ധര്മദഃ സുഖദഃ ശശ്വത്പ്രീതിദഃ ശാന്തിദഃ സദാ । സമ്മാനൈര്ദീപ്യമാനശ്ച മാനദോ മാനഖണ്ഡനഃ
ധർമ്മവും സന്തോഷവും സ്ഥിരമായ സ്നേഹവും ശാന്തിയും ഭർത്താവ് നൽകുന്നു; ആദരത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, മാന്യത നൽകുന്നവനും അപമാനം അകറ്റുന്നവനും ആണു.
സാരാത്സാരതരഃ സ്വാമീ ബന്ധൂനാം ബന്ധുവര്ധനഃ । ന ച ഭര്തുഃ സമോ ബന്ധുര്ബന്ധോര്ബന്ധുഷു ദൃശ്യതേ
ബന്ധുക്കളിൽ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ടവൻ ഭർത്താവാണ്; ബന്ധുക്കളെ കൂടുതൽ ഐക്യത്തോടെ ചേർക്കുന്നവനും ആണു. എല്ലാ ബന്ധുക്കളിലും ഭർത്താവിനോട് തുല്യനായ മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ഭരണാദേവ ഭര്താ ച പാലനാത്പതിരുച്യതേ । ശരീരേശാച്ച സ സ്വാമീ കാമദഃ കാന്ത ഉച്യതേ
ഭരണത്തിന് കാരണം ഭർത്താവ് എന്ന പേരും, സംരക്ഷണത്തിന് കാരണം രക്ഷകൻ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു; ശരീരത്തിന്റെ ഉടമയായതിനാൽ, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ എന്നും പ്രിയനെന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ബന്ധുശ്ച സുഖവൃദ്ധ്യാ ച പ്രീതിദാനാത്പ്രിയഃ സ്മൃതഃ । ഐശ്വര്യദാനാദീശശ്ച പ്രാണേശാത്പ്രാണനായകഃ
സന്തോഷം വർധിപ്പിക്കുന്നതിലും സ്നേഹം നൽകുന്നതിലും ഭർത്താവ് സ്നേഹിതനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഐശ്വര്യം നൽകുന്നതിൽ ഇശ്വരനായി, പ്രാണന്റെ ഉടമയായതിനാൽ ജീവന്റെ നയകനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
രതിദാനാച്ച രമണഃ പ്രിയോ നാസ്തി പ്രിയാത്പരഃ । പുത്രസ്തു സ്വാമിനഃ ശുക്രാജ്ജായതേ തേന സ പ്രിയഃ
സുഖം നൽകുന്നതിൽ രമണനായി അറിയപ്പെടുന്നു; പ്രിയനായി വിളിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രിയനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഇല്ല. ഭർത്താവിന്റെ വിത്തിൽ നിന്നാണ് മകൻ ജനിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ടു അവനും പ്രിയനാണ്.
ശതപുത്രാത്പരഃ സ്വാമീ കുലജാനാം പ്രിയഃ സദാ । അസത്കുലപ്രസൂതാ യാ കാന്തം വിജ്ഞാതുമക്ഷമാ
നൂറ്റി ഒരു മക്കളേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഉന്നതകുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ്; എന്നാൽ നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാത്തവൾക്ക് ഭർത്താവിന്റെ മൂല്യം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
സ്നാനം ച സര്വതീര്ഥേഷു സര്വയജ്ഞേഷു ദക്ഷിണാ । പ്രാദക്ഷിണ്യം പൃഥിവ്യാശ്ച സര്വാണി ച തപാംസി ച
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യുകയും, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ദാനം നൽകുകയും, ഭൂമിയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം നടത്തുകയും, എല്ലാ തപസ്സുകളും ആചരിക്കുകയും—
സര്വാണ്യേവ വ്രതാദീനി മഹാദാനാനി യാനി ച । ഉപോഷണാനി പുണ്യാനി യാനി യാനി ശ്രുതാനി ച
എല്ലാ വ്രതങ്ങൾ, മഹാദാനങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, ശ്രുതികളിൽ പറയുന്ന എല്ലാ പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ—
ഗുരുസേവാ വിപ്രസേവാ ദേവസേവാദികം ച യത് । സ്വാമിനഃ പാദസേവായാഃ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ്
ഗുരുവിനെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും സേവിക്കുന്നതും ഇതര സേവനങ്ങളും ഭർത്താവിന്റെ പാദസേവയുടെ പത്തിനാറിലൊന്ന് പോലും തുല്യമായില്ല.
ഗുരുവിപ്രേന്ദ്രദേവേഷു സര്വേഭ്യശ്ച പതിര്ഗുരുഃ । വിദ്യാദാതാ യഥാ പുംസാം കുലജാനാം തഥാ പ്രിയഃ
ഗുരുക്കന്മാരിലും ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും ദേവന്മാരിലും എല്ലാരിലും ഭർത്താവാണ് പ്രധാന ഗുരു; പുരുഷന്മാർക്ക് വിദ്യ നൽകുന്നവൻ എത്ര പ്രിയപ്പെട്ടവനോ, അതുപോലെ ഉന്നതകുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് പ്രിയൻ.
