തന്ത്രോക്തവര്ത്മനാ സിദ്ധം ഭസ്മ താന്ത്രികപൂജകൈഃ । യത്രകുത്രാപി ദത്തം ചേത്തദ്ഗ്രാഹ്യം നൈവ വൈദികൈഃ
തന്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞ മാർഗ്ഗം അനുസരിച്ച് താന്ത്രികർ ഒരുക്കിയ ഭസ്മം എവിടെയും നൽകിയാൽ സ്വീകരിക്കാം. എന്നാൽ വൈദികർക്ക് അങ്ങനെ സ്വീകരിക്കരുത്.
ശൂദ്രൈഃ കാപാലികൈര്വാഥ പാഖണ്ഡൈരപരൈസ്തു തത് । ത്രിപുണ്ഡ്രം ധാരയേദ്ഭക്ത്യാ മനസാപി ന ലങ്ഘയേത്
ശൂദ്രന്മാരിൽ നിന്നോ കപാലികന്മാരിൽ നിന്നോ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റുള്ള പാതകികളിൽ നിന്നോ കിട്ടിയാലും, ഭക്തിയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണം, മനസ്സിൽ പോലും അതിനെ അവഗണിക്കരുത്.
ശ്രുത്യാ വിധീയതേ യസ്മാത്തത്ത്യാഗീ പതിതോ ഭവേത് । ത്രിപുണ്ഡ്രധാരണം ഭക്ത്യാ തഥാ ദേഹാവഗുണ്ഠനമ്
ശ്രുതിയിൽ നിർദ്ദേശിച്ചതിനാൽ, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ പാതകിയായിത്തീരും. ഭക്തിയോടെ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കാനും ശരീരം മറയ്ക്കാനും അതുപോലെ തന്നെ.
ദ്വിജഃ കുര്യാദ്ധി മന്ത്രേണ തത്ത്യാഗീ പതിതോ ഭവേത് । ഉദ്ധൂലനം ത്രിപുണ്ഡ്രം ച ഭക്ത്യാ നൈവാചരന്തി യേ
ദ്വിജൻമാർ മന്ത്രം ചൊല്ലി ഇതു ചെയ്യണം. ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അവൻ പാതകിയായിത്തീരും. ഭക്തിയോടെ ഭസ്മവും ത്രിപുണ്ഡ്രവും അണിയാത്തവർ—
തേഷാം നാസ്തി വിനിര്മോക്ഷഃ സംസാരാജ്ജന്മകോടിഭിഃ । യേന ഭസ്മോക്തമാര്ഗേണ ധൃതം ന മുനിപുങ്ഗവ
അവർക്ക് ജന്മക്കോടികൾക്കു ശേഷവും സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ഉണ്ടാകില്ല, മഹർഷേ, ഭസ്മം നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ ധരിക്കാത്തവർക്ക്.
തസ്യ വിദ്ധി മുനേ ജന്മ നിഷ്കലം സൌകരം യഥാ । യേഷാം വപുര്മനുഷ്യാണാം ത്രിപുണ്ഡ്രേണ വിനാ സ്ഥിതമ്
മഹർഷേ, അങ്ങനെയുള്ളവരുടെ ജന്മം പന്നിയുടെ ജന്മംപോലെ ഫലശൂന്യമാണെന്ന് അറിയുക. മനുഷ്യരിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇല്ലാതെ ശരീരം നിലനിൽക്കുന്നവർക്കു.
ശ്മശാനസദൃശം തത്സ്യാന്ന പ്രേക്ഷ്യം പുണ്യകൃജ്ജനൈഃ । ധിഗ്ഭസ്മരഹിതം ഭാലം ധിഗ്ഗ്രാമമശിവാലയമ്
അവരുടെ ശരീരം ശ്മശാനത്തിനെപ്പോലെയാണ്, പുണ്യശീലികൾ കാണേണ്ടതല്ല. ഭസ്മം ഇല്ലാത്ത നെറ്റിക്ക് അപമാനം, ശിവക്ഷേത്രം ഇല്ലാത്ത ഗ്രാമത്തിനും അപമാനം.
