ആയുഷ്യം ബലമാരോഗ്യം ശ്രീപുഷ്ടിവര്ധനം യതഃ । രക്ഷാര്ഥം മങ്ഗലാര്ഥം ച സര്വസമ്പത്സമൃദ്ധയേ
ഈ അശ്വം ആയുസ്സും, ശക്തിയും, ആരോഗ്യവും, ഐശ്വര്യവും, സമൃദ്ധിയും കൂട്ടുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, സംരക്ഷണത്തിനും, മംഗളത്തിനും, എല്ലാ സമ്പത്തിന്റെയും പൂർണ്ണതയ്ക്കും ഇത് ഉപയോഗിക്കണം.
ഭസ്മസ്നിഗ്ധമനുഷ്യാണാം മഹാമാരീഭയം ന ച । ശാന്തികം പൌഷ്ടികം ഭസ്മ കാമദം ച ത്രിധാ ഭവേത്
ബസ്മം ശരീരത്തിൽ പുരട്ടുമ്പോൾ വലിയ മഹാമാരികളുടെ ഭയം മനുഷ്യർക്കില്ല. ഈ ബസ്മം മൂന്നു വിധമാണ് — ശാന്തികം, പോഷണത്തിന്നുള്ളത്, ഇഷ്ടം നൽകുന്നതെന്നിങ്ങനെ.
ത്രിവിധഭസ്മമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച ത്രിവിധത്വം കഥം ചാസ്യ ഭസ്മനഃ പരികീര്തിതമ് । ഏതത്കഥയ മേ ദേവ മഹത്കൌതൂഹലം മമ
നാരദൻ ചോദിച്ചു: ഈ ബസ്മത്തിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്? ദേവാ, അതെനിക്കു പറയൂ. അതിനേക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വലിയ ആസ്വാദനമാണ്.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച ത്രിവിധത്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവര്ഷേ ഭസ്മനഃ ശൃണു । മഹാപാപക്ഷയകരം മഹാകീര്തികരം പരമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദേവർഷേ, ഈ ബസ്മത്തിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. ഇത് വലിയ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ഉന്നതമായ പ്രശസ്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഗോമയം യോനിസമ്ബദ്ധം തദ്ധസ്തേനൈവ ഗൃഹ്യതേ । ബ്രാഹ്മൈര്മന്ത്രൈസ്തു സന്ദഗ്ധം തച്ഛാന്തികൃദിഹോച്യതേ
ഗോമയം അതിന്റെ യോനിയിൽ നിന്ന് തന്നെ കൈകൊണ്ട് എടുക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർ മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി അതിനെ കത്തിച്ചാൽ, അതിനെ ഇവിടെ ശാന്തിക ബസ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സാവധാനസ്തു ഗൃഹ്ണീയാന്നരോ വൈ ഗോമയം തു യത് । അന്തരിക്ഷേ ഗൃഹീത്വാ തത്ഷഡങ്ഗേന ദഹേദതഃ
ശ്രദ്ധയോടെ ഒരാൾ ഗോമയം എടുക്കണം. ആ ഗോമയം വായുവിൽ പിടിച്ച്, ശരീരത്തിലെ ആറു ഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർദ്ദേശപ്രകാരം കത്തിക്കണം.
പൌഷ്ടികം തത്സമാഖ്യാതം കാമദം ച തതഃ ശൃണു । പ്രാസാദേന ദഹേദേതത്കാമദം ഭസ്മ കീര്തിതമ്
അത് പോഷക ബസ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇനി ഇഷ്ടം നൽകുന്ന ബസ്മത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. ഭക്തിയോടെ കത്തിച്ചാൽ അതിനെ ഇഷ്ടദായക ബസ്മം എന്നു പറയുന്നു.