ഗോപീനാം ലക്ഷകോടീനാം ഗോപാനാം ച തഥൈവ ച । ബ്രഹ്മാണ്ഡാനാമസംഖ്യാനാം തത്രസ്ഥാനാം തഥൈവ ച
ലക്ഷക്കണക്കിന് ഗോപികൾക്കിടയിലും, അങ്ങനെ തന്നെ ഗോപന്മാരിലും, അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിലും അവിടെ വസിക്കുന്നവരിലും—
വിശ്വാദിഗോലകാന്താനാമീശ്വരീ യത്പ്രസാദതഃ । അഹം ന ജാനേ തം കാന്തം സ്ത്രീസ്വഭാവോ ദുരത്യയഃ
എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഗോലോകത്തിന്റെയും ഇശ്വരിയുടെ കൃപയാൽ ആ പ്രിയനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; സ്ത്രീസ്വഭാവം അതിക്രമിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.
ഇത്യുക്ത്വാ രാധികാ കൃഷ്ണം തത്ര ദധ്യൌ സ്വഭക്തിതഃ । രുരോദ പ്രേമ്ണാ സാ രാധാ നാഥ നാഥേതി ചാബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാധികാ ഭക്തിയോടെ കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചു; രാധാ പ്രണയത്തോടെ കരഞ്ഞു, 'നാഥാ, നാഥാ' എന്നു വിളിച്ചു.
ദര്ശനം ദേഹി രമണ ദീനാ വിരഹദുഃഖിതാ । അഥ സാ ദക്ഷിണാ ദേവീ ധ്വസ്താ ഗോലോകതോ മുനേ
'രമണാ, ദർശനം തരേണം; ഞാൻ ദു:ഖിതയും വിരഹവേദനയാൽ തളർന്നവളുമാണ്.' അപ്പോൾ ആ ദക്ഷിണ ദേവി ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി, മഹർഷേ.
സുചിരം ച തപസ്തപ്ത്വാ വിവേശ കമലാതനൌ । അഥ ദേവാദയഃ സര്വേ യജ്ഞം കൃത്വാ സുദുഷ്കരമ്
ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തശേഷം അവൾ കമലാകാരനായവനിൽ പ്രവേശിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും വളരെ ദുഷ്കരമായ യജ്ഞം നടത്തി.
നാലഭംസ്തേ ഫലം തേഷാം വിഷണ്ണാഃ പ്രയയുര്വിധിമ് । വിധിര്നിവേദനം ശ്രുത്വാ ദേവാദീനാം ജഗത്പതിമ്
അവർക്ക് അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചില്ല; നിരാശരായി അവർ വിധിയെ സമീപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷ കേട്ടശേഷം ലോകനാഥൻ—
ദധ്യൌ ച സുചിരം ഭക്ത്യാ പ്രത്യാദേശമവാപ സഃ । നാരായണശ്ച ഭഗവാന് മഹാലക്ഷ്യാശ്ച ദേഹതഃ
അവൻ ദീർഘകാലം ഭക്തിയോടെ ധ്യാനിച്ചു, ദിവ്യമായ ഒരു നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു; പിന്നെ മഹാനാരായണനും മഹാലക്ഷ്മിയും അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു.
വിനിഷ്കൃഷ്യ മര്ത്യലക്ഷ്മീം ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം ദദൌ । ബ്രഹ്മാ ദദൌ താം യജ്ഞായ പൂരണാര്ഥം ച കര്മണാമ്
അവൻ മരണശീലമായ ലക്ഷ്മിയെ പുറത്തെടുത്തു, ബ്രഹ്മാവിന് ദക്ഷിണയായി നൽകി; ബ്രഹ്മാവോ അവളെ യാഗത്തിനായി, കര്മ്മങ്ങൾ പൂര്ത്തിയാക്കാനായി അർപ്പിച്ചു.
യജ്ഞഃ സമ്പൂജ്യ വിധിവത്താം തുഷ്ടാവ തദാ മുദാ । തപ്തകാഞ്ചനവര്ണാഭാം ചന്ദ്രകോടിസമപ്രഭാമ്
യാഗം, വിധിപ്രകാരം അവളെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സ്തുതിച്ചു; ഉരുകിയ പൊന്നുപോലെയുള്ള കാന്തിയോടെ, കോടിയോളം ചന്ദ്രന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയുള്ളവളെ.
അതീവ കമനീയാം ച സുന്ദരീം സുമനോഹരാമ് । കമലാസ്യാം കോമലാങ്ഗീം കമലായതലോചനാമ്
അവൾ അത്യന്തം മനോഹരിയും സുന്ദരിയും ഹൃദയാകർഷകയുമായിരുന്നു; താമരപോലെയുള്ള മുഖം, സുനായാസമായ അവയവങ്ങൾ, താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ.
