ഭഗ്നദര്പോ ദിവ്യനഗോ ഭവിഷ്യതി വിനിശ്ചയമ് । ഏവം നിശ്ചിത്യ വിന്ധ്യാദ്രിഃ ഖം സ്പൃശന് വവൃധേ ഭുജൈഃ
വിന്ദ്യപർവതം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു: 'ആ ദൈവികൻ ആയ പാമ്പിന്റെ അഹങ്കാരം നശിക്കും.' ഇതു തീരുമാനിച്ച്, വിന്ധ്യൻ തന്റെ ഭുജങ്ങൾ ആകാശത്തേക്കു നീട്ടി വളർന്നു.
മഹോന്നതൈഃ ശൃങ്ഗവരൈഃ സര്വം വ്യാപ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ । കദോദേഷ്യതി ഭാസ്വാംസ്തം രോധയിഷ്യാമ്യഹം കദാ
വലിയ ഉന്നതമായ ശിഖരങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു, വിന്ധ്യൻ ഉറച്ചുനിന്നു. 'സൂര്യൻ എപ്പോഴാണ് ഉദയിക്കാനെത്തുന്നത്? എപ്പോഴാണ് ഞാൻ അവനെ തടയാൻ പോകുന്നത്?' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
ഏവം സഞ്ചിന്തയാനസ്യ സാ വ്യതീയായ ശര്വരീ । പ്രഭാതം വിമലം ജജ്ഞേ ദിശോ വിതിമിരാഃ കരൈഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ രാത്രി കടന്നു പോയി; ശുദ്ധമായ ഒരു പ്രഭാതം ഉദിച്ചു, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദിശകളിൽ നിന്നുള്ള ഇരുണ്ടതയെ നീക്കി.
കുര്വന്സ നിര്ഗതോ ഭാനുരുദയായോദയേ ഗിരൌ । പ്രകാശതേ സ്മ വിമലം നഭോ ഭാനുകരൈഃ ശുഭൈഃ
പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ട സൂര്യൻ, തന്റെ പുണ്യമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം തെളിയിച്ചു.
വികാസം നലിനീ ഭേജേ മീലനം ച കുമുദ്വതീ । സ്വാനി കാര്യാണി സര്വേ ച ലോകാഃ സമുപതസ്ഥിരേ
താമര പൂത്തുചിരിച്ചു, കുമുദം അടച്ചു, എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിച്ചു.
ഹവ്യം കവ്യം ഭൂതബലിം ദേവാനാം ച പ്രവര്ധയന് । പ്രാഹ്ണാപരാഹ്ണമധ്യാഹ്നവിഭാഗേന ത്വിഷാം പതിഃ
പ്രഭാതം, ഉച്ച, വൈകുന്നേരം എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചുകൊണ്ട്, കിരണങ്ങളുടെ അധിപൻ ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും അർപ്പണങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഏവം പ്രാചീം തഥാഗ്നേയീം സമാശ്വാസ്യ വിയോഗിനീമ് । ജ്വലന്തീം ചിരകാലീനവിരഹാദിവ കാമിനീമ്
ഇങ്ങനെ, ദീർഘകാലം വേർപിരിഞ്ഞ പ്രിയപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്ന കിഴക്കും അഗ്നേയദിശയും ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സൂര്യൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഭാസ്കരോഽഥ കൃശാനോശ്ച ദിശം നൂനം വിഹായ ച । യാമ്യാം ഗന്തും തതസ്തൂര്ണം പ്രതസ്ഥേ കമലാകരഃ
പിന്നീട്, സൂര്യൻ അഗ്നിദിശ വിട്ട്, ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോകാൻ തുടങ്ങി.
ന ശശാകാഗ്രതോ ഗന്തും തതോഽനൂരുര്വ്യജിജ്ഞപത് । അനൂരുരുവാച ഭാനോ മാനോന്നതോ വിന്ധ്യോ നിരുധ്യ ഗഗനം സ്ഥിതഃ
അവൻ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയാതെ നിന്നു. അപ്പോൾ അനൂറു പറഞ്ഞു: 'സൂര്യാ, വിന്ധ്യൻ അഹങ്കാരത്തോടെ ആകാശം തടഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.'
സ്പര്ധതേ മേരുണാ പ്രേപ്സുസ്ത്വദ്ദത്താം ച പ്രദക്ഷിണാമ് । സൂത ഉവാച അനൂരുവാക്യമാകര്ണ്യ സവിതാ ഹ്യാസ ചിന്തയന്
'അവൻ മേറുവുമായി മത്സരിക്കുന്നു; നീ നൽകിയ പ്രദക്ഷിണം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' എന്നാണു അനൂറു പറഞ്ഞത്. ഇതു കേട്ട് സൂര്യൻ ആലോചിച്ചു.
അഹോ ഗഗനമാര്ഗോഽപി രുധ്യതേ ചാതിവിസ്മയഃ । പ്രായഃ ശൂരോ ന കിം കുര്യാദുത്പഥേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ
'അയ്യോ, ആകാശമാർഗം പോലും തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—എത്ര അത്ഭുതം! ഒരു വീരൻ നിരോധിതമായ വഴിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യില്ല?'
