വിലോക്യ ലമ്പടം തത്ര ഗോപീനാം ലക്ഷകോടയഃ । പുടാഞ്ജലിയുതാ ഭീതാ ഭക്തിനമ്രാത്മകന്ധരാഃ
അവിടെ കളിയാട്ടക്കാരനായ കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് ഗോപികമാർ കൈകൂപ്പി ഭയത്തോടെ ഭക്തിയോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തി നമസ്കരിച്ചു.
രക്ഷ രക്ഷേത്യുക്തവന്ത്യോ ദേവീമിതി പുനഃ പുനഃ । യയുര്ഭയേന ശരണം യസ്യാശ്ചരണപങ്കജേ
'രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ' എന്ന് വീണ്ടും വീണ്ടും വിളിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ ഭയത്താൽ ദേവിയുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി.
ത്രിലക്ഷകോടയോ ഗോപാഃ സുദാമാദയ ഏവ ച । യയുര്ഭയേന ശരണം തത്പാദാബ്ജേ ച നാരദ
മൂന്ന് ലക്ഷക്കോടി ഗോപന്മാർ, സുദാമനും മറ്റു ചിലരും ഉൾപ്പെടെ, ഭയത്താൽ അവളുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ അഭയം തേടി, നാരദാ.
പലായന്തം ച കാന്തം ച വിജ്ഞായ പരമേശ്വരീ । പലായന്തീം സഹചരീം സുശീലാം ച ശശാപ സാ
സ്വന്തം പ്രിയൻ ഓടിപ്പോകുന്നതറിയുമ്പോൾ, പരമേശ്വരി, കൂടെ ഓടിയ സുശീല എന്ന സഹചാരിയെ ശപിച്ചു.
അദ്യപ്രഭൃതി ഗോലോകം സാ ചേദായാതി ഗോപികാ । സദ്യോ ഗമനമാത്രേണ ഭസ്മസാച്ച ഭവിഷ്യതി
ഇന്നുമുതൽ ആ ഗോപിക ഗോളോകത്തിലേക്ക് വന്നാൽ, അവൾ എത്തുന്നയുടൻ തന്നെ ചിതയാകുമെന്ന് ശാപം നൽകി.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ തത്രൈവ ദേവദേവേശ്വരീ രുഷാ । രാസേശ്വരീ രാസമധ്യേ രാസേശമാജുഹാവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, ദേവദേവിയായ രാസേശ്വരി കോപത്തോടെ രാസമധ്യേ രാസേശനെ വിളിച്ചു.
നാലോക്യ പുരതഃ കൃഷ്ണം രാധാ വിരഹകാതരാ । യുഗകോടിസമം മേനേ ക്ഷണഭേദേന സുവ്രതാ
കൃഷ്ണനെ മുൻപിൽ കാണാതിരുന്ന രാധ, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ, ഒരു നിമിഷം പോലും കോടിയുകാലം പോലെ ദൈർഘ്യമുള്ളതാണെന്ന് അനുഭവിച്ചു.
ഹേ കൃഷ്ണ പ്രാണനാഥേശാഗച്ഛ പ്രാണാധികപ്രിയ । പ്രാണാധിഷ്ഠാതൃദേവേശ പ്രാണാ യാന്തി ത്വയാ വിനാ
എൻ കൃഷ്ണാ, പ്രാണനാഥാ, വരിക, പ്രാണത്തിൽക്കാൾ പ്രിയനായവാ, പ്രാണാധിപതിയായ ദേവാ, നിന്റെ കൂടെ ഇല്ലാതെ എന്റെ പ്രാണൻ പോകുന്നു.
സ്ത്രീഗര്വഃ പതിസൌഭാഗ്യാദ്വര്ധതേ ച ദിനേ ദിനേ । സുഖം ച വിപുലം യസ്മാത്തം സേവേദ്ധര്മതഃ സദാ
ഭാര്യയുടെ അഭിമാനം ഭർത്താവിന്റെ സൗഭാഗ്യത്താൽ ദിവസേനയും വർധിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഭർത്താവിനെ ധർമ്മം അനുസരിച്ച് സദാ സേവിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
പതിര്ബന്ധുഃ കുലസ്ത്രീണാമധിദേവഃ സദാഗതിഃ । പരസമ്പത്സ്വരൂപശ്ച മൂര്തിമാന് ഭോഗദഃ സദാ
ഉയർന്ന കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവ് സ്നേഹിതനും രക്ഷകനും ദൈവത്തോളം വിശ്വാസ്യനും ആണു; സമ്പത്തിന്റെ രൂപവും സുഖം നൽകുന്നവനും തന്നെയാണ്.
ധര്മദഃ സുഖദഃ ശശ്വത്പ്രീതിദഃ ശാന്തിദഃ സദാ । സമ്മാനൈര്ദീപ്യമാനശ്ച മാനദോ മാനഖണ്ഡനഃ
ധർമ്മവും സന്തോഷവും സ്ഥിരമായ സ്നേഹവും ശാന്തിയും ഭർത്താവ് നൽകുന്നു; ആദരത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനും, മാന്യത നൽകുന്നവനും അപമാനം അകറ്റുന്നവനും ആണു.