ധിഗനീശാര്ചനം ജന്മ ധിഗ്വിദ്യാമശിവാശ്രയാമ് । ത്രിപുണ്ഡ്രം യേ വിനിന്ദന്തി നിന്ദന്തി ശിവമേവ തേ
ശിവനെ ആരാധിക്കാതെ ചെയ്യുന്ന പൂജയ്ക്ക് അപമാനം, അശുദ്ധത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ജീവിതത്തിനും ജ്ഞാനത്തിനും അപമാനം. ത്രിപുണ്ഡ്രത്തെ അപമാനിക്കുന്നവർ ശിവനേ തന്നെ അപമാനിക്കുന്നു.
ധാരയന്തി ച യേ ഭക്ത്യാ ധാരയന്തി തമേവ തേ । യഥാ കൃശാനുരഹിതോ ഭൂധരോ ന വിരാജതേ
ഭക്തിയോടെ ധരിക്കുന്നവർ, ശിവനേ തന്നെ ധരിക്കുന്നവരാണ്. തീ ഇല്ലാത്ത പർവതം പ്രകാശിക്കാത്തതുപോലെ—
അശേഷസാധനേഽപ്യേവം ഭസ്മഹീനം ശിവാര്ചനമ് । ഉദ്ധൂലനം ത്രിപുണ്ഡ്രം ച ശ്രദ്ധയാ നാചരന്തി യേ
എത്രയോ സാദ്ധനകൾ ചെയ്താലും, ഭസ്മം ഇല്ലാതെ ശിവനെ ആരാധിച്ചാൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല. ഭക്തിയോടെ ഭസ്മവും ത്രിപുണ്ഡ്രവും അണിയാത്തവർ—
തൈഃ പൂര്വാചരിതം സര്വം വിപരീതം ഭവേദപി । ഭസ്മനാ വേദമന്ത്രേണ ത്രിപുണ്ഡ്രസ്യ ച ധാരണമ്
അവരുടെ മുമ്പത്തെ എല്ലാ സത്കർമ്മങ്ങളും വ്യർത്ഥമാകും. ഭസ്മം വേദമന്ത്രം ചൊല്ലി അണിയുകയും ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുകയും ചെയ്യണം.
വിനാ വേദോചിതാചാരം സ്മാര്തസ്യാനര്ഥകാരണമ് । കൃതം സ്യാദകൃതം തേന ശ്രുതമപ്യശ്രുതം ഭവേത്
വേദത്തിൽ പറഞ്ഞ ആചാരം ഇല്ലാതെ, സ്മാര്ത്തർക്ക് അതു ദോഷം വരുത്തും. ചെയ്തതു ചെയ്തതല്ല, കേട്ടതു കേട്ടതല്ല എന്നതുപോലെ.
അധീതമനധീതം ച ത്രിപുണ്ഡ്രം യോ ന ധാരയേത് । വൃഥാ വേദാ വൃഥാ യജ്ഞാ വൃഥാ ദാനം വൃഥാ തപഃ
ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കാത്തവൻ പഠിച്ചാലും പഠിക്കാതിരുന്നാലും, വേദങ്ങൾ വ്യർത്ഥം, യജ്ഞങ്ങൾ വ്യർത്ഥം, ദാനം വ്യർത്ഥം, തപസ്സും വ്യർത്ഥം.
വൃഥാ വ്രതോപവാസേന ത്രിപുണ്ഡ്രം യോ ന ധാരയേത് । ഭസ്മധാരണകം ത്യക്ത്വാ മുക്തിമിച്ഛതി യഃ പുമാന്
ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കാത്തവൻ വ്രതവും ഉപവാസവും ചെയ്താലും അതൊക്കെയും വ്യർത്ഥം. ഭസ്മം ധരിക്കുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ—
വിഷപാനേന നിത്യത്വം കുരുതേ ഹ്യാത്മനോ ഹി സഃ । സ്രഷ്ടാ സൃഷ്ടിച്ഛലേനാഹ ത്രിപുണ്ഡ്രസ്യ ച ധാരണമ്
വിഷം കുടിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ സ്വയം ശാശ്വതത്വം നേടുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെ ഭാവത്തിൽ സ്രഷ്ടാവ് ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു.