നിരുദ്ധോ നോ വാജിമാര്ഗോ ദൈവം ഹി ബലവത്തരമ് । രാഹുബാഹുഗ്രഹവ്യഗ്രോ യഃ ക്ഷണം നാവതിഷ്ഠതേ
'എന്റെ കുതിരകൾ പോകുന്ന വഴി തടയപ്പെട്ടു; വിധി ശക്തമാണ്. പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാഹുവും ഒരു നിമിഷം പോലും നിൽക്കാറില്ല.'
സ ചിരം രുദ്ധമാര്ഗോഽപി കിം കരോതി വിധിര്ബലീ । ഏവം ച മാര്ഗേ സംരുദ്ധേ ലോകാഃ സര്വേ ച സേശ്വരാഃ
'വഴി ദീർഘകാലം തടയപ്പെട്ടാലും, ശക്തനായ വിധി എന്ത് ചെയ്യില്ല?' ഇങ്ങനെ വഴി തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ലോകങ്ങളൊക്കെയും അവരുടെ ദൈവങ്ങളോടുകൂടി—'
നാന്വവിന്ദന്ത ശരണം കര്തവ്യം നാന്വപദ്യത । ചിത്രഗുപ്താദയഃ സര്വേ കാലം ജാനന്തി സൂര്യതഃ
—'ഒരുവിധേയമായ ആശ്രയം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല, ചെയ്യേണ്ടത് കണ്ടെത്താനുമായില്ല. ചിത്രഗുപ്തനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാവരും സമയത്തെ സൂര്യനിൽ നിന്നാണ് അറിയുന്നത്.'
സംരുദ്ധോ വിന്ധ്യഗിരിണാ അഹോ ദൈവവിപര്യയഃ । യദാ നിരുദ്ധഃ സവിതാ ഗിരിണാ സ്പര്ധയാ തദാ
'വിന്ദ്യപർവതം വഴി തടഞ്ഞു—ഇത് എത്ര വലിയ വിധിവിപരീതം! പർവതം മത്സരത്തിൽ സൂര്യനെ തടഞ്ഞപ്പോൾ—'
നഷ്ടഃ സ്വാഹാസ്വധാകാരോ നഷ്ടപ്രായമഭൂജ്ജഗത് । ഏവം ച പാശ്ചിമാ ലോകാ ദാക്ഷിണാത്യാസ്തഥൈവ ച
'സ്വാഹാ, സ്വധാ എന്ന ഉച്ചാരണം ഇല്ലാതായി, ലോകം നശിക്കാനായി. അങ്ങനെ പടിഞ്ഞാറ്, തെക്കൻ ദിശകളും—'
നിദ്രാമീലിതചക്ഷുഷ്കാ നിശാമേവ പ്രപേദിരേ । പ്രാഞ്ചസ്തഥോത്തരാഹാശ്ച തീക്ഷ്ണതാപപ്രതാപിതാഃ
—'ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ രാത്രിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; കിഴക്കും വടക്കൻ ദിശകളും കനത്ത ചൂടിൽ കത്തിപ്പോയി.'
മൃതാ നഷ്ടാശ്ച ഭഗ്നാശ്ച വിനാശമഭജന് പ്രജാഃ । ഹാഹാഭൂതം ജഗത്സര്വം സ്വധാകവ്യവിവര്ജിതമ് । ദേവാഃ സേന്ദ്രാഃ സമുദ്വിഗ്നാഃ കിം കുര്മ ഇതിവാദിനഃ
ജീവികൾ മരിച്ചു, നഷ്ടപ്പെട്ടു, തകർന്നു, നശിച്ചു. പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും അർപ്പണങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, ലോകം മുഴുവൻ വിലാപത്തിൽ മുങ്ങി. ഇന്ദ്രനോടുകൂടി ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു: 'നാം എന്ത് ചെയ്യും?' എന്നു പറഞ്ഞു.
രുദ്രപ്രാര്ഥനമ് സൂത ഉവാച തതഃ സര്വേ സുരഗണാ മഹേന്ദ്രപ്രമുഖാസ്തദാ । പദ്മയോനിം പുരസ്കൃത്യ രുദ്രം ശരണമന്വയുഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രൻമാർഗ്ഗത്തിൽ എല്ലാ ദേവതകളും, കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, രുദ്രനോട് അഭയം തേടി സമീപിച്ചു.
ഉപതസ്ഥുഃ പ്രണതിഭിഃ സ്തോത്രൈശ്ചാരുവിഭൂതിഭിഃ । ദേവദേവം ഗിരിശയം ശശിലോലിതശേഖരമ്
അവർ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കാരങ്ങളാൽ, സ്തുതികളാൽ, മനോഹരമായ മഹിമകൾകൊണ്ട്, ദേവദേവനായ, പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ചന്ദ്രക്കല ശോഭയുള്ള ശിവനെ ആരാധിച്ചു.
