യം പര്യേതി ച വിശ്വാത്മാ സഹസ്രകിരണഃ സ്വരാട് । സഗ്രഹര്ക്ഷഗണോപേതഃ സോഽയം കനകപര്വതഃ
സൂര്യനും ഗ്രഹനക്ഷത്രങ്ങളുടെയും കൂട്ടത്തോടെ ചുറ്റി നടക്കുന്ന ഈ സ്വർണ്ണപർവതം അതേ പർവതം തന്നെയാണ്.
ആത്മാനം മനുതേ ശ്രേഷ്ഠം വരിഷ്ഠം ച ധരാഭൃതാമ് । സര്വേഷാമഹമേവാഗ്ര്യോ നാസ്തി ലോകേഷു മത്സമഃ
എനിക്ക് മാത്രമേ ഈ ലോകത്ത് സമം ആരുമില്ലെന്നു കരുതി, എല്ലാ പർവതങ്ങളിൽ താനാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതനും ശ്രേഷ്ഠനും എന്ന് അവൻ വിചാരിക്കുന്നു.
ഏവംമാനാഭിമാനം തം സ്മൃത്വോച്ഛ്വാസോ മയോജ്ഝിതഃ । അസ്തു നൈതാവതാ കൃത്യം തപോബലവതാം നഗ । പ്രസങ്ഗതോ മയോക്തം തേ ഗമിഷ്യാമി നിജം ഗൃഹമ്
അങ്ങനെയുള്ള ആഹങ്കാരവും അഭിമാനവും ഓർത്ത് ഞാൻ ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടു. പക്ഷേ, ഹേ പർവതമേ, തപസ്സിൽ ശക്തരായവർക്കു ഇതൊന്നും പ്രശ്നമല്ല. ഇടയ്ക്കൊന്ന് പറഞ്ഞതാണിത്; ഞാൻ ഇനി എന്റെ വീടിലേക്ക് പോകുന്നു.
ദേവീമാഹാത്മ്യേ വിന്ധ്യോപാഖ്യാനവര്ണനമ് സൂതഉവാച ഏവം സമുപദിശ്യായം ദേവര്ഷിഃ പരമഃ സ്വരാട് । ജഗാമ ബ്രഹ്മണോ ലോകം സ്വൈരചാരീ മഹാമുനിഃ
ദേവിയുടെ മഹത്വത്തിൽ വിന്ധ്യയുടെ കഥയുടെ വിവരണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ച ശേഷം, പരമ ദേവർഷി സ്വതന്ത്രമായി ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി.
ഗതേ മുനിവരേ വിന്ധ്യശ്ചിന്താം ലേഭേഽനപായിനീമ് । നൈവ ശാന്തിം സ ലേഭേ ച സദാന്തഃകൃതശോചനഃ
മഹർഷി പോയതോടെ, വിന്ധ്യയ്ക്ക് ഒരിക്കലും മാറാത്ത ആശങ്കയുണ്ടായി; അവൻ മനസ്സിൽ എപ്പോഴും ദുഃഖിതനായിരുന്നു.
കഥം കിം ത്വത്ര മേ കാര്യം കഥം മേരും ജയാമ്യഹമ് । നൈവ ശാന്തിം ലഭേ നാപി സ്വാസ്ഥ്യം മേ മാനസേ ഭവേത്
ഇവിടെ ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എങ്ങനെ ഞാൻ മേരുവിനെ ജയിക്കും? എനിക്ക് മനസ്സിലൊരു ശാന്തിയും സമാധാനവും ഇല്ല.
(ധിഗുത്സാഹം ച മാനം ച ധിങ്മേ കീര്തിം ച ധിക്കുലമ്) ധിഗ്ബലം മേ പൌരുഷം ധിക് സ്മൃതം പൂര്വൈര്മഹാത്മഭിഃ । ഏവം ചിന്തയമാനസ്യ വിന്ധ്യസ്യ മനസി സ്ഫുടമ്
എന്റെ ഉത്സാഹത്തെയും അഭിമാനത്തെയും എന്റെ കീര്ത്തിയെയും വംശത്തെയും ഞാൻ തള്ളുന്നു; എന്റെ ശക്തിയും പുരുഷാർത്ഥവും മുൻപത്തവർ പറഞ്ഞതും എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വിന്ധ്യയുടെ മനസ്സിൽ വ്യക്തമായ ചിന്തകൾ ഉയർന്നു.
പ്രാദുര്ഭൂതാ മതിഃ കാര്യേ കര്തവ്യേ ദോഷകാരിണീ । മേരുപ്രദക്ഷിണാം കുര്വന്നിത്യമേവ ദിവാകരഃ
ചെയ്യേണ്ട കാര്യത്തിൽ ഒരു നിർണ്ണയം മനസ്സിൽ വന്നു, പക്ഷേ അത് തെറ്റിലേക്ക് നയിച്ചു: സൂര്യൻ എപ്പോഴും മേരുവിനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
സഗ്രഹര്ക്ഷഗണോപേതഃ സദാ ദൃപ്യത്യയം നഗഃ । തസ്യ മാര്ഗസ്യ സംരോധം കരിഷ്യാമി നിജൈഃ കരൈഃ
ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളുമായി കൂടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്ന മേരു പർവതം എപ്പോഴും അഭിമാനിക്കുന്നു; ഞാൻ എന്റെ ശക്തിയാൽ അവന്റെ വഴി തടയാം.
തദാ നിരുദ്ധോ ദ്യുമണിഃ പരിക്രാമേത്കഥം നഗമ് । ഏവം മാര്ഗേ നിരുദ്ധേ തു മയാ ദിനകരസ്യ ച
അപ്പോൾ സൂര്യൻ തടയപ്പെട്ടാൽ, അവൻ എങ്ങനെ പർവതത്തെ ചുറ്റും സഞ്ചരിക്കും? അങ്ങനെ ഞാൻ സൂര്യനും പകലും സഞ്ചരിക്കുന്ന വഴിയെ തടഞ്ഞാൽ എന്താകും?
ഭഗ്നദര്പോ ദിവ്യനഗോ ഭവിഷ്യതി വിനിശ്ചയമ് । ഏവം നിശ്ചിത്യ വിന്ധ്യാദ്രിഃ ഖം സ്പൃശന് വവൃധേ ഭുജൈഃ
വിന്ദ്യപർവതം മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു: 'ആ ദൈവികൻ ആയ പാമ്പിന്റെ അഹങ്കാരം നശിക്കും.' ഇതു തീരുമാനിച്ച്, വിന്ധ്യൻ തന്റെ ഭുജങ്ങൾ ആകാശത്തേക്കു നീട്ടി വളർന്നു.
മഹോന്നതൈഃ ശൃങ്ഗവരൈഃ സര്വം വ്യാപ്യ വ്യവസ്ഥിതഃ । കദോദേഷ്യതി ഭാസ്വാംസ്തം രോധയിഷ്യാമ്യഹം കദാ
വലിയ ഉന്നതമായ ശിഖരങ്ങളാൽ എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചു, വിന്ധ്യൻ ഉറച്ചുനിന്നു. 'സൂര്യൻ എപ്പോഴാണ് ഉദയിക്കാനെത്തുന്നത്? എപ്പോഴാണ് ഞാൻ അവനെ തടയാൻ പോകുന്നത്?' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
ഏവം സഞ്ചിന്തയാനസ്യ സാ വ്യതീയായ ശര്വരീ । പ്രഭാതം വിമലം ജജ്ഞേ ദിശോ വിതിമിരാഃ കരൈഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ രാത്രി കടന്നു പോയി; ശുദ്ധമായ ഒരു പ്രഭാതം ഉദിച്ചു, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ദിശകളിൽ നിന്നുള്ള ഇരുണ്ടതയെ നീക്കി.
കുര്വന്സ നിര്ഗതോ ഭാനുരുദയായോദയേ ഗിരൌ । പ്രകാശതേ സ്മ വിമലം നഭോ ഭാനുകരൈഃ ശുഭൈഃ
പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ട സൂര്യൻ, തന്റെ പുണ്യമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം തെളിയിച്ചു.
വികാസം നലിനീ ഭേജേ മീലനം ച കുമുദ്വതീ । സ്വാനി കാര്യാണി സര്വേ ച ലോകാഃ സമുപതസ്ഥിരേ
താമര പൂത്തുചിരിച്ചു, കുമുദം അടച്ചു, എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിച്ചു.
ഹവ്യം കവ്യം ഭൂതബലിം ദേവാനാം ച പ്രവര്ധയന് । പ്രാഹ്ണാപരാഹ്ണമധ്യാഹ്നവിഭാഗേന ത്വിഷാം പതിഃ
പ്രഭാതം, ഉച്ച, വൈകുന്നേരം എന്നിങ്ങനെ വിഭജിച്ചുകൊണ്ട്, കിരണങ്ങളുടെ അധിപൻ ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും അർപ്പണങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഏവം പ്രാചീം തഥാഗ്നേയീം സമാശ്വാസ്യ വിയോഗിനീമ് । ജ്വലന്തീം ചിരകാലീനവിരഹാദിവ കാമിനീമ്
ഇങ്ങനെ, ദീർഘകാലം വേർപിരിഞ്ഞ പ്രിയപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ ദു:ഖത്തിൽ കത്തുന്ന കിഴക്കും അഗ്നേയദിശയും ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സൂര്യൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഭാസ്കരോഽഥ കൃശാനോശ്ച ദിശം നൂനം വിഹായ ച । യാമ്യാം ഗന്തും തതസ്തൂര്ണം പ്രതസ്ഥേ കമലാകരഃ
പിന്നീട്, സൂര്യൻ അഗ്നിദിശ വിട്ട്, ദക്ഷിണദിശയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പോകാൻ തുടങ്ങി.
ന ശശാകാഗ്രതോ ഗന്തും തതോഽനൂരുര്വ്യജിജ്ഞപത് । അനൂരുരുവാച ഭാനോ മാനോന്നതോ വിന്ധ്യോ നിരുധ്യ ഗഗനം സ്ഥിതഃ
അവൻ മുന്നോട്ട് പോകാൻ കഴിയാതെ നിന്നു. അപ്പോൾ അനൂറു പറഞ്ഞു: 'സൂര്യാ, വിന്ധ്യൻ അഹങ്കാരത്തോടെ ആകാശം തടഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.'
സ്പര്ധതേ മേരുണാ പ്രേപ്സുസ്ത്വദ്ദത്താം ച പ്രദക്ഷിണാമ് । സൂത ഉവാച അനൂരുവാക്യമാകര്ണ്യ സവിതാ ഹ്യാസ ചിന്തയന്
'അവൻ മേറുവുമായി മത്സരിക്കുന്നു; നീ നൽകിയ പ്രദക്ഷിണം നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.' എന്നാണു അനൂറു പറഞ്ഞത്. ഇതു കേട്ട് സൂര്യൻ ആലോചിച്ചു.
അഹോ ഗഗനമാര്ഗോഽപി രുധ്യതേ ചാതിവിസ്മയഃ । പ്രായഃ ശൂരോ ന കിം കുര്യാദുത്പഥേ വര്ത്മനി സ്ഥിതഃ
'അയ്യോ, ആകാശമാർഗം പോലും തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—എത്ര അത്ഭുതം! ഒരു വീരൻ നിരോധിതമായ വഴിയിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യില്ല?'
നിരുദ്ധോ നോ വാജിമാര്ഗോ ദൈവം ഹി ബലവത്തരമ് । രാഹുബാഹുഗ്രഹവ്യഗ്രോ യഃ ക്ഷണം നാവതിഷ്ഠതേ
'എന്റെ കുതിരകൾ പോകുന്ന വഴി തടയപ്പെട്ടു; വിധി ശക്തമാണ്. പിടിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാഹുവും ഒരു നിമിഷം പോലും നിൽക്കാറില്ല.'
സ ചിരം രുദ്ധമാര്ഗോഽപി കിം കരോതി വിധിര്ബലീ । ഏവം ച മാര്ഗേ സംരുദ്ധേ ലോകാഃ സര്വേ ച സേശ്വരാഃ
'വഴി ദീർഘകാലം തടയപ്പെട്ടാലും, ശക്തനായ വിധി എന്ത് ചെയ്യില്ല?' ഇങ്ങനെ വഴി തടയപ്പെട്ടപ്പോൾ, ലോകങ്ങളൊക്കെയും അവരുടെ ദൈവങ്ങളോടുകൂടി—'
നാന്വവിന്ദന്ത ശരണം കര്തവ്യം നാന്വപദ്യത । ചിത്രഗുപ്താദയഃ സര്വേ കാലം ജാനന്തി സൂര്യതഃ
—'ഒരുവിധേയമായ ആശ്രയം കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല, ചെയ്യേണ്ടത് കണ്ടെത്താനുമായില്ല. ചിത്രഗുപ്തനും മറ്റുള്ളവരും എല്ലാവരും സമയത്തെ സൂര്യനിൽ നിന്നാണ് അറിയുന്നത്.'
സംരുദ്ധോ വിന്ധ്യഗിരിണാ അഹോ ദൈവവിപര്യയഃ । യദാ നിരുദ്ധഃ സവിതാ ഗിരിണാ സ്പര്ധയാ തദാ
'വിന്ദ്യപർവതം വഴി തടഞ്ഞു—ഇത് എത്ര വലിയ വിധിവിപരീതം! പർവതം മത്സരത്തിൽ സൂര്യനെ തടഞ്ഞപ്പോൾ—'
നഷ്ടഃ സ്വാഹാസ്വധാകാരോ നഷ്ടപ്രായമഭൂജ്ജഗത് । ഏവം ച പാശ്ചിമാ ലോകാ ദാക്ഷിണാത്യാസ്തഥൈവ ച
'സ്വാഹാ, സ്വധാ എന്ന ഉച്ചാരണം ഇല്ലാതായി, ലോകം നശിക്കാനായി. അങ്ങനെ പടിഞ്ഞാറ്, തെക്കൻ ദിശകളും—'
നിദ്രാമീലിതചക്ഷുഷ്കാ നിശാമേവ പ്രപേദിരേ । പ്രാഞ്ചസ്തഥോത്തരാഹാശ്ച തീക്ഷ്ണതാപപ്രതാപിതാഃ
—'ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന കണ്ണുകളോടെ രാത്രിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; കിഴക്കും വടക്കൻ ദിശകളും കനത്ത ചൂടിൽ കത്തിപ്പോയി.'
മൃതാ നഷ്ടാശ്ച ഭഗ്നാശ്ച വിനാശമഭജന് പ്രജാഃ । ഹാഹാഭൂതം ജഗത്സര്വം സ്വധാകവ്യവിവര്ജിതമ് । ദേവാഃ സേന്ദ്രാഃ സമുദ്വിഗ്നാഃ കിം കുര്മ ഇതിവാദിനഃ
ജീവികൾ മരിച്ചു, നഷ്ടപ്പെട്ടു, തകർന്നു, നശിച്ചു. പിതൃകൾക്കും ദേവന്മാർക്കും അർപ്പണങ്ങൾ ഇല്ലാതായി, ലോകം മുഴുവൻ വിലാപത്തിൽ മുങ്ങി. ഇന്ദ്രനോടുകൂടി ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു: 'നാം എന്ത് ചെയ്യും?' എന്നു പറഞ്ഞു.
രുദ്രപ്രാര്ഥനമ് സൂത ഉവാച തതഃ സര്വേ സുരഗണാ മഹേന്ദ്രപ്രമുഖാസ്തദാ । പദ്മയോനിം പുരസ്കൃത്യ രുദ്രം ശരണമന്വയുഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ മഹേന്ദ്രൻമാർഗ്ഗത്തിൽ എല്ലാ ദേവതകളും, കമലജനനായ ബ്രഹ്മാവിനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, രുദ്രനോട് അഭയം തേടി സമീപിച്ചു.
ഉപതസ്ഥുഃ പ്രണതിഭിഃ സ്തോത്രൈശ്ചാരുവിഭൂതിഭിഃ । ദേവദേവം ഗിരിശയം ശശിലോലിതശേഖരമ്
അവർ ഭക്തിപൂർവ്വം നമസ്കാരങ്ങളാൽ, സ്തുതികളാൽ, മനോഹരമായ മഹിമകൾകൊണ്ട്, ദേവദേവനായ, പർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ചന്ദ്രക്കല ശോഭയുള്ള ശിവനെ ആരാധിച്ചു.