കമലാസനപൂജ്യാം ച കമലാങ്ഗസമുദ്ഭവാമ് । വഹ്നിശുദ്ധാംശുകാധാനാം ബിമ്ബോഷ്ഠീം സുദതീം സതീമ്
താമരാസനനായ ബ്രഹ്മാവിനാൽ ആരാധിക്കപ്പെടേണ്ടവളും, താമരയാവയവത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവളും, അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ചവളും, ബിംബഫലപോലെയുള്ള അധരങ്ങൾ, മനോഹരമായ പല്ലുകൾ, ശുദ്ധമായ ആചാരമുള്ളവളും ആയിരുന്നു അവൾ.
ബിഭ്രതീം കബരീഭാരം മാലതീമാല്യസംയുതമ് । ഈഷദ്ധാസ്യപ്രസന്നാസ്യാം രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാമ്
മുല്ലപ്പൂമാലകൾ അലങ്കരിച്ച കേശഭാരവും, അല്പം പുഞ്ചിരിയോടെ പ്രസന്നമായ മുഖവും, രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചവളുമായിരുന്നു അവൾ.
സുവേഷാഢ്യാം ച സുസ്നാതാം മുനിമാനസമോഹിനീമ് । കസ്തൂരീബിന്ദുഭിഃ സാര്ധം സുഗന്ധിചന്ദനേന്ദുഭിഃ
അവൾ മനോഹരമായ വസ്ത്രം ധരിച്ചും, നല്ലതായി കുളിച്ചും, മുനികളുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ചും, കസ്തൂരി ചുള്ളികളും സുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനവും ചന്ദ്രപ്രഭയും ചേർന്ന സുഗന്ധം പരത്തിയും നില്ക്കുന്നു.
സിന്ദൂരബിന്ദുനാല്പേനാപ്യലകാധഃസ്ഥലോജ്ജ്വലാമ് । സുപ്രശസ്തനിതമ്ബാഢ്യാം ബൃഹച്ഛ്രോണിപയോധരാമ്
അവളുടെ കേശരേഖയ്ക്ക് താഴെ ചെറിയൊരു ചുവന്ന ചുരുള് തിളങ്ങുന്നു; മനോഹരമായ കമർ, വിശാലമായ തൊണ്ടകൾ, പുഷ്ടമായ മുലകൾ അവളെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
കാമദേവാധാരരൂപാം കാമബാണപ്രപീഡിതാമ് । താം ദൃഷ്ട്വാ രമണീയാം ച യജ്ഞോ മൂര്ച്ഛാമവാപ ഹ
അവൾ കാമദേവന്റെ ആധാരമായ രൂപം, കാമബാണങ്ങളാൽ തളർന്നവളായിരുന്നു; അവളെ അത്ര സുന്ദരിയായി കണ്ടപ്പോൾ യാഗം ബോധംകെട്ടുപോയി.
പത്നീം താമേവ ജഗ്രാഹ വിധിബോധിതപൂര്വകമ് । ദിവ്യം വര്ഷശതം ചൈവ താം ഗൃഹീത്വാ തു നിര്ജനേ
വിധിപ്രകാരം അവളെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ചു; ദിവ്യമായ നൂറുവർഷം അവളോടൊപ്പം ഏകാന്തതയിൽ താമസിച്ചു.
യജ്ഞോ രേമേ മുദാ യുക്തോ രാമേശോ രമയാ സഹ । ഗര്ഭം ദധാര സാ ദേവീ ദിവ്യം ദ്വാദശവര്ഷകമ്
യാഗം സന്തോഷത്തോടെ രമയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; ആ ദേവി ദ്വാദശവർഷം ദിവ്യഗർഭം ധരിച്ചു.
തതഃ സുഷാവ പുത്രം ച ഫലം വൈ സര്വകര്മണാമ് । പരിപൂര്ണേ കര്മണി ച തത്പുത്രഃ ഫലദായകഃ
പിന്നീട് അവൾ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു, എല്ലാ കര്മ്മഫലങ്ങളുടെ ഫലമായി; കര്മ്മം പൂര്ത്തിയായപ്പോൾ ആ മകൻ ഫലദായകനായി.
യജ്ഞോ ദക്ഷിണയാ സാര്ധം പുത്രേണ ച ഫലേന ച । കര്മിണാം ഫലദാതാ ചേത്യേവം വേദവിദോ വിദുഃ
യാഗം, ദക്ഷിണയും മകനായ ഫലവും ചേർന്ന്, കര്മ്മഫലങ്ങൾ നൽകുന്നവനാണെന്ന് വേദം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു.
യജ്ഞശ്ച ദക്ഷിണാം പ്രാപ്യ പുത്രം ച ഫലദായകമ് । ഫലം ദദൌ ച സര്വേഭ്യഃ കര്മണാം ചൈവ നാരദ
യാഗം ദക്ഷിണയും ഫലദായകനായ മകനെയും സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ കര്മ്മങ്ങൾക്കും ഫലം നൽകി, നാരദാ.