സസര്ജ സ ലലാടം ഹി തിര്യഗൂര്ധ്വം ന വര്തുലമ് । തിര്യഗ്രേഖാഃ പ്രദൃശ്യന്തേ ലലാടേ സര്വദേഹിനാമ്
അവൻ നെറ്റി നീണ്ടും നേരായും ഉണ്ടാക്കി, വൃത്താകൃതിയല്ല; എല്ലാ ജീവികളുടെയും നെറ്റിയിൽ തിരശ്ചീന രേഖകൾ കാണാം.
തഥാപി മാനവാ മൂര്ഖാ ന കുര്വന്തി ത്രിപുണ്ഡ്രകമ് । ന തദ്ധ്യാനം ന തന്മോക്ഷം ന തജ്ജ്ഞാനം ന തത്തപഃ
എങ്കിലും, മണ്ടന്മാരായ മനുഷ്യർ ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇടുന്നില്ല; അതിന്റെ ധ്യാനം, മോക്ഷം, ജ്ഞാനം, തപസ്സു എന്നിവയും ചെയ്യുന്നില്ല.
വിനാ തിര്യക്ത്രിപുണ്ഡ്രം ച വിപ്രേണ യദനുഷ്ഠിതമ് । വേദസ്യാധ്യയനേ ശൂദ്രോ നാധികാരീ യഥാ ഭവേത്
തിരശ്ചീന ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇല്ലാതെ ബ്രാഹ്മണൻ എന്ത് ചെയ്താലും, വേദപഠനത്തിൽ അവൻ ശൂദ്രനെപ്പോലെയാണ് യോഗ്യതയില്ലാത്തവൻ.
ത്രിപുണ്ഡ്രേണ വിനാ വിപ്രോ നാധികാരീ ശിവാര്ചനേ । പ്രാങ്മുഖശ്ചരണൌ ഹസ്തൌ പ്രക്ഷാല്യാചമ്യ പൂര്വവത്
ത്രിപുണ്ഡ്രം ഇല്ലാതെ ബ്രാഹ്മണന് ശിവാരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യതയില്ല; കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കാലും കൈയും കഴുകി, മുമ്പ് ചെയ്തതുപോലെ ആചമനം ചെയ്യണം.
പ്രാണാനായമ്യ സങ്കല്പ്യ ഭസ്മസ്നാനം സമാചരേത് । ആദായ ഭസിതം ശുദ്ധമഗ്നിഹോത്രസമുദ്ഭവമ്
ശ്വാസം നിയന്ത്രിച്ച് മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധമായ ബസ്മം എടുത്ത് ബസ്മസ്നാനം ചെയ്യണം.
ഈശാനേന തു മന്ത്രേണ സ്വമൂര്ധനി വിനിക്ഷിപേത് । തത ആദായ തദ്ഭസ്മ മുഖേ ച പുരുഷേണ തു
ഈശാന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് തലയിലെത്തുക; പിന്നെ അതേ ബസ്മം എടുത്ത് വായിലും പുരുഷൻ പുരട്ടണം.
അഘോരാഖ്യേണ ഹൃദയേ ഗുഹ്യേ വാമാഹ്വയേന ച । സദ്യോജാതാഭിധാനേന ഭസ്മ പാദദ്വയേ ക്ഷിപേത്
അഘോര മന്ത്രം ഹൃദയത്തിൽ, രഹസ്യസ്ഥലത്ത് വാമാഖ്യ മന്ത്രം, സദ്യോജാത മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഇരുകാലിലും ബസ്മം പുരട്ടണം.