പ്രാതരുത്ഥായ ദേവര്ഷേ ഭസ്മവ്രതപരഃ ശുചിഃ । ഗവാം ഗോഷ്ഠേഷു ഗത്വാ തു നമസ്കൃത്യ തു ഗോകുലമ്
ദേവർഷേ, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, ബസ്മ വ്രതത്തിൽ അർപ്പിതനും ശുദ്ധനും ആയവൻ, പശുക്കളുടെ കെട്ടിടത്തിലേക്ക് പോയി, ആ പശുക്കളെ നമസ്കരിക്കണം.
ഗവാം വര്ണാനുരൂപാണാം ഗൃഹ്ണീയാദ്ഗോമയം ശുഭമ് । ബ്രാഹ്മണസ്യ ച ഗൌഃ ശ്വേതാ രക്താ ഗൌഃ ക്ഷത്രിയസ്യ ച
പശുക്കളുടെ വർണ്ണത്തിന് അനുസരിച്ച് ശുഭമായ ഗോമയം എടുക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ പശു വെള്ളയാണ്, ക്ഷത്രിയന്റെ പശു ചുവപ്പാണ്.
പീതവര്ണാ തു വൈശ്യസ്യ കൃഷ്ണാ ശൂദ്രസ്യ കഥ്യതേ । പൌര്ണമാസ്യാമമാവാസ്യാമഷ്ടമ്യാം വാ വിശുദ്ധധീഃ
വൈശ്യന്റെ പശു മഞ്ഞ നിറമുള്ളതും, ശൂദ്രന്റെ പശു കറുത്തതുമാണ്. പൗർണമി, അമാവാസ്യ, അഷ്ടമി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ,
പ്രാസാദേന തു മന്ത്രേണ ഗൃഹീത്വാ ഗോമയം ശുഭമ് । ഹൃദയേന തു മന്ത്രേണ പിണ്ഡീകൃത്യ തു ഗോമയമ്
ഭക്തിയുടെ മന്ത്രം ചൊല്ലി ശുഭമായ ഗോമയം എടുക്കണം. ഹൃദയ മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അതിനെ ഒരു ഉരുളയായി രൂപപ്പെടുത്തണം.
രവിരശ്മിസുസന്തപ്തം ശുചൌ ദേശേ മനോഹരേ । തുഷേണ വാ ബുസൈര്വാപി പ്രാസാദേന തു നിക്ഷിപേത്
സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നന്നായി ചൂടാക്കിയ ശേഷം, ശുദ്ധവും മനോഹരവുമായ സ്ഥലത്ത്, അല്ലെങ്കിൽ തവിടോ പായലോ ചേർത്ത്, ഭക്തിയോടെ വയ്ക്കണം.
അരണ്യുദ്ഭവമഗ്നിം വാ ശ്രോത്രിയാഗാരജം തു വാ । തദഗ്നൌ വിന്യസേത്തം ച ശിവബീജേന മന്ത്രതഃ
കാടിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ അഗ്നിയിലോ, ശുദ്ധ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീടിലെ അഗ്നിയിലോ അതിനെ വയ്ക്കണം. ശിവബീജ മന്ത്രം ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് ആ അഗ്നിയിൽ ഇടണം.
ഗൃഹ്ണീയാദഥ തത്രാഗ്നികുണ്ഡാദ്ഭസ്മ വിചക്ഷണഃ । നവപാത്രം സമാദായ പ്രാസാദേന തു നിക്ഷിപേത്
പിന്നീട്, വിവേകമുള്ളവൻ ആ അഗ്നികുണ്ടത്തിൽ നിന്നുള്ള ബസ്മം എടുക്കണം. പുതിയ ഒരു പാത്രത്തിൽ അതിനെ ഭക്തിയോടെ വയ്ക്കണം.
കേതകീ പാടലീ തദ്വദുശീരം ചന്ദനം തഥാ । നാനാസുഗന്ധിദ്രവ്യാണി കാശ്മീരപ്രഭൃതീനി ച
അവിടെ കേതകി, പാടലി, ഉശീരം, ചന്ദനം, കാശ്മീരം തുടങ്ങിയ വിവിധ സുഗന്ധവസ്തുക്കളും ചേർക്കണം.