ദേവവാ ഊചുഃ ജയ ദേവ ഗണാധ്യക്ഷ ഉമാലാലിതപങ്കജ । അഷ്ടസിദ്ധിവിഭൂതീനാം ദാത്രേ ഭക്തജനായ തേ
ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: ജയമുണ്ടാകട്ടെ, ഗണങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ദേവാ, ഉമാദേവി സ്നേഹിക്കുന്ന കമലപാദാ, ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് അഷ്ടസിദ്ധികളും മഹിമകളും നൽകുന്നവനേ.
മഹാമായാവിലസിതസ്ഥാനായ പരമാത്മനേ । വൃഷാങ്കായാമരേശായ കൈലാസസ്ഥിതിശാലിനേ
മഹാമായയുടെ ലീലയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പരമാത്മാവേ, കാളിദ്വജം ഉയർത്തുന്ന അമരന്മാരുടെ ഇശ്വരനേ, കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ.
അഹിര്ബുധ്ന്യായ മാന്യായ മനവേ മാനദായിനേ । അജായ ബഹുരൂപായ സ്വാത്മാരാമായ ശമ്ഭവേ
അഹിർബുദ്ധ്നനായ, ആദരണീയനായ, മനുവിന് മാനം നൽകുന്നവനേ, ജനനമില്ലാത്തവനേ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ, സ്വയം ആനന്ദിക്കുന്ന ശംഭുവേ.
ഗണനാഥായ ദേവായ ഗിരിശായ നമോഽസ്തു തേ । മഹാവിഭൂതിദാത്രേ തേ മഹാവിഷ്ണുസ്തുതായ ച
ഗണപതിയായ ദേവാ, ഗിരിശാ, നിനക്കു വന്ദനം. മഹാവിഭൂതി നൽകുന്നവനേ, മഹാവിഷ്ണു സ്തുതിച്ചവനേ.
വിഷ്ണുഹൃത്കഞ്ജവാസായ മഹായോഗരതായ ച । യോഗഗമ്യായ യോഗായ യോഗിനാം പതയേ നമഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ ഹൃദയകമലത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ, മഹായോഗത്തിൽ ലീനനായവനേ, യോഗത്തിലൂടെ ലഭിക്കാവുന്നവനേ, യോഗസ്വരൂപനായ, യോഗികളുടെ നാഥനായവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
യോഗീശായ നമസ്തുഭ്യം യോഗാനാം ഫലദായിനേ । ദീനദാനപരായാപി ദയാസാഗരമൂര്തയേ
യോഗികളുടെ ഇശ്വരനേ, യോഗഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനേ, ദയയുടെ സമുദ്രമായ രൂപം, ദീനർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നതിൽ ലീനരായവർക്കും കൃപയുള്ളവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
ആര്തിപ്രശമനായോഗ്രവീര്യായ ഗുണമൂര്തയേ । വൃഷധ്വജായ കാലായ കാലകാലായ തേ നമഃ
ദു:ഖം അകറ്റുന്നവനേ, ഭയങ്കരമായ ശക്തിയുള്ളവനേ, ഗുണങ്ങളുടെ സാക്ഷാത്കാരമായവനേ, കാളിദ്വജം ഉയർത്തിയവനേ, കാലമായവനേ, കാലത്തിന്റെ അവസാനം വരുത്തുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
സൂത ഉവാച ഏവം സ്തുതഃ സ ദേവേശോ യജ്ഞഭുഗ്ഭിര്വൃഷധ്വജഃ । പ്രാഹ ഗമ്ഭീരയാ വാചാ പ്രഹസന്വിബുധര്ഷഭാന്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ യജ്ഞകർമം ചെയ്യുന്നവരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ദേവതകളുടെ ഇശ്വരൻ, കാളിദ്വജം ഉയർത്തിയവൻ, ദൈവങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെ നോക്കി പുഞ്ചിരിയോടെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച പ്രസന്നോഽഹം ദിവിഷദഃ സ്തോത്രേണോത്തമപൂരുഷാഃ । മനോരഥം പൂരയാമി സര്വേഷാം ദേവതര്ഷഭാഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാരേ, ഉത്തമപുരുഷന്മാരേ, ഈ സ്തുതിയാൽ ഞാൻ സന്തുഷ്ടനാണ്; നിങ്ങൾ എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം ഞാൻ നിറവേറ്റും.
ദേവാ ഊചുഃ സര്വദേവേശ ഗിരിശ ശശിമൌലിവിരാജിത । ആര്താനാം ശങ്കരസ്ത്വം ച ശം വിധേഹി മഹാബല
ദേവതകൾ പറഞ്ഞു: എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ഇശ്വരനേ, ഗിരിശാ, ചന്ദ്രക്കലയിൽ ഭാസുരനായവനേ, നീ ആർത്തർക്കു ശങ്കരനാണ്; മഹാബലശാലിയേ, ഞങ്ങൾക്കു ക്ഷേമം നൽകണമേ.