സാരാത്സാരതരഃ സ്വാമീ ബന്ധൂനാം ബന്ധുവര്ധനഃ । ന ച ഭര്തുഃ സമോ ബന്ധുര്ബന്ധോര്ബന്ധുഷു ദൃശ്യതേ
ബന്ധുക്കളിൽ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ടവൻ ഭർത്താവാണ്; ബന്ധുക്കളെ കൂടുതൽ ഐക്യത്തോടെ ചേർക്കുന്നവനും ആണു. എല്ലാ ബന്ധുക്കളിലും ഭർത്താവിനോട് തുല്യനായ മറ്റൊരുവൻ ഇല്ല.
ഭരണാദേവ ഭര്താ ച പാലനാത്പതിരുച്യതേ । ശരീരേശാച്ച സ സ്വാമീ കാമദഃ കാന്ത ഉച്യതേ
ഭരണത്തിന് കാരണം ഭർത്താവ് എന്ന പേരും, സംരക്ഷണത്തിന് കാരണം രക്ഷകൻ എന്ന പേരും ലഭിച്ചു; ശരീരത്തിന്റെ ഉടമയായതിനാൽ, ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവൻ എന്നും പ്രിയനെന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ബന്ധുശ്ച സുഖവൃദ്ധ്യാ ച പ്രീതിദാനാത്പ്രിയഃ സ്മൃതഃ । ഐശ്വര്യദാനാദീശശ്ച പ്രാണേശാത്പ്രാണനായകഃ
സന്തോഷം വർധിപ്പിക്കുന്നതിലും സ്നേഹം നൽകുന്നതിലും ഭർത്താവ് സ്നേഹിതനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു; ഐശ്വര്യം നൽകുന്നതിൽ ഇശ്വരനായി, പ്രാണന്റെ ഉടമയായതിനാൽ ജീവന്റെ നയകനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
രതിദാനാച്ച രമണഃ പ്രിയോ നാസ്തി പ്രിയാത്പരഃ । പുത്രസ്തു സ്വാമിനഃ ശുക്രാജ്ജായതേ തേന സ പ്രിയഃ
സുഖം നൽകുന്നതിൽ രമണനായി അറിയപ്പെടുന്നു; പ്രിയനായി വിളിക്കപ്പെടുന്നു, പ്രിയനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഇല്ല. ഭർത്താവിന്റെ വിത്തിൽ നിന്നാണ് മകൻ ജനിക്കുന്നത്, അതുകൊണ്ടു അവനും പ്രിയനാണ്.
ശതപുത്രാത്പരഃ സ്വാമീ കുലജാനാം പ്രിയഃ സദാ । അസത്കുലപ്രസൂതാ യാ കാന്തം വിജ്ഞാതുമക്ഷമാ
നൂറ്റി ഒരു മക്കളേക്കാൾ കൂടുതൽ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ ഉന്നതകുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ്; എന്നാൽ നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിക്കാത്തവൾക്ക് ഭർത്താവിന്റെ മൂല്യം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
സ്നാനം ച സര്വതീര്ഥേഷു സര്വയജ്ഞേഷു ദക്ഷിണാ । പ്രാദക്ഷിണ്യം പൃഥിവ്യാശ്ച സര്വാണി ച തപാംസി ച
എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്യുകയും, എല്ലാ യജ്ഞങ്ങളിലും ദാനം നൽകുകയും, ഭൂമിയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം നടത്തുകയും, എല്ലാ തപസ്സുകളും ആചരിക്കുകയും—
സര്വാണ്യേവ വ്രതാദീനി മഹാദാനാനി യാനി ച । ഉപോഷണാനി പുണ്യാനി യാനി യാനി ശ്രുതാനി ച
എല്ലാ വ്രതങ്ങൾ, മഹാദാനങ്ങൾ, ഉപവാസങ്ങൾ, ശ്രുതികളിൽ പറയുന്ന എല്ലാ പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ—
ഗുരുസേവാ വിപ്രസേവാ ദേവസേവാദികം ച യത് । സ്വാമിനഃ പാദസേവായാഃ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ്
ഗുരുവിനെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ദേവന്മാരെയും സേവിക്കുന്നതും ഇതര സേവനങ്ങളും ഭർത്താവിന്റെ പാദസേവയുടെ പത്തിനാറിലൊന്ന് പോലും തുല്യമായില്ല.
ഗുരുവിപ്രേന്ദ്രദേവേഷു സര്വേഭ്യശ്ച പതിര്ഗുരുഃ । വിദ്യാദാതാ യഥാ പുംസാം കുലജാനാം തഥാ പ്രിയഃ
ഗുരുക്കന്മാരിലും ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും ദേവന്മാരിലും എല്ലാരിലും ഭർത്താവാണ് പ്രധാന ഗുരു; പുരുഷന്മാർക്ക് വിദ്യ നൽകുന്നവൻ എത്ര പ്രിയപ്പെട്ടവനോ, അതുപോലെ ഉന്നതകുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് പ്രിയൻ.