നിക്ഷിപേത്തത്ര പാത്രേ തു സദ്യോമന്ത്രേണ ശുദ്ധധീഃ । ജലസ്നാനം പുരാ കൃത്വാ ഭസ്മസ്നാനമതഃ പരമ്
ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ, യോജിച്ച മന്ത്രം ചൊല്ലി അവയെ പാത്രത്തിൽ ഇടണം. ആദ്യം വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ച്, പിന്നീട് ബസ്മത്തിൽ കുളിക്കണം.
ജലസ്നാനേ ത്വശക്തശ്ച ഭസ്മസ്നാനം സമാചരേത് । പ്രക്ഷാല്യ പാദൌ ഹസ്തൌ ച ശിരശ്ചേശാനമന്ത്രതഃ
വെള്ളത്തിൽ കുളിക്കാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, ബസ്മത്തിൽ കുളിക്കണം. ഇശാന മന്ത്രം ചൊല്ലി കാലുകളും കൈകളും തലയും കഴുകണം.
സമുദ്ധൂല്യ തതഃ പശ്ചാദാനനം തത്പുരുഷേണ തു । അഘോരേണ തു ഹൃദയം നാഭിം വാമേന തത്പരമ്
പിന്നീട്, ബസ്മം തളിച്ച്, തത്പുരുഷ മന്ത്രം ചൊല്ലി മുഖം സ്പർശിക്കണം. അഘോര മന്ത്രം ചൊല്ലി ഹൃദയം സ്പർശിക്കണം. ഇടത് കൈ ഉപയോഗിച്ച് നാഭി സ്പർശിക്കണം.
സദ്യോമന്ത്രേണ സര്വാങ്ഗം സമൂദ്ധൂല്യ വിചക്ഷണഃ । പൂര്വവസ്ത്രം പരിത്യജ്യ ശുദ്ധവസ്ത്രം പരിഗ്രഹേത്
ശുദ്ധമായ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച്, ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ ശരീരം മുഴുവൻ നന്നായി കഴുകി, പഴയ വസ്ത്രം മാറ്റി, ശുദ്ധമായ വസ്ത്രം ധരിക്കണം.
പ്രക്ഷാല്യ പാദൌ ഹസ്തൌ ച പശ്ചാദാചമനം ചരേത് । ഭസ്മനോദ്ധൂലനാഭാവേ ത്രിപുണ്ഡ്രം തു വിധീയതേ
കാൽകയും കൈകളും കഴുകിയ ശേഷം ആചമനം ചെയ്യണം. ചാരമുള്ളതിൽ തിലകം ഇടാൻ കഴിയില്ലെങ്കിൽ, ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം.
മധ്യാഹ്നാത്പ്രാഗ്ജലൈര്യുക്തം പരതോ ജലവര്ജിതമ് । തര്ജന്യനാമികാമധ്യൈസ്ത്രിപുണ്ഡ്രം ച സമാചരേത്
ഉച്ചയ്ക്ക് മുമ്പ് വെള്ളം ഉപയോഗിച്ച് ത്രിപുണ്ഡ്രം വരയ്ക്കണം; അതിന് ശേഷം വെള്ളം ഒഴിവാക്കി, മദ്ധ്യവിരൽ, അനാമിക, ചൂണ്ടുവിരൽ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് വരയ്ക്കണം.
മൂര്ധ്നി ചൈവ ലലാടേ ച കര്ണേ കണ്ഠേ തഥൈവ ച । ഹൃദയേ ചൈവ ബാഹ്വോശ്ച ന്യാസസ്ഥാനം ഹി ചോച്യതേ
തല, നെറ്റി, ചെവി, കഴുത്ത്, ഹൃദയം, കൈകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് തിലകം ഇടേണ്ടത് എന്ന് പറയുന്നു.
