തദര്ധം വാ തദര്ധം വാ മാസദ്വാദശകം തു വാ । തദര്ധം വാ തദര്ധം വാ മാസമേകമഥാപി വാ
അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പാതിയും, അതിന്റെ പാതിയും, പന്ത്രണ്ടു മാസം വരെ; അതിന്റെ പാതിയും, അതിന്റെ പാതിയും, ഒരു മാസം വരെ.
ദിനദ്വാദശകം വാപി ദിനഷട്കമഥാപി വാ । തദര്ധം ദിനമേകം വാ വ്രതസങ്കല്പനാവധി
അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടു ദിവസം, അല്ലെങ്കിൽ ആറു ദിവസം; അതിന്റെ പാതിയും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം—വ്രതസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ പരമാവധി.
അഗ്നിമാധായ വിധിവദ്വിരജാഹോമകാരണാത് । ഹുത്വാഽഽജ്യേന സമിദ്ഭിശ്ച ചരുണാ ച യഥാവിധി
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി അഗ്നി തെളിയിച്ച്, നന്നായി നെയ്യും ഇന്ധനകഷ്ണങ്ങളും ഹോമസമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം.
പൂതാഹാത്പുരതോ ഭൂയസ്തത്ത്വാനാം ശുദ്ധിമുദ്ദിശന് । ജുഹുയാന്മൂലമന്ത്രേണ തൈരേവ സമിദാദിഭിഃ
ശുദ്ധീകരണം നടത്തി, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, ഭൗതികതത്വങ്ങളുടെ ശുദ്ധിക്കായി, അതേ ഇന്ധനകഷ്ണങ്ങളും മറ്റും ഉപയോഗിച്ച് മൂലമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഹോമം നടത്തണം.
തത്ത്വാന്യേതാനി മേ ദേഹേ ശുധ്യന്താമിത്യനുസ്മരന് । പശ്ചാദ്ഭൂതാദിതന്മാത്രാഃ പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി ച
"എന്റെ ശരീരത്തിലെ ഈ തത്വങ്ങൾ ശുദ്ധമാകട്ടെ" എന്ന് മനസ്സിൽ ഓർത്ത്, പിന്നെ ഭൂതങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, അഞ്ചു കര്മ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ക്രമത്തിൽ തുടരണം.
ജ്ഞാനകര്മവിഭേദേന പഞ്ച പഞ്ച വിഭാഗശഃ । ത്വഗാദിധാതവഃ സപ്ത പഞ്ച പ്രാണാദിവായവഃ
ജ്ഞാനവും കര്മ്മവും വേർതിരിച്ച്, അഞ്ചു അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളായി, ത്വക്ക് മുതലായ ഏഴു ധാതുക്കളും, പ്രാണൻ മുതലായ അഞ്ചു വായുക്കളും മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
മനോ ബുദ്ധിരഹങ്കാരോ ഗുണാഃ പ്രകൃതിപൂരുഷൌ । രാഗോ വിദ്യാ കലാ ചൈവ നിയതിഃ കാല ഏവ ച
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, പ്രകൃതി, പുരുഷൻ, രാഗം, ജ്ഞാനം, കലകൾ, നിയമം, കാലം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുത്തണം.
മായാ ച ശുദ്ധവിദ്യാ ച മഹേശ്വരസദാശിവൌ । ശക്തിശ്ച ശിവതത്ത്വം ച തത്ത്വാനി ക്രമശോ വിദുഃ
മായയും ശുദ്ധജ്ഞാനവും മഹേശ്വരനും സദാശിവനും ശക്തിയും ശിവതത്വവും ഇവയെല്ലാം തത്വങ്ങൾ ആയി ക്രമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
മന്ത്രൈസ്തു വിരജൈര്ഹുത്വാ ഹോതാസൌ വിരജോ ഭവേത് । അഥ ഗോമയമാദായ പിണ്ഡീകൃത്യാഭിമന്ത്ര്യ ച
ശുദ്ധമായ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം നടത്തി, ഹോതാവ് ശുദ്ധനാകുന്നു; പിന്നെ പശുവിന്റെ ചാണകം എടുത്ത് പിണ്ഡമാക്കി, മന്ത്രിച്ച്,
ന്യസ്യാഗ്നൌ തം ച സംരക്ഷ്യ ദിനേ തസ്മിന് ഹവിഷ്യഭുക് । പ്രഭാതേ ച ചതുര്ദശ്യാം കൃത്വാ സര്വം പുരോദിതമ്
അത് അഗ്നിയിൽ വെച്ച് സൂക്ഷിച്ച്, ആ ദിവസം ഹോമഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പത്തൊമ്പതാം ദിവസം രാവിലെ എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും അനുസരിച്ച് ചെയ്യണം.
തസ്മിന്ദിനേ നിരാഹാരഃ കാലശേഷം സമാപയേത് । പ്രാതഃ പര്വണി ചാപ്യേവം കൃത്വാ ഹോമാവസാനതഃ
ആ ദിവസം ശേഷിക്കുന്ന സമയത്ത് ഉപവാസം തുടരണം; ഉഷസ്സിൽ, ഉത്സവദിനത്തിൽ, അതുപോലെ തന്നെ ഹോമം കഴിഞ്ഞ് ചെയ്യണം.
ഉപസംഹൃത്യ രുദ്രാഗ്നിം ഗൃഹീത്വാ ഭസ്മ യത്നതഃ । തതശ്ച ജടിലോ മുണ്ഡഃ ശിഖൈകജട ഏവ ച
രുദ്രാഗ്നി പിന്വലിച്ച്, ബസ്മം സൂക്ഷ്മമായി ശേഖരിച്ച്, പിന്നെ ജടയുള്ളവനായി, മുണ്ടനായോ, ഒറ്റ ചൂടിയുള്ളവനായി,
ഭൂത്വാ സ്നാത്വാ പുനര്വീതലജ്ജശ്ചേത്സ്യാദ്ദിഗമ്ബരഃ । അന്യഃ കാഷായവസനശ്ചര്മചീരാമ്ബരോഽഥവാ
അങ്ങനെ ആയ ശേഷം, കുളിച്ച്, ലജ്ജയില്ലാതെ നഗ്നനായി നടക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ കാശായ വസ്ത്രം അണിയാം, അല്ലെങ്കിൽ മൃഗചർമ്മം ധരിക്കാം.
ഏകാമ്ബരോ വല്കലവാന്ഭവേദ്ദണ്ഡീ ച മേഖലീ । പ്രക്ഷാല്യ ചരണൌ പശ്ചാദ്ദ്വിരാചമ്യാത്മനസ്തനുമ്
ഒറ്റ വസ്ത്രം അണിയാം, അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷത്തൊലി ധരിക്കാം, ദണ്ഡവും മേഖലയും കൈവശം വയ്ക്കണം; പിന്നെ കാലുകൾ കഴുകി, വീണ്ടും ശരീരം ശുദ്ധമാക്കണം.
സങ്കലീകൃത്യ തദ്ഭസ്മ വിരജാനലസമ്ഭവമ് । അഗ്നിരിത്യാദിഭിര്മന്ത്രൈഃ ഷഡ്ഭിരാഥര്വണൈഃ ക്രമാത്
ശുദ്ധമായ അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള ബസ്മം ശേഖരിച്ച്, അഗ്നി തുടങ്ങിയ ആറു അഥർവണമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്,
വിമൃജ്യാങ്ഗാനി മൂര്ധാദിചരണാന്തം ച തൈഃ സ്പൃശേത് । തതസ്തേന ക്രമേണൈവ സമുദ്ധൂല്യ ച ഭസ്മനാ
ആ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് തല മുതൽ കാലുകൾ വരെ ശരീരം തേച്ച്, അതേ ക്രമത്തിൽ ബസ്മം ശരീരത്തിൽ പുരട്ടണം.
