അഗ്നിഹോത്രാഗ്നിജം തദ്വദ്വിരജാനലജം മുനേ । ഔപാസനസമുത്പന്നം സമിദഗ്നിസമുദ്ഭവമ്
അഗ്നിഹോത്രത്തിലെ അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും, ശുദ്ധമായ അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും, ഉപാസനക്കായി തെളിയുന്ന അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും, സമിദ് അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും ഭസ്മം ഉണ്ട്, മഹർഷേ.
പചനാഗ്നിസമുത്പന്നം ദാവാനലസമുദ്ഭവമ് । ത്രൈവര്ണികാനാം സര്വേഷാമഗ്നിഹോത്രസമുദ്ഭവമ്
പാചകത്തിനുള്ള അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും, കാട്ടുതീയില് നിന്നുള്ളതും, മൂന്നു വർണ്ണക്കാര്ക്കും അഗ്നിഹോത്രത്തിലെ അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളതും ഭസ്മം ഉണ്ട്.
വിരജാനലജം ചൈവ ധാര്യം ഭസ്മ മഹാമുനേ । ഔപാസനസമുത്പന്നം ഗൃഹസ്ഥാനാം വിശേഷതഃ
ശുദ്ധമായ അഗ്നിയില് നിന്നുള്ള ഭസ്മം ധരിക്കേണ്ടതാണ്, മഹാമുനീ. ഉപാസനക്കായി തെളിയുന്ന അഗ്നിയില് നിന്നുള്ളത് പ്രത്യേകിച്ച് ഗൃഹസ്ഥര്ക്കാണ്.
സമിദഗ്നിസമുത്പന്നം ധാര്യം വൈ ബ്രഹ്മചാരിണാ । ശൂദ്രാണാം ശ്രോത്രിയാഗാരപചനാഗ്നിസമുദ്ഭവമ്
സമിദ് അഗ്നിയില് നിന്നുള്ള ഭസ്മം ബ്രഹ്മചാരികള് ധരിക്കണം. ശൂദ്രന്മാര്ക്ക്, ശാസ്ത്രജ്ഞനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലെ പാചകത്തിനുള്ള അഗ്നിയില് നിന്നുള്ള ഭസ്മം ഉണ്ട്.
അന്യേഷാമപി സര്വേഷാം ധാര്യം ദാവാനലോദ്ഭവമ് । കാലശ്ചിത്രാ പൌര്ണമാസീ ദേശഃ സ്വീയഃ പരിഗ്രഹഃ
മറ്റുള്ളവർക്കും എല്ലാവർക്കും കാട്ടുതീയില് നിന്നുള്ള ഭസ്മം ധരിക്കാം. സമയമോ, പൗർണമി, സ്ഥലം തനതായതായിരിക്കണം, സ്വയം സമ്പാദിച്ചതായിരിക്കണം.
ക്ഷേത്രാരാമാദ്യരണ്യം വാ പ്രശസ്തഃ ശുഭലക്ഷണഃ । തത്ര പൂര്വത്രയോദശ്യാം സുസ്നാതഃ സുകൃതാഹ്നികഃ
കൃഷിഭൂമി, തോട്ടം, അല്ലെങ്കില് കാട് എന്നിവ ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ളതായിരിക്കണം. അവിടെ, പന്ത്രണ്ടാം ദിവസത്തിന് ശേഷം, നല്ലതുപോലെ കുളിച്ച്, നിത്യകര്മ്മങ്ങള് ചെയ്തശേഷം,
അനുജ്ഞാപ്യ സ്വമാചാര്യം സംപൂജ്യ പ്രണിപത്യ ച । പൂജാം വൈശേഷികീം കൃത്വാ ശുക്ലാമ്ബരധരഃ സ്വയമ്
തന്റെ ഗുരുവിനോട് അനുമതി വാങ്ങി, പൂജിച്ച്, വന്ദനം ചെയ്ത്, പ്രത്യേകമായ പൂജ നടത്തി, സ്വയം വെള്ള വസ്ത്രം ധരിക്കണം.