ഗോപീനാം ലക്ഷകോടീനാം ഗോപാനാം ച തഥൈവ ച । ബ്രഹ്മാണ്ഡാനാമസംഖ്യാനാം തത്രസ്ഥാനാം തഥൈവ ച
ലക്ഷക്കണക്കിന് ഗോപികൾക്കിടയിലും, അങ്ങനെ തന്നെ ഗോപന്മാരിലും, അനേകം ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിലും അവിടെ വസിക്കുന്നവരിലും—
വിശ്വാദിഗോലകാന്താനാമീശ്വരീ യത്പ്രസാദതഃ । അഹം ന ജാനേ തം കാന്തം സ്ത്രീസ്വഭാവോ ദുരത്യയഃ
എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഗോലോകത്തിന്റെയും ഇശ്വരിയുടെ കൃപയാൽ ആ പ്രിയനെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; സ്ത്രീസ്വഭാവം അതിക്രമിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്.
ഇത്യുക്ത്വാ രാധികാ കൃഷ്ണം തത്ര ദധ്യൌ സ്വഭക്തിതഃ । രുരോദ പ്രേമ്ണാ സാ രാധാ നാഥ നാഥേതി ചാബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാധികാ ഭക്തിയോടെ കൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചു; രാധാ പ്രണയത്തോടെ കരഞ്ഞു, 'നാഥാ, നാഥാ' എന്നു വിളിച്ചു.
ദര്ശനം ദേഹി രമണ ദീനാ വിരഹദുഃഖിതാ । അഥ സാ ദക്ഷിണാ ദേവീ ധ്വസ്താ ഗോലോകതോ മുനേ
'രമണാ, ദർശനം തരേണം; ഞാൻ ദു:ഖിതയും വിരഹവേദനയാൽ തളർന്നവളുമാണ്.' അപ്പോൾ ആ ദക്ഷിണ ദേവി ഗോലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തായി, മഹർഷേ.
സുചിരം ച തപസ്തപ്ത്വാ വിവേശ കമലാതനൌ । അഥ ദേവാദയഃ സര്വേ യജ്ഞം കൃത്വാ സുദുഷ്കരമ്
ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തശേഷം അവൾ കമലാകാരനായവനിൽ പ്രവേശിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും വളരെ ദുഷ്കരമായ യജ്ഞം നടത്തി.
നാലഭംസ്തേ ഫലം തേഷാം വിഷണ്ണാഃ പ്രയയുര്വിധിമ് । വിധിര്നിവേദനം ശ്രുത്വാ ദേവാദീനാം ജഗത്പതിമ്
അവർക്ക് അതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചില്ല; നിരാശരായി അവർ വിധിയെ സമീപിച്ചു. ദേവന്മാരുടെ അപേക്ഷ കേട്ടശേഷം ലോകനാഥൻ—
ദധ്യൌ ച സുചിരം ഭക്ത്യാ പ്രത്യാദേശമവാപ സഃ । നാരായണശ്ച ഭഗവാന് മഹാലക്ഷ്യാശ്ച ദേഹതഃ
അവൻ ദീർഘകാലം ഭക്തിയോടെ ധ്യാനിച്ചു, ദിവ്യമായ ഒരു നിർദ്ദേശം ലഭിച്ചു; പിന്നെ മഹാനാരായണനും മഹാലക്ഷ്മിയും അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു.
വിനിഷ്കൃഷ്യ മര്ത്യലക്ഷ്മീം ബ്രഹ്മണേ ദക്ഷിണാം ദദൌ । ബ്രഹ്മാ ദദൌ താം യജ്ഞായ പൂരണാര്ഥം ച കര്മണാമ്
അവൻ മരണശീലമായ ലക്ഷ്മിയെ പുറത്തെടുത്തു, ബ്രഹ്മാവിന് ദക്ഷിണയായി നൽകി; ബ്രഹ്മാവോ അവളെ യാഗത്തിനായി, കര്മ്മങ്ങൾ പൂര്ത്തിയാക്കാനായി അർപ്പിച്ചു.
യജ്ഞഃ സമ്പൂജ്യ വിധിവത്താം തുഷ്ടാവ തദാ മുദാ । തപ്തകാഞ്ചനവര്ണാഭാം ചന്ദ്രകോടിസമപ്രഭാമ്
യാഗം, വിധിപ്രകാരം അവളെ ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ സ്തുതിച്ചു; ഉരുകിയ പൊന്നുപോലെയുള്ള കാന്തിയോടെ, കോടിയോളം ചന്ദ്രന്മാരുടെ പ്രകാശംപോലെയുള്ളവളെ.
അതീവ കമനീയാം ച സുന്ദരീം സുമനോഹരാമ് । കമലാസ്യാം കോമലാങ്ഗീം കമലായതലോചനാമ്
അവൾ അത്യന്തം മനോഹരിയും സുന്ദരിയും ഹൃദയാകർഷകയുമായിരുന്നു; താമരപോലെയുള്ള മുഖം, സുനായാസമായ അവയവങ്ങൾ, താമരയിലപോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ.