഗ്നിസമുദ്ഭവമ്
മഹർഷേ, അഗ്നിയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഭസ്മം തലയിലും മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും പുരട്ടിയില്ലെങ്കിൽ ഗായത്രി സ്വീകരിക്കാൻ യോഗ്യതയില്ല.
ഭസ്മഹീനലലാടത്വം ന ബ്രഹ്മണ്യാനുമാപകമ് । ഏവമേവ മയാ ബ്രഹ്മന് ഹേതുരുക്തഃ സുപുണ്യദഃ
തലയിലൊന്നും ഭസ്മം ഇല്ലാത്തത് ബ്രാഹ്മണത്വത്തിന്റെ അടയാളമല്ല. ബ്രാഹ്മണനേ, വലിയ പുണ്യം നൽകുന്ന കാരണം ഞാൻ ഇങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു.
മന്ത്രപൂതം സിതം ഭസ്മ ലലാടേ പരിവര്തതേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ വിദ്വാന്സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മന്ത്രശുദ്ധിയുള്ള വെള്ളയണിഞ്ഞ ഭസ്മം തലയിലുണ്ടെങ്കിൽ, അവനാണ് സത്യത്തിൽ ജ്ഞാനിയായ ബ്രാഹ്മണൻ. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യസ്യാസ്തി സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ഏവ ബ്രാഹ്മണോ ബ്രഹ്മന് സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
മണിക്കല്ലിനെപ്പോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഉള്ളവനാണ് ബ്രാഹ്മണൻ, ബ്രാഹ്മണനേ, ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിര്മണിവദ്ഭസ്മസംഗ്രഹേ । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയോ ജന്മജന്മാന്തരേ ധ്രുവമ്
മണിക്കല്ലിനെപോലെ ഭസ്മം സമ്പാദിക്കുന്നതിൽ സ്വാഭാവികമായ സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ജന്മം ജന്മാന്തരം ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം.
ന യസ്യ സഹജാ പ്രീതിസ്ത്രിപുണ്ഡ്രോദ്ധൂലനാദിഷു । സ ചാണ്ഡാല ഇതി ജ്ഞേയഃ സത്യം സത്യം മയോച്യതേ
ത്രിപുണ്ഡ്രം പുരട്ടുന്നതിലും മാറ്റുന്നതിലും സ്വാഭാവിക സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ ചാണ്ഡാളനാണ് എന്ന് അറിയണം. ഇതാണ് സത്യം, ഞാൻ ഉറപ്പായി പറയുന്നു.
യേ ഭസ്മധാരണം ത്യക്ത്വാ ഭുഞ്ജന്തേ ച ഫലാദികമ് । തേ സര്വേ നരകം ഘോരം പ്രാപ്നുവന്തി ന സംശയഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ ഫലാദികൾ കഴിക്കുന്നവരൊക്കെയും ഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ പോകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
(വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യഃ ശിവം പൂജയിഷ്യതി । സ ദുര്ഭഗഃ ശിവദ്വേഷ്ടാ സ ദ്വേഷോ നരകപ്രദഃ । സര്വകര്മബഹിര്ഭൂതോ ഭസ്മധാരണവര്ജിതഃ ॥) വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ കുര്വന് ഹേമതുലാമപി । ന തത്ഫലമവാപ്നോതി പതിതോ ഹി ഭവേദ്ധി സഃ
ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സ്വർണ്ണം തൂക്കുന്നതുപോലെയുള്ള വലിയ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്താലും അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കില്ല; അങ്ങനെ ചെയ്തവൻ പാപത്തിലേക്ക് വീഴും.
യഥോപവീതരഹിതൈഃ സന്ധ്യാ ന ക്രിയതേ ദ്വിജൈഃ । തഥാ സന്ധ്യാ ന കര്തവ്യാ വിഭൂതിരഹിതൈരപി
ദ്വിജന്മാർ ഉപവീതം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാറില്ലല്ലോ, അതുപോലെ ഭസ്മം ഇല്ലാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യരുത്.
ഗതോപവീതൈഃ സന്ധ്യായാം കാര്യഃ പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । ജപാദികം തു സാവിത്ര്യാസ്തഥൈവോപോഷണാദികമ്
ഉപവീതം നഷ്ടമായാൽ, ചിലപ്പോൾ അതിന് പകരം മറ്റൊന്ന് ഉപയോഗിച്ച് സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യാം; അതുപോലെ സാവിത്രി ജപം മുതലായവയ്ക്കും പകരം ചെയ്യാം.
വിഭൂതിധാരണേ ത്വന്യോ നാസ്തി പ്രതിനിധിഃ ക്വചിത് । വിഭൂതിധാരണം ത്യക്ത്വാ യദി സന്ധ്യാം കരോതി യഃ
പക്ഷേ, ഭസ്മം ധരിക്കുന്നതിന് പകരം മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ഭസ്മം ധരിക്കാതെ സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്യുന്നവൻ—