ശുദ്ധയജ്ഞോപവീതീ ച ശുക്ലമാല്യാനുലേപനഃ । ദര്ഭാസനേ സമാസീനോ ദര്ഭമുഷ്ടിം പ്രഗൃഹ്യ ച
ശുദ്ധമായ യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു, വെള്ള പൂക്കളും ചന്ദനവും അണിഞ്ഞ്, ദർഭാസനത്തിൽ ഇരുന്നു, ദർഭ പുല്ല് കൈയിൽ പിടിക്കണം.
പ്രാണായാമത്രയം കൃത്വാ പ്രാങ്മുഖോ വാപ്യുദങ്മുഖഃ । ധ്യാത്വാ ദേവം ച ദേവീം ച തദ്വിജ്ഞാപനവര്ത്മനാ
മൂന്നു തരം പ്രാണായാമം ചെയ്തു, കിഴക്ക് അല്ലെങ്കിൽ വടക്ക് നോക്കി ഇരുന്നു, ദേവനെയും ദേവിയെയും അവരെ വിളിച്ചുവരുത്തുന്ന വിധത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം.
വ്രതമേതത്കരോമീതി ഭവേത്സങ്കല്പദീക്ഷിതഃ । യാവച്ഛരീരപാതം വാ ദ്വാദശാബ്ദമഥാപി വാ
'ഞാൻ ഈ വ്രതം സ്വീകരിക്കുന്നു' എന്ന സങ്കൽപ്പം എടുത്ത്, ശരീരം വീഴുന്നതുവരെ അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വരെ ദീക്ഷയോടെ തുടരണം.
തദര്ധം വാ തദര്ധം വാ മാസദ്വാദശകം തു വാ । തദര്ധം വാ തദര്ധം വാ മാസമേകമഥാപി വാ
അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പാതിയും, അതിന്റെ പാതിയും, പന്ത്രണ്ടു മാസം വരെ; അതിന്റെ പാതിയും, അതിന്റെ പാതിയും, ഒരു മാസം വരെ.
ദിനദ്വാദശകം വാപി ദിനഷട്കമഥാപി വാ । തദര്ധം ദിനമേകം വാ വ്രതസങ്കല്പനാവധി
അല്ലെങ്കിൽ പന്ത്രണ്ടു ദിവസം, അല്ലെങ്കിൽ ആറു ദിവസം; അതിന്റെ പാതിയും, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ദിവസം—വ്രതസങ്കൽപ്പത്തിന്റെ പരമാവധി.
അഗ്നിമാധായ വിധിവദ്വിരജാഹോമകാരണാത് । ഹുത്വാഽഽജ്യേന സമിദ്ഭിശ്ച ചരുണാ ച യഥാവിധി
ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി അഗ്നി തെളിയിച്ച്, നന്നായി നെയ്യും ഇന്ധനകഷ്ണങ്ങളും ഹോമസമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം.
പൂതാഹാത്പുരതോ ഭൂയസ്തത്ത്വാനാം ശുദ്ധിമുദ്ദിശന് । ജുഹുയാന്മൂലമന്ത്രേണ തൈരേവ സമിദാദിഭിഃ
ശുദ്ധീകരണം നടത്തി, കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, ഭൗതികതത്വങ്ങളുടെ ശുദ്ധിക്കായി, അതേ ഇന്ധനകഷ്ണങ്ങളും മറ്റും ഉപയോഗിച്ച് മൂലമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഹോമം നടത്തണം.
തത്ത്വാന്യേതാനി മേ ദേഹേ ശുധ്യന്താമിത്യനുസ്മരന് । പശ്ചാദ്ഭൂതാദിതന്മാത്രാഃ പഞ്ചകര്മേന്ദ്രിയാണി ച
"എന്റെ ശരീരത്തിലെ ഈ തത്വങ്ങൾ ശുദ്ധമാകട്ടെ" എന്ന് മനസ്സിൽ ഓർത്ത്, പിന്നെ ഭൂതങ്ങൾ, തന്മാത്രകൾ, അഞ്ചു കര്മ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ക്രമത്തിൽ തുടരണം.
ജ്ഞാനകര്മവിഭേദേന പഞ്ച പഞ്ച വിഭാഗശഃ । ത്വഗാദിധാതവഃ സപ്ത പഞ്ച പ്രാണാദിവായവഃ
ജ്ഞാനവും കര്മ്മവും വേർതിരിച്ച്, അഞ്ചു അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങളായി, ത്വക്ക് മുതലായ ഏഴു ധാതുക്കളും, പ്രാണൻ മുതലായ അഞ്ചു വായുക്കളും മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.
മനോ ബുദ്ധിരഹങ്കാരോ ഗുണാഃ പ്രകൃതിപൂരുഷൌ । രാഗോ വിദ്യാ കലാ ചൈവ നിയതിഃ കാല ഏവ ച
മനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ, പ്രകൃതി, പുരുഷൻ, രാഗം, ജ്ഞാനം, കലകൾ, നിയമം, കാലം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുത്തണം.
മായാ ച ശുദ്ധവിദ്യാ ച മഹേശ്വരസദാശിവൌ । ശക്തിശ്ച ശിവതത്ത്വം ച തത്ത്വാനി ക്രമശോ വിദുഃ
മായയും ശുദ്ധജ്ഞാനവും മഹേശ്വരനും സദാശിവനും ശക്തിയും ശിവതത്വവും ഇവയെല്ലാം തത്വങ്ങൾ ആയി ക്രമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
മന്ത്രൈസ്തു വിരജൈര്ഹുത്വാ ഹോതാസൌ വിരജോ ഭവേത് । അഥ ഗോമയമാദായ പിണ്ഡീകൃത്യാഭിമന്ത്ര്യ ച
ശുദ്ധമായ മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ഹോമം നടത്തി, ഹോതാവ് ശുദ്ധനാകുന്നു; പിന്നെ പശുവിന്റെ ചാണകം എടുത്ത് പിണ്ഡമാക്കി, മന്ത്രിച്ച്,
ന്യസ്യാഗ്നൌ തം ച സംരക്ഷ്യ ദിനേ തസ്മിന് ഹവിഷ്യഭുക് । പ്രഭാതേ ച ചതുര്ദശ്യാം കൃത്വാ സര്വം പുരോദിതമ്
അത് അഗ്നിയിൽ വെച്ച് സൂക്ഷിച്ച്, ആ ദിവസം ഹോമഭക്ഷണം കഴിച്ച്, പത്തൊമ്പതാം ദിവസം രാവിലെ എല്ലാ നിർദ്ദേശങ്ങളും അനുസരിച്ച് ചെയ്യണം.
തസ്മിന്ദിനേ നിരാഹാരഃ കാലശേഷം സമാപയേത് । പ്രാതഃ പര്വണി ചാപ്യേവം കൃത്വാ ഹോമാവസാനതഃ
ആ ദിവസം ശേഷിക്കുന്ന സമയത്ത് ഉപവാസം തുടരണം; ഉഷസ്സിൽ, ഉത്സവദിനത്തിൽ, അതുപോലെ തന്നെ ഹോമം കഴിഞ്ഞ് ചെയ്യണം.
ഉപസംഹൃത്യ രുദ്രാഗ്നിം ഗൃഹീത്വാ ഭസ്മ യത്നതഃ । തതശ്ച ജടിലോ മുണ്ഡഃ ശിഖൈകജട ഏവ ച
രുദ്രാഗ്നി പിന്വലിച്ച്, ബസ്മം സൂക്ഷ്മമായി ശേഖരിച്ച്, പിന്നെ ജടയുള്ളവനായി, മുണ്ടനായോ, ഒറ്റ ചൂടിയുള്ളവനായി,
ഭൂത്വാ സ്നാത്വാ പുനര്വീതലജ്ജശ്ചേത്സ്യാദ്ദിഗമ്ബരഃ । അന്യഃ കാഷായവസനശ്ചര്മചീരാമ്ബരോഽഥവാ
അങ്ങനെ ആയ ശേഷം, കുളിച്ച്, ലജ്ജയില്ലാതെ നഗ്നനായി നടക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ കാശായ വസ്ത്രം അണിയാം, അല്ലെങ്കിൽ മൃഗചർമ്മം ധരിക്കാം.