സര്വാങ്ഗം പ്രണവേനൈവ മന്ത്രേണോദ്ധൂലനം തതഃ । ഏതദാഗ്നേയകം സ്നാനമുദിതം പരമര്ഷിഭിഃ
മുഴുവൻ ശരീരത്തിലും പ്രണവ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് തളിക്കണം; ഇതാണ് മഹർഷിമാർ പറഞ്ഞ അഗ്നേയ സ്നാനം.
സര്വകര്മസമൃദ്ധ്യര്ഥം കുര്യാദാദാവിദം ബുധഃ । തതഃ പ്രക്ഷാല്യ ഹസ്താദീനുപസ്പൃശ്യ യഥാവിധി
എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും ഫലപ്രദമാകാൻ ബുദ്ധിമാൻ ഇതു നിർദ്ദേശപ്രകാരം ചെയ്യണം; പിന്നെ കൈ മുതലായവ കഴുകി, വിധിപ്രകാരം വെള്ളം തൊടണം.
തിര്യക്ത്രിപുണ്ഡ്രം വിധിനാ ലലാടേ ഹൃദയേ ഗലേ । പഞ്ചഭിര്ബ്രഹ്മഭിര്വാപി കൃതേന ഭസിതേന ച
വിധിപ്രകാരം തിരശ്ചീന ത്രിപുണ്ഡ്രം നെറ്റിയിൽ, ഹൃദയത്തിൽ, കഴുത്തിൽ, അഞ്ചു ബ്രഹ്മ മന്ത്രങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച ബസ്മം ഉപയോഗിച്ച് ഇടണം.
ഘൃതമേതത്ത്രിപുണ്ഡ്രം സ്യാത്സര്വകര്മസു പാവനമ് । ശൂദ്രൈരന്ത്യജഹസ്തസ്ഥം ന ധാര്യം ഭസ്മ ച ക്വചിത്
ഈ ത്രിപുണ്ഡ്രം എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ശുദ്ധിയേകുന്നു; ശൂദ്രന്മാരോ ഏറ്റവും താഴ്ന്ന ജന്മക്കാരോ ഉപയോഗിച്ച ബസ്മം എവിടെയും ധരിക്കരുത്.
ഭസ്മനാ സാഗ്നിഹോത്രേണ ലിപ്തഃ കര്മ സമാചരേത് । അന്യഥാ സര്വകര്മാണി ന ഫലന്തി കദാചന
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ബസ്മം പുരട്ടിയശേഷം കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; അല്ലാതെയെങ്കിൽ, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ഫലം ഉണ്ടാകില്ല.
സത്യം ശൌചം ജപോ ഹോമസ്തീര്ഥം ദേവാദിപൂജനമ് । തസ്യ വ്യര്ഥമിദം സര്വം യസ്ത്രിപുണ്ഡ്രം ന ധാരയേത്
സത്യവും ശുദ്ധിയും ജപവും ഹോമവും തീർത്ഥയാത്രയും ദേവാദിപൂജയും—ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കാത്തവനു ഇതെല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്.
ത്രിപുണ്ഡ്രധൃഗ്വിപ്രവരോ യോ രുദ്രാക്ഷധരഃ ശുചിഃ । സ ഹന്തി രോഗദുരിതവ്യാധിദുര്ഭിക്ഷതസ്കരാന്
ത്രിപുണ്ഡ്രവും രുദ്രാക്ഷവും ധരിച്ച് ശുദ്ധനായ ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണൻ രോഗം, ദുർഭാഗ്യം, വ്യാധി, ദുര്ഭിക്ഷം, കള്ളന്മാർ എന്നിവയെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
സമാപ്നോതി പരം ബ്രഹ്മ യതോ നാവര്തതേ പുനഃ । സ പങ്ക്തിപാവനഃ ശ്രാദ്ധേ പൂജ്യോ വിപ്രൈഃ സുരൈരപി
അവൻ തിരിച്ചുവരാത്ത പരബ്രഹ്മം പ്രാപിക്കുന്നു; ശ്രാദ്ധത്തിൽ അവൻ പംക്തിയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണന്മാരാലും ദേവന്മാരാലും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.