പഞ്ചാങ്ഗുലൈര്ന്യസേന്മൂര്ധ്നി പ്രാസാദേന തു മന്ത്രതഃ । ത്ര്യങ്ഗുലൈര്വിന്യസേദ്ഭാലേ ശിരോമന്ത്രേണ ദേശികഃ
അഞ്ച് വിരലുകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഗുരു തലയിൽ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് തിലകം ഇടണം; മൂന്ന് വിരലുകൾ കൊണ്ട് ശിരോമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് നെറ്റിയിൽ ഇടണം.
സദ്യേന ദക്ഷിണേ കര്ണേ വാമദേവേന വാമതഃ । അഘോരേണ തു കണ്ഠേ ച മധ്യാങ്ഗുല്യാ സ്പൃശേദ്ബുധഃ
സദ്യോജാത മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് വലതുചെവിയിൽ, വാമദേവ മന്ത്രം ഇടത് ചെവിയിൽ, അഘോര മന്ത്രം കഴുത്തിൽ, മദ്ധ്യവിരൽ ഉപയോഗിച്ച് സ്പർശിക്കണം.
ഹൃദയം ഹൃദയേനൈവ ത്രിഭിരങ്ഗുലിഭിഃ സ്പൃശേത് । വിന്യസേദ്ദക്ഷിണേ ബാഹൌ ശിഖാമന്ത്രേണ ദേശികഃ
ഹൃദയം ഹൃദയമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് മൂന്ന് വിരലുകൾ കൊണ്ട് സ്പർശിക്കണം; ഗുരു വലതുകൈയിൽ ശിഖാമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് തിലകം ഇടണം.
വാമബാഹൌ ന്യസേദ്ധീമാന്കവചേന ത്രിയങ്ഗുലൈഃ । മധ്യേന സംസ്പൃശേന്നാഭ്യാമീശാന ഇതി മന്ത്രതഃ
മൂന്ന് വിരലുകൾ കൊണ്ട് കവചമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഇടതുകൈയിൽ തിലകം ഇടണം; മദ്ധ്യവിരൽ ഉപയോഗിച്ച് ഈശാന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് നാഭി സ്പർശിക്കണം.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാനാസ്തിസ്രോ രേഖാ ഇതി സ്മൃതാഃ । ആദ്യോ ബ്രഹ്മാ തതോ വിഷ്ണുസ്തദൂര്ധ്വം തു മഹേശ്വരഃ
ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, മഹേശ്വരൻ എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു രേഖകളാണ് ഓർക്കുന്നത്; ആദ്യം ബ്രഹ്മാവ്, പിന്നെ വിഷ്ണു, അതിന് മുകളിൽ മഹേശ്വരൻ.
ഏകാങ്ഗുലേന ന്യസ്തം യദീശ്വരസ്തത്ര ദേവതാ । ശിരോമധ്യേ ത്വയം ബ്രഹ്മാ ഈശ്വരസ്തു ലലാടകേ
ഒരു വിരലിൽ തിലകം ഇടുന്നിടത്ത് ഈശ്വരൻ ദേവതയാണ്; തലയുടെ മധ്യഭാഗത്ത് ബ്രഹ്മാവ്, നെറ്റിയിൽ ഈശ്വരൻ.
കര്ണയോരശ്വിനൌ ദേവൌ ഗണേശസ്തു ഗലേ തഥാ । ക്ഷത്രിയശ്ച തഥാ വൈശ്യഃ ശൂദ്രശ്ചോദ്ധൂലനം ത്യജേത്
ചെവികളിൽ അശ്വിനീദേവന്മാർ, കഴുത്തിൽ ഗണപതി; ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവർ ചാരമിടൽ ഒഴിവാക്കണം.
സര്വേഷാമന്ത്യജാതീനാം മന്ത്രേണ രഹിതം ഭവേത് । (അദീക്ഷിതം മനുഷ്യാണാമപി മന്ത്രം വിനാ ഭവേത്)
എല്ലാ അന്ത്യജാതികൾക്കും മന്ത്രം ഇല്ലാതെ ചെയ്യണം; ദീക്ഷയില്ലാത്തവർക്കും മന്ത്രം ഇല്ലാതെ ചെയ്യാം.