ഏകാമ്ബരോ വല്കലവാന്ഭവേദ്ദണ്ഡീ ച മേഖലീ । പ്രക്ഷാല്യ ചരണൌ പശ്ചാദ്ദ്വിരാചമ്യാത്മനസ്തനുമ്
ഒറ്റ വസ്ത്രം അണിയാം, അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷത്തൊലി ധരിക്കാം, ദണ്ഡവും മേഖലയും കൈവശം വയ്ക്കണം; പിന്നെ കാലുകൾ കഴുകി, വീണ്ടും ശരീരം ശുദ്ധമാക്കണം.
സങ്കലീകൃത്യ തദ്ഭസ്മ വിരജാനലസമ്ഭവമ് । അഗ്നിരിത്യാദിഭിര്മന്ത്രൈഃ ഷഡ്ഭിരാഥര്വണൈഃ ക്രമാത്
ശുദ്ധമായ അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ള ബസ്മം ശേഖരിച്ച്, അഗ്നി തുടങ്ങിയ ആറു അഥർവണമന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്,
വിമൃജ്യാങ്ഗാനി മൂര്ധാദിചരണാന്തം ച തൈഃ സ്പൃശേത് । തതസ്തേന ക്രമേണൈവ സമുദ്ധൂല്യ ച ഭസ്മനാ
ആ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് തല മുതൽ കാലുകൾ വരെ ശരീരം തേച്ച്, അതേ ക്രമത്തിൽ ബസ്മം ശരീരത്തിൽ പുരട്ടണം.
സര്വാങ്ഗോദ്ധൂലനം കുര്യാത്പ്രണവേന ശിവേന വാ । തതശ്ച പുണ്ഡ്രം രചയേത്ത്രിയായുഷസമാഹ്വയമ്
ശരീരമൊട്ടാകെ ബസ്മം പുരട്ടി, പ്രണവമോ ശിവമന്ത്രമോ ഉപയോഗിച്ച്, പിന്നെ 'ത്രിയായുഷ' എന്ന മൂന്ന് രേഖകളുള്ള പുണ്ഡ്രം ശരീരത്തിൽ വരയ്ക്കണം.
ശിവഭാവം സമാഗമ്യ ശിവഭാവമഥാചരേത് । കുര്യാത്ത്രിസന്ധ്യമപ്യേവമേതത്പാശുപതം വ്രതമ്
ശിവഭാവം പ്രാപിച്ച്, ശിവഭാവത്തിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കണം; മൂന്ന് സന്ധ്യകളും അങ്ങനെ തന്നെ ആചരിക്കണം—ഇതാണ് പാശുപതവ്രതം.
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം ചൈവ പശുത്വം വിനിവര്തയേത് । തത്പശുത്വം പരിത്യജ്യ കൃത്വാ പാശുപതം വ്രതമ്
ഇത് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു, പാശുത്വം അകറ്റുന്നു; bondage എന്ന അവസ്ഥ ഉപേക്ഷിച്ച്, പാശുപതവ്രതം ആചരിക്കണം.
പൂജനീയോ മഹാദേവോ ലിങ്ഗമൂര്തിഃ സദാശിവഃ । ഭസ്മസ്നാനം മഹാപുണ്യം സര്വസൌഖ്യകരം പരമ്
മഹാദേവനും ലിംഗമൂർത്തിയായ സദാശിവനും എപ്പോഴും പൂജിക്കപ്പെടണം; ബസ്മസ്നാനം മഹാപുണ്യമുള്ളതും സർവ്വസുഖം നൽകുന്നതുമാണ്.