സര്വാങ്ഗോദ്ധൂലനം കുര്യാത്പ്രണവേന ശിവേന വാ । തതശ്ച പുണ്ഡ്രം രചയേത്ത്രിയായുഷസമാഹ്വയമ്
ശരീരമൊട്ടാകെ ബസ്മം പുരട്ടി, പ്രണവമോ ശിവമന്ത്രമോ ഉപയോഗിച്ച്, പിന്നെ 'ത്രിയായുഷ' എന്ന മൂന്ന് രേഖകളുള്ള പുണ്ഡ്രം ശരീരത്തിൽ വരയ്ക്കണം.
ശിവഭാവം സമാഗമ്യ ശിവഭാവമഥാചരേത് । കുര്യാത്ത്രിസന്ധ്യമപ്യേവമേതത്പാശുപതം വ്രതമ്
ശിവഭാവം പ്രാപിച്ച്, ശിവഭാവത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം; മൂന്ന് സന്ധ്യകളും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം—ഇതാണ് പാശുപതവ്രതം.
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം ചൈവ പശുത്വം വിനിവര്തയേത് । തത്പശുത്വം പരിത്യജ്യ കൃത്വാ പാശുപതം വ്രതമ്
ഇത് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു, പാശുത്വം അകറ്റുന്നു; bondage എന്ന അവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച്, പാശുപതവ്രതം ആചരിക്കണം.
പൂജനീയോ മഹാദേവോ ലിങ്ഗമൂര്തിഃ സദാശിവഃ । ഭസ്മസ്നാനം മഹാപുണ്യം സര്വസൌഖ്യകരം പരമ്
മഹാദേവനും ലിംഗമൂർത്തിയായ സദാശിവനും എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടണം; ബസ്മസ്നാനം മഹാപുണ്യമുള്ളതും സർവ്വസുഖം നൽകുന്നതുമാണ്.
ആയുഷ്യം ബലമാരോഗ്യം ശ്രീപുഷ്ടിവര്ധനം യതഃ । രക്ഷാര്ഥം മങ്ഗലാര്ഥം ച സര്വസമ്പത്സമൃദ്ധയേ
ഈ അശ്വം ആയുസ്സും, ശക്തിയും, ആരോഗ്യവും, ഐശ്വര്യവും, സമൃദ്ധിയും കൂട്ടുന്നു. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, സംരക്ഷണത്തിനും, മംഗളത്തിനും, എല്ലാ സമ്പത്തിന്റെയും പൂർണ്ണതയ്ക്കും ഇത് ഉപയോഗിക്കണം.
ഭസ്മസ്നിഗ്ധമനുഷ്യാണാം മഹാമാരീഭയം ന ച । ശാന്തികം പൌഷ്ടികം ഭസ്മ കാമദം ച ത്രിധാ ഭവേത്
ബസ്മം ശരീരത്തിൽ പുരട്ടുമ്പോൾ വലിയ മഹാമാരികളുടെ ഭയം മനുഷ്യർക്കില്ല. ഈ ബസ്മം മൂന്നു വിധമാണ് — ശാന്തികം, പോഷണത്തിന്നുള്ളത്, ഇഷ്ടം നൽകുന്നതെന്നിങ്ങനെ.
ത്രിവിധഭസ്മമാഹാത്മ്യവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച ത്രിവിധത്വം കഥം ചാസ്യ ഭസ്മനഃ പരികീര്തിതമ് । ഏതത്കഥയ മേ ദേവ മഹത്കൌതൂഹലം മമ
നാരദൻ ചോദിച്ചു: ഈ ബസ്മത്തിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നത്? ദേവാ, അതെനിക്കു പറയൂ. അതിനേക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വലിയ ആസ്വാദനമാണ്.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച ത്രിവിധത്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവര്ഷേ ഭസ്മനഃ ശൃണു । മഹാപാപക്ഷയകരം മഹാകീര്തികരം പരമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദേവർഷേ, ഈ ബസ്മത്തിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ ഞാൻ വിശദമായി പറയുന്നു, നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കൂ. ഇത് വലിയ പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ഉന്നതമായ പ്രശസ്തി നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഗോമയം യോനിസമ്ബദ്ധം തദ്ധസ്തേനൈവ ഗൃഹ്യതേ । ബ്രാഹ്മൈര്മന്ത്രൈസ്തു സന്ദഗ്ധം തച്ഛാന്തികൃദിഹോച്യതേ
ഗോമയം അതിന്റെ യോനിയിൽ നിന്ന് തന്നെ കൈകൊണ്ട് എടുക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്മാർ മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി അതിനെ കത്തിച്ചാൽ, അതിനെ ഇവിടെ ശാന്തിക ബസ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു.
സാവധാനസ്തു ഗൃഹ്ണീയാന്നരോ വൈ ഗോമയം തു യത് । അന്തരിക്ഷേ ഗൃഹീത്വാ തത്ഷഡങ്ഗേന ദഹേദതഃ
ശ്രദ്ധയോടെ ഒരാൾ ഗോമയം എടുക്കണം. ആ ഗോമയം വായുവിൽ പിടിച്ച്, ശരീരത്തിലെ ആറു ഭാഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് നിർദ്ദേശപ്രകാരം കത്തിക്കണം.
പൌഷ്ടികം തത്സമാഖ്യാതം കാമദം ച തതഃ ശൃണു । പ്രാസാദേന ദഹേദേതത്കാമദം ഭസ്മ കീര്തിതമ്
അത് പോഷക ബസ്മം എന്നു വിളിക്കുന്നു. ഇനി ഇഷ്ടം നൽകുന്ന ബസ്മത്തെക്കുറിച്ച് കേൾക്കൂ. ഭക്തിയോടെ കത്തിച്ചാൽ അതിനെ ഇഷ്ടദായക ബസ്മം എന്നു പറയുന്നു.
പ്രാതരുത്ഥായ ദേവര്ഷേ ഭസ്മവ്രതപരഃ ശുചിഃ । ഗവാം ഗോഷ്ഠേഷു ഗത്വാ തു നമസ്കൃത്യ തു ഗോകുലമ്
ദേവർഷേ, പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, ബസ്മ വ്രതത്തിൽ അർപ്പിതനും ശുദ്ധനും ആയവൻ, പശുക്കളുടെ കെട്ടിടത്തിലേക്ക് പോയി, ആ പശുക്കളെ നമസ്കരിക്കണം.
ഗവാം വര്ണാനുരൂപാണാം ഗൃഹ്ണീയാദ്ഗോമയം ശുഭമ് । ബ്രാഹ്മണസ്യ ച ഗൌഃ ശ്വേതാ രക്താ ഗൌഃ ക്ഷത്രിയസ്യ ച
പശുക്കളുടെ വർണ്ണത്തിന് അനുസരിച്ച് ശുഭമായ ഗോമയം എടുക്കണം. ബ്രാഹ്മണന്റെ പശു വെള്ളയാണ്, ക്ഷത്രിയന്റെ പശു ചുവപ്പാണ്.
പീതവര്ണാ തു വൈശ്യസ്യ കൃഷ്ണാ ശൂദ്രസ്യ കഥ്യതേ । പൌര്ണമാസ്യാമമാവാസ്യാമഷ്ടമ്യാം വാ വിശുദ്ധധീഃ
വൈശ്യന്റെ പശു മഞ്ഞ നിറമുള്ളതും, ശൂദ്രന്റെ പശു കറുത്തതുമാണ്. പൗർണമി, അമാവാസ്യ, അഷ്ടമി തുടങ്ങിയ ദിവസങ്ങളിൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ,